Giáo trình trực quan · 3 bậc · 9 lớp

Vi Diệu Pháp dễ hiểu

Trong một cái chớp mắt, tâm bạn sinh và diệt bao nhiêu lần? Vi Diệu Pháp (Abhidhamma) trả lời bằng một tấm bản đồ chi tiết đến từng sát-na. Sách được sắp theo chương trình 9 lớp của trường Abhidhammajotika (Thái Lan) do Ngài Saddhammajotika Dhammācariya đặt nền: Sơ cấp, Trung cấp, Cao cấp. Mỗi bài theo sát Abhidhammattha Saṅgaha và Tạng Vi Diệu Pháp, luôn kèm nguyên văn Pāli, rồi chuyển các bảng biểu thành hình vẽ và mô phỏng bấm thử được.

Một lần "nhìn thấy" = 17 sát-na tâm (Chương 4)Chú giải: một cái chớp mắt chứa hàng nghìn tỷ sát-na tâm

3 bậc · 9 lớp · 15 bài 89 / 121 tâm · 52 tâm sở · 28 sắc · 1 Níp-bàn Mô phỏng tương tác, câu đố cuối bài

Chọn bậc học

Mở Bảng Chi Pháp: 121 tâm, 52 tâm sở, 28 sắc, Níp-bàn trên một trang

Cách dùng cuốn sách này

Chương trình gồm 3 bậc, 9 lớp, theo đúng thứ tự của trường Abhidhammajotika: Sơ cấp học bốn pháp chân đế và bảng đề mục Bộ Pháp Tụ; Trung cấp học lộ trình tâm, nghiệp, duyên, thiền và Bộ Chất Ngữ; Cao cấp đọc Bộ Song Đối và Bộ Vị Trí. Chọn bậc ở mục lục hoặc ở đầu trang.

Trong mỗi bài, nội dung được xếp thành bốn phần. Bạn có thể đọc phần đầu cho nắm ý, rồi quay lại đào sâu khi đã quen thuật ngữ. Tên tâm và tâm sở luôn đi kèm Pāli.

Ý chính trong 30 giây

Khung tóm tắt đầu bài. Đọc xong là biết bài nói gì.

Hình & mô phỏng

Bấm, đổi chế độ, chạy từng bước. Học bằng mắt và tay.

Đào sâu kinh điển

Phần mở rộng có trích Pāli, Chú giải, Sớ giải.

Kiểm tra nhanh

3–4 câu đố cuối bài, có giải thích.

Mỗi ý quan trọng đều có chip nguồn cho biết nó đến từ tầng tư liệu nào:

Chánh tạng Tipiṭaka

Lời Phật và Tạng Vi Diệu Pháp bằng Pāli: 7 bộ từ Dhammasaṅgaṇī đến Paṭṭhāna.

Tầng gốc, có thẩm quyền cao nhất.

Chú giải Aṭṭhakathā

Giải thích Chánh tạng, phần lớn do Ngài Buddhaghosa biên soạn (thế kỷ 5): Atthasālinī, Sammohavinodanī, Visuddhimagga.

Nguồn của nhiều ví dụ nổi tiếng như trái xoài.

Sớ giải Ṭīkā

Giải thích Chú giải: Mūlaṭīkā, Anuṭīkā, Vibhāvinī, Paramatthadīpanī của Ngài Ledi Sayadaw.

Làm rõ các điểm tinh tế, tranh luận.

Giáo trình hiện đại

Abhidhammattha Saṅgaha và các bản giảng: Bhikkhu Bodhi, Nārada, Dr. Mehm Tin Mon.

Khung sắp xếp của sách này.

Bậc 1 · จูฬอาภิธรรมิกะ · Cūḷa-Abhidhammika

Sơ cấp Cūḷa

Nền móng: bốn pháp chân đế, 89 tâm, 52 tâm sở, 28 sắc, các cách nhìn tổng hợp, và bảng đề mục của Bộ Pháp Tụ.

0 Abhidhamma · Paramattha

Nền tảng: Vi Diệu Pháp là gì?

Tattha vuttābhidhammatthā, catudhā paramatthato;
cittaṃ cetasikaṃ rūpaṃ, nibbānamiti sabbathā.

Các pháp được nói trong Vi Diệu Pháp, xét theo chân đế, gồm bốn loại: tâm, tâm sở, sắc và Níp-bàn.

Abhidhammattha Saṅgaha, Chương 1, kệ 2

Ý chính trong 30 giây

Abhidhamma là phần "phân tích chuyên sâu" của giáo pháp: mô tả tâm và vật chất bằng những đơn vị nhỏ nhất, không còn chia được nữa.
Có hai cấp sự thật: chế định (tên gọi: "tôi", "điện thoại") và chân đế (thực tại có tự tính riêng).
Chân đế chỉ có 4 loại: tâm, tâm sở, sắc, Níp-bàn. Cả cuốn sách là chuyện của 4 loại này.

Tên gọi

Abhidhamma ghép từ abhi (vượt trội, đặc biệt) và dhamma (pháp, giáo lý). Chú giải Atthasālinī giải thích "abhi" nghĩa là vượt trội và đặc biệt so với cách trình bày trong Kinh: Kinh dạy bằng ngôn ngữ đời thường, theo căn cơ người nghe; Abhidhamma dạy bằng ngôn ngữ chính xác, liệt kê và phân loại đến tận cùng. Tiếng Việt gọi là Vi Diệu Pháp, Thắng Pháp hay Luận tạng.

Chú giải Atthasālinī, Nidānakathā

Ba tạng và bảy bộ

Kinh điển Pāli (Tipiṭaka, "ba giỏ") gồm Tạng Luật, Tạng Kinh và Tạng Vi Diệu Pháp. Tạng Vi Diệu Pháp có 7 bộ. Người Myanmar thuộc lòng thứ tự bằng câu "Saṅ · Vi · Dhā · Pu · Ka · Ya · Pa".

#	Tên Pāli	Tên Việt	Nội dung chính
1	Dhammasaṅgaṇī	Bộ Pháp Tụ	Liệt kê và định nghĩa các pháp (tâm, tâm sở, sắc) theo bảng đề mục mātikā: 22 tam đề, 100 nhị đề.
2	Vibhaṅga	Bộ Phân Tích	18 chương phân tích uẩn, xứ, giới, đế, quyền, duyên khởi… theo cách Kinh, cách Vi Diệu Pháp và vấn đáp.
3	Dhātukathā	Bộ Chất Ngữ	Các pháp được gồm hay không gồm trong uẩn, xứ, giới.
4	Puggalapaññatti	Bộ Nhân Chế Định	Phân loại các hạng người (tầng chế định).
5	Kathāvatthu	Bộ Ngữ Tông	Biện luận, bác bỏ các quan điểm sai; do Ngài Moggaliputta Tissa trình bày ở kỳ Kết tập lần III.
6	Yamaka	Bộ Song Đối	Đặt câu hỏi theo từng cặp để xác định chính xác phạm vi thuật ngữ.
7	Paṭṭhāna	Bộ Vị Trí (Đại Xứ)	24 duyên: các pháp làm điều kiện cho nhau như thế nào. Bộ lớn nhất, được gọi là "vô biên phương pháp".

Nguồn gốc: hai cách nhìn

Theo truyền thống Chú giải, vào mùa an cư thứ bảy, Đức Phật lên cõi trời Đạo Lợi (Tāvatiṃsa) giảng Abhidhamma cho chư thiên, trong đó có vị thiên tử từng là thân mẫu của Ngài. Mỗi ngày Ngài trở về hồ Anotatta và tóm tắt bài giảng cho Ngài Xá-lợi-phất (Sāriputta); Ngài Xá-lợi-phất truyền lại cho 500 đệ tử. Vì vậy phương pháp và thứ tự trình bày của Tạng này được xem là của Ngài Xá-lợi-phất.

Theo giới học thuật hiện đại, các bộ Abhidhamma hình thành dần qua nhiều thế kỷ sau thời Đức Phật, hệ thống hóa những bảng đề mục (mātikā) vốn đã có trong Kinh. Hai cách nhìn này không cản trở việc học: dù nguồn gốc được hiểu thế nào, nội dung vẫn là một hệ thống phân tích tâm rất chặt chẽ.

Chú giải Atthasālinī, NidānakathāGiáo trình Bhikkhu Bodhi, A Comprehensive Manual of Abhidhamma, Dẫn nhập

Hai cấp sự thật

Khi bạn nói "tôi cầm điện thoại", câu ấy đúng ở cấp chế định (sammuti, paññatti): tên gọi và hình dạng mà ai cũng hiểu. Abhidhamma hỏi tiếp: trong trải nghiệm đó, cái gì thật sự đang có mặt? Cứ tách ra cho đến khi gặp những thứ không thể chia nhỏ hơn và có tự tính riêng (sabhāva), ta đến chân đế (paramattha).

Hình 0.1. "Màn hình", "pin" vẫn chỉ là tên gọi. Khi phân tích trải nghiệm cầm điện thoại đến tận cùng, chỉ còn các tính chất vật chất (sắc), cái biết (tâm) và các trạng thái đi kèm (tâm sở). Abhidhamma phân tích trải nghiệm, không chỉ phân tích đồ vật.

Chế định không "sai". Ta cần nó để sống và giao tiếp. Đức Phật vẫn nói "tôi", "các ông". Nhưng khi tu tập, nhìn ở cấp chân đế giúp ta thấy rằng không có một "cái tôi" cố định nào đứng sau trải nghiệm, chỉ có các pháp sinh diệt theo duyên.

Bốn pháp chân đế

Hình 0.2. Tâm và tâm sở luôn sinh cùng nhau, gọi chung là danh. Sắc là vật chất. Ba loại này đều do duyên tạo nên và đều sinh diệt. Riêng Níp-bàn không do duyên tạo, không sinh không diệt.

Tâm citta

Cái biết cảnh. Như nước trong: tự nó không mang màu vị.

Tâm sở cetasika

Các trạng thái đi kèm tâm: vui, giận, tin, nhớ… Như đường hay ớt pha vào nước, quyết định "vị" của tâm.

Sắc rūpa

Vật chất: những gì biến đổi, hư hoại vì nóng, lạnh, đói, khát.

Níp-bàn nibbāna

Sự dập tắt tham, sân, si. Không phải một nơi chốn, cũng không phải hư vô.

Học Abhidhamma để làm gì?

Hiểu mình rõ hơn. Gọi đúng tên những gì xảy ra trong tâm: đây là tham, đây là sân, đây là tâm thiện.
Thấy vô ngã. Khi trải nghiệm được tách thành các pháp sinh diệt, ý niệm về một cái tôi bất biến tự lỏng ra.
Làm nền cho thiền tuệ. Abhidhamma là "bản đồ"; thiền tuệ là đi trên đường thật. Bản đồ không thay được bước chân, nhưng giúp không lạc đường.

Đào sâu: Câu mở đầu của Tạng Vi Diệu PhápMātikā của Dhammasaṅgaṇī

Kusalā dhammā, akusalā dhammā, abyākatā dhammā.

Các pháp thiện, các pháp bất thiện, các pháp vô ký.

Dhammasaṅgaṇī, Mātikā, tam đề thứ nhất

Đây là tam đề đầu tiên trong 122 đề mục của bảng mātikā. Toàn bộ Bộ Pháp Tụ trả lời câu hỏi "Pháp nào là thiện? Pháp nào là bất thiện? Pháp nào là vô ký?". "Vô ký" (abyākata) nghĩa là không thể gọi là thiện hay bất thiện, gồm tâm quả, tâm duy tác, sắc pháp và Níp-bàn.

Sách Abhidhammattha Saṅgaha của Ngài Anuruddha (khoảng thế kỷ 10–12, Sri Lanka) không đi theo thứ tự của bảy bộ. Ngài sắp lại toàn bộ thành 9 chương, từ tâm đến thiền, để người học có lộ trình rõ ràng. Sách này theo đúng 9 chương ấy.

Chánh tạng Dhammasaṅgaṇī, MātikāGiáo trình Abhidhammattha Saṅgaha I §2

Chánh tạng 7 bộ Abhidhamma Piṭaka Chú giải Atthasālinī Giáo trình Saṅgaha I §2; Mehm Tin Mon, The Essence of Buddha Abhidhamma, Ch. 1

Lớp 1 · จูฬอาภิธรรมิกะตรี · 6 tháng

Lớp 1 Cūḷa-Abhidhammika-tri

Saṅgaha chương 1, 2, 6: Tâm (citta), Tâm sở (cetasika), Sắc pháp và Níp-bàn. Bốn pháp chân đế được học trọn trong một lớp.

1 Tâm 2 Tâm sở 6 Sắc pháp & Níp-bàn

1 Cittasaṅgahavibhāga

Tâm: 89 cách "biết"

Itthamekūnanavutippabhedaṃ pana mānasaṃ;
ekavīsasataṃ vātha, vibhajanti vicakkhaṇā.

Như vậy, bậc trí phân chia tâm thành 89 loại, hoặc 121 loại.

Abhidhammattha Saṅgaha, Chương 1, kệ kết

Ý chính trong 30 giây

Tâm là cái biết cảnh. Mỗi sát-na chỉ có một tâm, nhưng chúng nối nhau nhanh đến mức ta tưởng là liên tục.
Tâm được xếp theo 4 cõi (tầng): dục giới 54, sắc giới 15, vô sắc giới 12, siêu thế 8. Tổng 89.
Và theo 4 giống: thiện, bất thiện, quả, duy tác. Thiện và bất thiện gieo nghiệp; quả là trái của nghiệp; duy tác chỉ hành động, không gieo gì.

Tâm là gì?

Chú giải định nghĩa: ārammaṇaṃ cintetīti cittaṃ, "tâm là cái biết đối tượng". Đối tượng (cảnh, ārammaṇa) có thể là một màu, một âm thanh, một ý nghĩ, thậm chí là Níp-bàn. Có cảnh thì có tâm biết cảnh ấy; không có tâm nào "trống không".

Chú giải còn mô tả mỗi pháp bằng bốn mặt. Với tâm:

Mặt	Pāli	Của tâm
Đặc tính	lakkhaṇa	Biết cảnh (vijānana)
Phận sự	rasa	Dẫn đầu các tâm sở (pubbaṅgama)
Biểu hiện	paccupaṭṭhāna	Sự nối tiếp liên tục (sandhāna)
Nhân gần	padaṭṭhāna	Danh và sắc (nāmarūpa)

Chú giải Atthasālinī; Visuddhimagga XIVSớ giải Vibhāvinī-ṭīkā I

Hình dung: một đoạn phim 60 khung hình mỗi giây trông như chuyển động liền mạch, nhưng thật ra là những khung hình rời nhau. Dòng tâm cũng vậy, chỉ nhanh hơn rất nhiều: Chú giải nói trong một cái chớp mắt có đến hàng nghìn tỷ (koṭisatasahassa) sát-na tâm sinh diệt.

Toàn cảnh 89 tâm

Hình 1.1. Chiều dài mỗi khúc tỉ lệ với số tâm. Hơn một nửa số loại tâm (54) thuộc đời sống thường ngày ở cõi dục. "Đáo đại" (mahaggata, "đã trở nên lớn") là tâm thiền. "Tịnh hảo" là tâm đẹp, có các tâm sở tốt đi kèm.

Bốn giống tâm

Thiện kusala

Tâm lành mạnh, không lỗi lầm, cho quả an vui. Như gieo hạt tốt.

Bất thiện akusala

Tâm có tham, sân hay si làm gốc, cho quả khổ. Như gieo hạt độc.

Quả vipāka

Trái chín của nghiệp cũ. Tự nó không gieo nghiệp mới.

Duy tác kiriya

Tâm chỉ làm phận sự, không tạo nghiệp. Chủ yếu là tâm của bậc A-la-hán.

Theo cách đếm 121: thiện 37, bất thiện 12, quả 52, duy tác 20. Bốn màu xanh lục, đỏ, xanh dương, tím này được dùng nhất quán trong mọi hình của sách.

Mô phỏng 1.1

Bản đồ tâm

Cách đếm

Tô màu theo

Bấm vào một ô để xem tên, đặc điểm và danh sách tâm sở đi kèm (tính theo quy tắc phối hợp của Saṅgaha, Chương 2). Thử đổi "Tô màu theo" để thấy cùng 89 ô được nhìn từ bốn góc khác nhau.

12 tâm bất thiện

Có ba gốc: tham (lobha) 8 tâm, sân (dosa) 2 tâm, si (moha) 2 tâm. 8 tâm tham được phân biệt bởi ba "công tắc":

Thọ: vui thích (hỷ, somanassa) hay dửng dưng (xả, upekkhā).
Tà kiến: có đi kèm quan điểm sai (diṭṭhigata-sampayutta), ví dụ "làm vậy chẳng có quả báo gì", hay không.
Trợ: tự phát mạnh mẽ (vô trợ, asaṅkhārika) hay phải được thúc giục, bởi người khác hoặc tự mình (hữu trợ, sasaṅkhārika).

2 × 2 × 2 = 8. Bật thử các công tắc:

Mô phỏng 1.2

Bộ công tắc 8 tâm tham

Thọ

Tà kiến

Được thúc giục

2 tâm sân dosamūla

Luôn đi với thọ ưu (buồn, khó chịu) và phẫn (paṭigha). Khác nhau ở vô trợ / hữu trợ.

Ví dụ: bực bội tức thì khi game bị lag (vô trợ); nghĩ đi nghĩ lại một lúc rồi mới gõ bình luận gay gắt (hữu trợ).

2 tâm si mohamūla

Thọ xả. Một tâm đi với hoài nghi (vicikicchā), một tâm đi với phóng dật (uddhacca).

Ví dụ: phân vân mãi "nhân quả có thật không?"; ngồi học mà tâm nhảy lung tung, không bám được chữ nào.

Một phát hiện bất ngờ

Theo Abhidhamma, buồn bã (thọ ưu) chỉ đi với tâm sân. Nghĩa là buồn chán, tủi thân, thất vọng đều là những dạng của sân: tâm đang chống lại điều đang xảy ra.

18 tâm vô nhân

"Vô nhân" (ahetuka) là tâm không có gốc tham, sân, si, vô tham, vô sân hay vô si. Chúng là các tâm "kỹ thuật" của quá trình nhận biết:

7 tâm quả bất thiện akusalavipāka: nhãn thức cakkhuviññāṇa, nhĩ thức sotaviññāṇa, tỷ thức ghānaviññāṇa, thiệt thức jivhāviññāṇa, thân thức kāyaviññāṇa (đi với khổ), tiếp thâu sampaṭicchana, suy đạt santīraṇa. Là trái của nghiệp xấu: gặp cảnh không mong muốn.
8 tâm quả thiện vô nhân kusalavipāka-ahetuka: cùng các phận sự trên nhưng gặp cảnh dễ chịu; thân thức đi với lạc, và có thêm một tâm suy đạt đi với hỷ.
3 tâm duy tác vô nhân ahetukakiriya: khai ngũ môn pañcadvārāvajjana, khai ý môn manodvārāvajjana, và tiếu sinh (hasituppāda): nụ cười mỉm chỉ bậc A-la-hán mới có.

Áp dụng

Bạn vô tình thấy một hình ảnh khó chịu trên mạng. Khoảnh khắc thấy là tâm quả: trái của nghiệp cũ, không phải lỗi của bạn lúc này. Điều bạn làm ngay sau đó (bực bội, hay bình tâm lướt qua) mới là nghiệp mới. Chương 4 sẽ cho thấy chính xác "ngay sau đó" là sát-na nào.

24 tâm tịnh hảo dục giới

Gồm 8 tâm đại thiện mahākusala, 8 tâm đại quả mahāvipāka, 8 tâm đại duy tác mahākiriya. Mỗi nhóm 8 cũng được tạo bởi ba công tắc: thọ (hỷ / xả), trí (có hiểu biết đi kèm hay không, ñāṇa), và trợ (vô trợ / hữu trợ).

Đại thiện, ví dụ: hiểu rằng việc lành có quả lành, tự nguyện đi hiến máu với lòng vui (hỷ, hợp trí, vô trợ). Hoặc được bạn rủ đi nhặt rác bãi biển, vui vẻ làm mà không suy nghĩ gì sâu (hỷ, ly trí, hữu trợ).
Đại quả: trái của đại thiện. Chúng làm tâm tục sinh của người và chư thiên, giữ dòng sống (hữu phần) và ghi nhận dư âm của cảnh (na cảnh).
Đại duy tác: bậc A-la-hán vẫn giúp người, vẫn dạy pháp, nhưng tâm ấy không gieo thêm nghiệp, như hoa không kết trái.

27 tâm đáo đại và 8 tâm siêu thế

Khi tâm định sâu vào một đề mục có hình tướng (ví dụ đĩa đất kasiṇa), các tâm thiền sắc giới sinh khởi. Mỗi tầng thiền cao hơn bỏ bớt một chi thiền thô:

Tầng thiền	Tầm vitakka	Tứ vicāra	Hỷ pīti	Lạc sukha	Xả upekkhā	Nhất tâm ekaggatā
Sơ thiền	●	●	●	●		●
Nhị thiền		●	●	●		●
Tam thiền			●	●		●
Tứ thiền				●		●
Ngũ thiền					●	●

5 tầng × (thiện, quả, duy tác) = 15 tâm sắc giới. Vượt khỏi mọi hình tướng, tâm an trú trên 4 cảnh vô sắc: Không vô biên xứ, Thức vô biên xứ, Vô sở hữu xứ, Phi tưởng phi phi tưởng xứ; 4 × 3 = 12 tâm vô sắc giới.

Tâm siêu thế lấy Níp-bàn làm cảnh. Có 4 tầng giác ngộ: Nhập lưu (Tu-đà-hoàn), Nhất lai (Tư-đà-hàm), Bất lai (A-na-hàm), A-la-hán. Mỗi tầng có một tâm đạo (magga) đoạn trừ phiền não, sinh duy nhất một lần, rồi tâm quả (phala) theo ngay sau: 4 + 4 = 8. Vì tâm đạo và quả có thể đi kèm 1 trong 5 tầng thiền, 8 × 5 = 40, nên tổng số tâm theo cách đếm rộng là 81 + 40 = 121.

Đời thường: bạn cười bằng tâm nào?

Saṅgaha và Sớ giải liệt kê 13 tâm có thể làm nên nụ cười. Người thường cười với 8 tâm (4 tâm tham hỷ, 4 tâm đại thiện hỷ). Bậc Nhập lưu trở lên đã bỏ tà kiến nên còn 6. Bậc A-la-hán cười với 5 tâm: 4 đại duy tác hỷ và tâm tiếu sinh.

Đào sâu: Tâm thiện thứ nhất trong Chánh tạngDhammasaṅgaṇī, Cittuppādakaṇḍa

Katame dhammā kusalā? Yasmiṃ samaye kāmāvacaraṃ kusalaṃ cittaṃ uppannaṃ hoti somanassasahagataṃ ñāṇasampayuttaṃ…

Những pháp nào là thiện? Vào lúc nào tâm thiện dục giới sinh khởi, câu hành hỷ, tương ưng trí…

Dhammasaṅgaṇī §1

Bộ Pháp Tụ mở đầu bằng chính tâm đại thiện thứ nhất. Chánh tạng mô tả từng loại tâm theo hoàn cảnh sinh khởi; bảng phân loại gọn 89/121 là phần hệ thống hóa của Chú giải và Saṅgaha.

Chữ "trợ" (saṅkhāra) ở đây nghĩa là gì? Chú giải và Sớ giải giải thích là sự thúc đẩy, khích lệ (payoga), có thể từ người khác hoặc từ chính mình. Không phải "hành" trong ngũ uẩn.

Vì sao chỉ thân thức có lạc và khổ? Chú giải ví: ở bốn căn kia, cảnh chạm vào căn nhẹ như bông gòn chạm bông gòn, nên thọ là xả. Ở thân, tứ đại va thẳng vào thân căn như búa đập lên bông đặt trên đe, nên cảm giác rõ rệt: lạc hoặc khổ.

Chánh tạng Dhammasaṅgaṇī §1 trở điChú giải AtthasālinīSớ giải Vibhāvinī-ṭīkā; Paramatthadīpanī

Chánh tạng Dhammasaṅgaṇī, Cittuppādakaṇḍa Chú giải Atthasālinī Sớ giải Vibhāvinī-ṭīkā Giáo trình Saṅgaha I; Bodhi CMA ch. 1; Mehm Tin Mon, Ch. 1 "Citta"

Chuyên sâu Lớp 1: đọc chương Tâm bằng Pāli

Phần này dành cho người học theo chương trình Lớp 1 (Cūḷa-Abhidhammika-tri). Mỗi nhóm tâm có một câu Pāli định nghĩa và một bài kệ tóm tắt; thuộc các câu này là nắm được bộ khung của cả chương.

Ba nghĩa của chữ "citta" theo Sớ giải

Cintetīti cittaṃ, ārammaṇaṃ vijānātīti attho. … Cintenti vā etena karaṇabhūtena sampayuttadhammāti cittaṃ. Atha vā cintanamattaṃ cittaṃ. Yathāpaccayaṃ hi pavattimattameva yadidaṃ sabhāvadhammo nāma.

Biết cảnh nên gọi là tâm, nghĩa là nhận biết đối tượng. … Hoặc: các pháp tương ưng nhờ nó làm phương tiện mà biết, nên gọi là tâm. Hoặc: tâm chỉ là sự biết. Vì pháp thực tính chỉ là sự diễn tiến tùy theo duyên mà thôi.

Abhidhammatthavibhāvinī-ṭīkā, giải thích Saṅgaha I §2

Cách giải nghĩa	Pāli	Ý nghĩa
Chủ thể (kattu-sādhana)	ārammaṇaṃ cintetīti cittaṃ	Tâm là cái biết cảnh.
Phương tiện (karaṇa-sādhana)	cintenti etenāti cittaṃ	Nhờ tâm, các tâm sở biết được cảnh.
Trạng thái (bhāva-sādhana)	cintanamattaṃ cittaṃ	Chỉ là sự biết, không có ai biết. Sớ giải nói đây mới là nghĩa chân đế; hai cách trên chỉ là cách nói.

Cách giải thứ ba là điểm then chốt của Vi Diệu Pháp: không có "người biết" đứng sau cái biết. Chỉ có tâm sinh lên theo duyên rồi diệt.

Bốn cõi và bốn giống: ma trận 89 tâm

Cõi bhūmi	Bất thiện akusala	Thiện kusala	Quả vipāka	Duy tác kiriya	Cộng
Dục giới kāmāvacara	12	8	23	11	54
Sắc giới rūpāvacara	–	5	5	5	15
Vô sắc giới arūpāvacara	–	4	4	4	12
Siêu thế lokuttara	–	4 (20)	4 (20)	–	8 (40)
Cộng	12	21 (37)	36 (52)	20	89 (121)

Số trong ngoặc là cách đếm 121. Kệ Saṅgaha I §20 tóm gọn cột dục giới: Kāme tevīsa pākāni, puññāpuññāni vīsati; ekādasa kriyā ceti, catupaññāsa sabbathā: "Ở dục giới, quả 23, thiện và bất thiện 20, duy tác 11; cộng 54".

Bảng 1.3

89 tâm: tên Pāli và tên Việt

#	Tên Pāli	Tên Việt	Giống	Thọ	Nhân

Các bài kệ tóm tắt của chương 1

Kệ Pāli	Dịch nghĩa
Aṭṭhadhā lobhamūlāni, dosamūlāni ca dvidhā; mohamūlāni ca dveti, dvādasākusalā siyuṃ.§8	Tâm gốc tham có tám, tâm gốc sân có hai, tâm gốc si có hai: tất cả là mười hai tâm bất thiện.
Sattākusalapākāni, puññapākāni aṭṭhadhā; kriyacittāni tīṇīti, aṭṭhārasa ahetukā.§13	Bảy quả bất thiện, tám quả thiện, ba tâm duy tác: mười tám tâm vô nhân.
Pāpāhetukamuttāni, sobhanānīti vuccare; ekūnasaṭṭhi cittāni, athekanavutīpi vā.§14	Các tâm ngoài tâm ác và tâm vô nhân gọi là tịnh hảo: 59, hoặc 91 tâm.
Vedanāñāṇasaṅkhārabhedena catuvīsati; sahetukāmāvacarapuññapākakriyā matā.§19	Phân theo thọ, trí và trợ, các tâm thiện, quả, duy tác dục giới có nhân là 24.
Pañcadhā jhānabhedena, rūpāvacaramānasaṃ; puññapākakriyābhedā, taṃ pañcadasadhā bhave.§25	Tâm sắc giới chia năm theo tầng thiền; nhân với thiện, quả, duy tác thành mười lăm.
Ālambaṇappabhedena, catudhāruppamānasaṃ; puññapākakriyābhedā, puna dvādasadhā ṭhitaṃ.§30	Tâm vô sắc chia bốn theo cảnh; nhân với thiện, quả, duy tác thành mười hai.
Catumaggappabhedena, catudhā kusalaṃ tathā; pākaṃ tassa phalattāti, aṭṭhadhānuttaraṃ mataṃ.§34	Thiện siêu thế có bốn theo bốn đạo; quả của chúng cũng bốn: tâm siêu thế là tám.
Dvādasākusalānevaṃ, kusalānekavīsati; chattiṃseva vipākāni, kriyacittāni vīsati.§35	Như vậy: bất thiện 12, thiện 21, quả 36, duy tác 20.
Catupaññāsadhā kāme, rūpe pannarasīraye; cittāni dvādasāruppe, aṭṭhadhānuttare tathā.§36	Ở dục giới nói 54, sắc giới 15, vô sắc 12, siêu thế 8.
Jhānaṅgayogabhedena, katvekekantu pañcadhā; vuccatānuttaraṃ cittaṃ, cattālīsavidhanti ca.§41	Phân theo sự hợp với chi thiền, mỗi tâm siêu thế thành năm, nên tâm siêu thế cũng được nói là 40.
Yathā ca rūpāvacaraṃ, gayhatānuttaraṃ tathā; paṭhamādijhānabhede, āruppañcāpi pañcame.§42	Như tâm sắc giới được phân theo sơ thiền… thế nào, tâm siêu thế cũng vậy; còn tâm vô sắc được xếp vào thiền thứ năm.
Ekādasavidhaṃ tasmā, paṭhamādikamīritaṃ; jhānamekekamante tu, tevīsatividhaṃ bhave.§42	Vì vậy sơ thiền… mỗi tầng có 11 tâm; riêng tầng cuối (ngũ thiền) có 23.
Sattatiṃsavidhaṃ puññaṃ, dvipaññāsavidhaṃ tathā; pākamiccāhu cittāni, ekavīsasataṃ budhā.§43	Thiện 37, quả 52: bậc trí nói tâm có 121.

Kiểm tra §42: mỗi tầng thiền 1–4 có 3 tâm sắc giới cộng 8 tâm siêu thế = 11. Tầng thứ năm có 3 tâm sắc giới, 12 tâm vô sắc và 8 tâm siêu thế = 23. Cộng lại 11 × 4 + 23 = 67 tâm thiền (jhāna-citta).

Từ vựng Pāli trong tên tâm

Pāli	Việt	Ghi chú
sahagata	câu hành, đi cùng	dùng cho thọ: somanassasahagata, câu hành hỷ
sampayutta / vippayutta	tương ưng / bất tương ưng	dùng cho tà kiến, trí, phẫn, hoài nghi, phóng dật
diṭṭhigata	tà kiến	nghĩa đen: "đã đi vào quan điểm"
asaṅkhārika / sasaṅkhārika	vô trợ / hữu trợ	saṅkhāra ở đây là sự thúc đẩy (payoga)
paṭigha	phẫn, chống đối	tên khác của sân trong tâm sân
momūha	si mê tột độ	tên gọi chung 2 tâm si
dvipañcaviññāṇa	ngũ song thức	5 cặp thức (quả thiện và quả bất thiện) = 10 tâm
āvajjana	hướng tâm, khai môn	pañcadvārāvajjana: khai ngũ môn; manodvārāvajjana: khai ý môn
hasituppāda	tiếu sinh	tâm làm sinh nụ cười của bậc A-la-hán
ñāṇasampayutta	tương ưng trí	có tâm sở trí tuệ (paññindriya) đi kèm
mahaggata	đáo đại	"đã trở nên lớn": 27 tâm sắc giới và vô sắc

Chi thiền đối trị triền cái

Theo Chú giải, mỗi chi thiền (jhānaṅga) trực tiếp đè nén một triền cái (nīvaraṇa). Vì vậy thiền chứng là trạng thái tạm thời vắng mặt năm triền cái.

Chi thiền	Đè nén triền cái
Tầm vitakka	Hôn trầm, thụy miên thīna-middha
Tứ vicāra	Hoài nghi vicikicchā
Hỷ pīti	Sân độc byāpāda
Lạc sukha	Phóng dật, hối hận uddhacca-kukkucca
Nhất tâm ekaggatā	Tham dục kāmacchanda

Cảnh của bốn tâm vô sắc

Tâm	Cảnh được bắt ālambitabba	Cảnh được vượt qua atikkamitabba
Ākāsānañcāyatana Không vô biên xứ	Hư không vô biên, có được khi bỏ đề mục kasiṇa (chế định)	Tướng tợ của kasiṇa
Viññāṇañcāyatana Thức vô biên xứ	Tâm Không vô biên xứ	Hư không vô biên
Ākiñcaññāyatana Vô sở hữu xứ	Sự không có của tâm Không vô biên xứ (natthibhāva-paññatti)	Tâm Không vô biên xứ
Nevasaññānāsaññāyatana Phi tưởng phi phi tưởng xứ	Tâm Vô sở hữu xứ	Sự không có (chế định ở tầng 3)

Giáo trình Abhidhammatthasaṅgaho I §3–43Sớ giải Abhidhammatthavibhāvinī IChương trình Abhidhammajotika, Lớp 1

Nguyên văn Pāli: Saṅgaha chương 1 · CittaparicchedoBản Chaṭṭha Saṅgāyana · số đoạn theo bản Pāli

Tâm theo cõi Bhūmibhedacittaṃ

3Tattha cittaṃ tāva catubbidhaṃ hoti kāmāvacaraṃ rūpāvacaraṃ arūpāvacaraṃ lokuttarañceti.

Tâm bất thiện Akusalacittaṃ

4Tattha katamaṃ kāmāvacaraṃ? Somanassasahagataṃ diṭṭhigatasampayuttaṃ asaṅkhārikamekaṃ, sasaṅkhārikamekaṃ, somanassasahagataṃ diṭṭhigatavippayuttaṃ asaṅkhārikamekaṃ, sasaṅkhārikamekaṃ, upekkhāsahagataṃ diṭṭhigatasampayuttaṃ asaṅkhārikamekaṃ, sasaṅkhārikamekaṃ, upekkhāsahagataṃ diṭṭhigatavippayuttaṃ asaṅkhārikamekaṃ, sasaṅkhārikamekanti imāni aṭṭhapi lobhasahagatacittāni nāma.

5Domanassasahagataṃ paṭighasampayuttaṃ asaṅkhārikamekaṃ, sasaṅkhārikamekanti imāni dvepi paṭighasampayuttacittāni nāma.

6Upekkhāsahagataṃ vicikicchāsampayuttamekaṃ, upekkhāsahagataṃ uddhaccasampayuttamekanti imāni dvepi momūhacittāni nāma.

7Iccevaṃ sabbathāpi dvādasākusalacittāni samattāni.

8Aṭṭhadhā lobhamūlāni, dosamūlāni ca dvidhā.
Mohamūlāni ca dveti, dvādasākusalā siyuṃ.

Tâm vô nhân Ahetukacittaṃ

9Upekkhāsahagataṃ cakkhuviññāṇaṃ, tathā sotaviññāṇaṃ, ghānaviññāṇaṃ, jivhāviññāṇaṃ, dukkhasahagataṃ kāyaviññāṇaṃ, upekkhāsahagataṃ sampaṭicchanacittaṃ, upekkhāsahagataṃ santīraṇacittañceti imāni sattapi akusalavipākacittāni nāma.

10Upekkhāsahagataṃ kusalavipākaṃ cakkhuviññāṇaṃ, tathā sotaviññāṇaṃ, ghānaviññāṇaṃ, jivhāviññāṇaṃ, sukhasahagataṃ kāyaviññāṇaṃ, upekkhāsahagataṃ sampaṭicchanacittaṃ, somanassasahagataṃ santīraṇacittaṃ, upekkhāsahagataṃ santīraṇacittañceti imāni aṭṭhapi kusalavipākāhetukacittāni nāma.

11Upekkhāsahagataṃ pañcadvārāvajjanacittaṃ, tathā manodvārāvajjanacittaṃ, somanassasahagataṃ hasituppādacittañceti imāni tīṇipi ahetukakiriyacittāni nāma.

12Icceva sabbathāpi aṭṭhārasāhetukacittāni samattāni.

13Sattākusalapākāni, puññapākāni aṭṭhadhā.
Kriyacittāni tīṇīti, aṭṭhārasa ahetukā.

Tâm tịnh hảo Sobhanacittaṃ

14Pāpāhetukamuttāni, sobhanānīti vuccare.
Ekūnasaṭṭhi cittāni, athekanavutīpi vā.

Tâm tịnh hảo dục giới Kāmāvacarasobhanacittaṃ

15Somanassasahagataṃ ñāṇasampayuttaṃ asaṅkhārikamekaṃ, sasaṅkhārikamekaṃ, somanassasahagataṃ ñāṇavippayuttaṃ asaṅkhārikamekaṃ, sasaṅkhārikamekaṃ, upekkhāsahagataṃ ñāṇasampayuttaṃ asaṅkhārikamekaṃ, sasaṅkhārikamekaṃ. Upekkhāsahagataṃ ñāṇavippayuttaṃ asaṅkhārikamekaṃ, sasaṅkhārikamekanti imāni aṭṭhapi kāmāvacarakusalacittāni nāma.

16Somanassasahagataṃ ñāṇasampayuttaṃ asaṅkhārikamekaṃ, sasaṅkhārikamekaṃ, somanassasahagataṃ ñāṇavippayuttaṃ asaṅkhārikamekaṃ, sasaṅkhārikamekaṃ, upekkhāsahagataṃ ñāṇasampayuttaṃ asaṅkhārikamekaṃ, sasaṅkhārikamekaṃ, upekkhāsahagataṃ ñāṇavippayuttaṃ asaṅkhārikamekaṃ, sasaṅkhārikamekanti imāni aṭṭhapi sahetukakāmāvacaravipākacittāni nāma.

17Somanassasahagataṃ ñāṇasampayuttaṃ asaṅkhārikamekaṃ, sasaṅkhārikamekaṃ, somanassasahagataṃ ñāṇavippayuttaṃ asaṅkhārikamekaṃ, sasaṅkhārikamekaṃ, upekkhāsahagataṃ ñāṇasampayuttaṃ asaṅkhārikamekaṃ, sasaṅkhārikamekaṃ, upekkhāsahagataṃ ñāṇavippayuttaṃ asaṅkhārikamekaṃ, sasaṅkhārikamekanti imāni aṭṭhapi sahetukakāmāvacarakiriyacittāni nāma.

18Iccevaṃ sabbathāpi catuvīsati sahetukakāmāvacarakusalavipākakiriyacittāni samattāni.

19Vedanāñāṇasaṅkhārabhedena catuvīsati.
Sahetukāmāvacarapuññapākakriyā matā.

20Kāme tevīsa pākāni, puññāpuññāni vīsati.
Ekādasa kriyā ceti, catupaññāsa sabbathā.

Tâm sắc giới Rūpāvacaracittaṃ

21Vitakkavicārapītisukhekaggatāsahitaṃ paṭhamajjhānakusalacittaṃ, vicārapītisukhekaggatāsahitaṃ dutiyajjhānakusalacittaṃ, pītisukhekaggatāsahitaṃ tatiyajjhānakusalacittaṃ, sukhekaggatāsahitaṃ catutthajjhānakusalacittaṃ, upekkhekaggatāsahitaṃ pañcamajjhānakusalacittañceti imāni pañcapi rūpāvacarakusalacittāni nāma.

22Vitakkavicārapītisukhekaggatāsahitaṃ paṭhamajjhānavipākacittaṃ, vicārapītisukhekaggatāsahitaṃ dutiyajjhānavipākacittaṃ, pītisukhekaggatāsahitaṃ tatiyajjhānavipākacittaṃ, sukhekaggatāsahitaṃ catutthajjhānavipākacittaṃ, upekkhekaggatāsahitaṃ pañcamajjhānavipākacittañceti imāni pañcapi rūpāvacaravipākacittāni nāma.

23Vitakkavicārapītisukhekaggatāsahitaṃ paṭhamajjhānakiriyacittaṃ, vicārapītisukhekaggatāsahitaṃ dutiyajjhānakiriyacittaṃ, pītisukhekaggatāsahitaṃ tatiyajjhānakiriyacittaṃ, sukhekaggatāsahitaṃ catutthajjhānakiriyacittaṃ, upekkhekaggatāsahitaṃ pañcamajjhānakiriyacittañceti imāni pañcapi rūpāvacarakiriyacittāni nāma.

24Iccevaṃ sabbathāpi pannarasa rūpāvacarakusalavipākakiriyacittāni samattāni.

25Pañcadhā jhānabhedena, rūpāvacaramānasaṃ.
Puññapākakriyābhedā, taṃ pañcadasadhā bhave.

Tâm vô sắc giới Arūpāvacaracittaṃ

26Ākāsānañcāyatanakusalacittaṃ, viññāṇañcāyatanakusalacittaṃ, ākiñcaññāyatanakusalacittaṃ, nevasaññānāsaññāyatanakusalacittañceti imāni cattāripi arūpāvacarakusalacittāni nāma.

27Ākāsānañcāyatanavipākacittaṃ, viññāṇañcāyatanavipākacittaṃ, ākiñcaññāyatanavipākacittaṃ, nevasaññānāsaññāyatanavipākacittañceti imāni cattāripi arūpāvacaravipākacittāni nāma.

28Ākāsānañcāyatanakiriyacittaṃ, viññāṇañcāyatanakiriyacittaṃ, ākiñcaññāyatanakiriyacittaṃ, nevasaññānāsaññāyatanakiriyacittañceti imāni cattāripi arūpāvacarakiriyacittāni nāma.

29Iccevaṃ sabbathāpi dvādasa arūpāvacarakusalavipākakiriyacittāni samattāni.

30Ālambaṇappabhedena, catudhāruppamānasaṃ.
Puññapākakriyābhedā, puna dvādasadhā ṭhitaṃ.

Tâm siêu thế Lokuttaracittaṃ

31Sotāpattimaggacittaṃ, sakadāgāmimaggacittaṃ, anāgāmimaggacittaṃ, arahattamaggacittañceti imāni cattāripi lokuttarakusalacittāni nāma.

32Sotāpattiphalacittaṃ, sakadāgāmiphalacittaṃ, anāgāmiphalacittaṃ, arahattaphalacittañceti imāni cattāripi lokuttaravipākacittāni nāma.

33Iccevaṃ sabbathāpi aṭṭha lokuttarakusalavipākacittāni samattāni.

34Catumaggappabhedena, catudhā kusalaṃ tathā.
Pākaṃ tassa phalattāti, aṭṭhadhānuttaraṃ mataṃ.

Tổng số tâm Cittagaṇanasaṅgaho

35Dvādasākusalānevaṃ, kusalānekavīsati.
Chattiṃseva vipākāni, kriyacittāni vīsati.

36Catupaññāsadhā kāme, rūpe pannarasīraye.
Cittāni dvādasāruppe, aṭṭhadhānuttare tathā.

37Itthamekūnanavutipabhedaṃ pana mānasaṃ.
Ekavīsasataṃ vātha, vibhajanti vicakkhaṇā.

Cách đếm rộng (121) Vitthāragaṇanā

38Kathamekūnanavutividhaṃ cittaṃ ekavīsasataṃ hoti? Vitakkavicārapītisukhekaggatāsahitaṃ paṭhamajjhānasotāpattimaggacittaṃ, vicārapītisukhekaggatāsahitaṃ dutiyajjhānasotāpattimaggacittaṃ, pītisukhekaggatāsahitaṃ tatiyajjhānasotāpattimaggacittaṃ, sukhekaggatāsahitaṃ catutthajjhānasotāpattimaggacittaṃ, upekkhekaggatāsahitaṃ pañcamajjhānasotāpattimaggacittañceti imāni pañcapi sotāpattimaggacittāni nāma.

39Tathā sakadāgāmimaggaanāgāmimaggaarahattamaggacittañceti samavīsati maggacittāni.

40Tathā phalacittāni ceti samacattālīsa lokuttaracittāni bhavantīti.

41Jhānaṅgayogabhedena, katvekekantu pañcadhā.
Vuccatānuttaraṃ cittaṃ, cattālīsavidhanti ca.

42Yathā ca rūpāvacaraṃ, gayhatānuttaraṃ tathā.
Paṭhamādijhānabhede, āruppañcāpi pañcame.
Ekādasavidhaṃ tasmā, paṭhamādikamīritaṃ;
Jhānamekekamante tu, tevīsatividhaṃ bhave.

43Sattatiṃsavidhaṃ puññaṃ, dvipaññāsavidhaṃ tathā.
Pākamiccāhu cittāni, ekavīsasataṃ budhā.

Iti abhidhammatthasaṅgahe cittasaṅgahavibhāgo nāma

Paṭhamo paricchedo.

Giáo trình Abhidhammatthasaṅgaho, Cittaparicchedo

2 Cetasikasaṅgahavibhāga

Tâm sở: 52 "nguyên tố" của cảm xúc

Ekuppādanirodhā ca, ekālambanavatthukā;
cetoyuttā dvipaññāsa, dhammā cetasikā matā.

Năm mươi hai pháp tương ưng với tâm, cùng sinh, cùng diệt, cùng cảnh, cùng nương một vật với tâm, được gọi là tâm sở.

Abhidhammattha Saṅgaha, Chương 2, kệ 1

Ý chính trong 30 giây

Tâm sở là các trạng thái đi kèm tâm và tô màu cho tâm: xúc, thọ, tham, sân, tín, niệm, trí tuệ…
Có 52 tâm sở, chia 3 nhóm: 13 tợ tha (trung tính, theo tâm), 14 bất thiện, 25 tịnh hảo.
7 tâm sở biến hành có mặt trong mọi tâm. Chúng là khung tối thiểu của mọi trải nghiệm.

Bốn đặc điểm của tâm sở

Hình dung một đội đua thuyền rồng: mọi tay chèo cùng xuất phát, cùng về đích, cùng nhắm một đích, cùng ngồi một thuyền. Tâm sở và tâm cũng vậy: đồng sinh (ekuppāda), đồng diệt (ekanirodha), đồng cảnh (ekālambana), đồng vật (ekavatthuka, cùng nương một căn).

Mô phỏng 2.1

Bảng tuần hoàn 52 tâm sở

Xem tâm sở đi kèm của

Chọn một tâm ở ô trên: những tâm sở không có mặt sẽ mờ đi. Chấm viền đứt ở góc ô là tâm sở bất định (aniyata): có mặt tùy lúc, không phải lần nào cũng có. Ví dụ: nhãn thức chỉ có 7; tâm đại thiện thứ nhất có tới 38.

Nhóm 1 · 13 tâm sở tợ tha

"Tợ tha" (aññasamāna) nghĩa là "giống cái khác": chúng mang tính chất của tâm mà chúng đi cùng, thiện thì thành thiện, bất thiện thì thành bất thiện.

7 biến hành (sabbacittasādhāraṇa): xúc phassa, thọ vedanā, tưởng saññā, tư cetanā, nhất tâm ekaggatā, mạng quyền jīvitindriya, tác ý manasikāra. Có mặt trong cả 89 tâm.
6 biệt cảnh (pakiṇṇaka): tầm vitakka, tứ vicāra, thắng giải adhimokkha, cần vīriya, hỷ pīti, dục chanda. Có mặt trong một số tâm.

Hiểu lầm hay gặp

Dục (chanda) không phải tham. Nó chỉ là "muốn làm". Muốn học giỏi để giúp người là dục đi với tâm thiện. Tư (cetanā) chính là nghiệp: Đức Phật dạy "Cetanāhaṃ, bhikkhave, kammaṃ vadāmi", "Này các tỳ-khưu, Ta nói tư tâm sở là nghiệp" (AN 6.63).

Nhóm 2 · 14 tâm sở bất thiện

Bộ tứ si mocatukka: si moha, vô tàm ahirika (không hổ thẹn), vô quý anottappa (không ghê sợ), phóng dật uddhacca. Có mặt trong cả 12 tâm bất thiện.
Bộ ba tham lotika: tham lobha, tà kiến diṭṭhi, mạn māna.
Bộ tứ sân docatukka: sân dosa, tật đố issā (ganh tị), lận macchariya (bủn xỉn), hối hận kukkucca.
Cặp hôn thụy thinaduka: hôn trầm thina, thụy miên middha (uể oải). Chỉ trong tâm bất thiện hữu trợ.
Hoài nghi vicikicchā.

Chú giải có những ví dụ rất đời: người vô tàm như con heo làng không gớm sự dơ bẩn; người vô quý như con thiêu thân lao vào lửa; tham như keo bẫy khỉ, dính vào là khó gỡ; sân như con rắn bị đánh, chồm lên.

Nhóm 3 · 25 tâm sở tịnh hảo

19 biến hành tịnh hảo: có mặt trong mọi tâm đẹp. Gồm tín saddhā, niệm sati, tàm hiri, quý ottappa, vô tham alobha, vô sân adosa, trung bình tatramajjhattatā và 6 cặp phẩm chất của "thân tâm sở" và tâm: an tịnh, nhẹ nhàng, mềm mại, dễ sử dụng, thuần thục, ngay thẳng.
3 giới phần (virati): chánh ngữ sammāvācā, chánh nghiệp sammākammanta, chánh mạng sammā-ājīva: sự tiết chế lời và việc sai.
2 vô lượng (appamaññā): bi karuṇā và tùy hỷ muditā.
1 trí tuệ (paññindriya): thấy đúng như thật.

"Thân" (kāya) trong cặp "thân an tịnh, tâm an tịnh" không phải thân xác, mà là "nhóm" các tâm sở. Còn từ (mettā) không có tên riêng vì chính là tâm sở vô sân; tâm xả trong Tứ vô lượng chính là tâm sở trung bình.

Đời thường: phân tích một cơn ganh tị

Bạn thấy bạn cùng lớp khoe học bổng và thấy khó chịu. Tâm đó là tâm sân (thọ ưu). Đi kèm có: 7 biến hành, tầm, tứ, thắng giải, cần, dục, bộ tứ si, sân, và tật đố. Không có hỷ (vì đang buồn). Đối trị trực tiếp là tùy hỷ (muditā): tập vui với niềm vui của người khác.

Đào sâu: Từ 56 "từ" trong Chánh tạng đến 52 tâm sởCách ba tầng tư liệu nối nhau

…tasmiṃ samaye phasso hoti, vedanā hoti, saññā hoti, cetanā hoti, cittaṃ hoti…

…vào lúc ấy có xúc, có thọ, có tưởng, có tư, có tâm…

Dhammasaṅgaṇī §1

Chánh tạng liệt kê 56 "từ" (pada) có mặt trong tâm đại thiện thứ nhất, nhiều từ lặp lại cùng một pháp dưới tên khác (ví dụ "nhất tâm", "định quyền", "định lực", "chánh định" đều là tâm sở nhất tâm). Bỏ trùng lặp còn 30 pháp, kể cả chính tâm.

Đoạn kinh kết thúc bằng cụm "ye vā pana…" ("hoặc những pháp nào khác…"). Chú giải Atthasālinī xác định 9 pháp "yevāpanaka" ẩn trong cụm này: dục, thắng giải, tác ý, trung bình, bi, tùy hỷ và 3 giới phần.

29 tâm sở (30 trừ tâm) cộng 9 = 38, đúng bằng số tâm sở tối đa của tâm đại thiện thứ nhất trong Saṅgaha. Đây là ví dụ rõ nhất về cách Chánh tạng, Chú giải và giáo trình nối tiếp nhau.

Bốn mặt của một tâm sở: Chú giải mô tả mỗi tâm sở bằng đặc tính, phận sự, biểu hiện và nhân gần. Ví dụ niệm (sati): đặc tính là không trôi nổi; phận sự là không quên; biểu hiện là sự canh gác, đối diện với cảnh; nhân gần là tưởng vững chắc hoặc bốn niệm xứ.

Chánh tạng Dhammasaṅgaṇī §1–57Chú giải Atthasālinī; Visuddhimagga XIVGiáo trình Saṅgaha II

Chánh tạng Dhammasaṅgaṇī; AN 6.63 Chú giải Atthasālinī; Visuddhimagga XIV Sớ giải Vibhāvinī-ṭīkā II Giáo trình Saṅgaha II; Mehm Tin Mon, Ch. 2 "Cetasika"

Chuyên sâu Lớp 1: phối hợp và tổng hợp tâm sở

Saṅgaha nhìn tâm sở theo hai chiều. Phối hợp (sampayoga): lấy từng tâm sở, hỏi nó có trong những tâm nào. Tổng hợp (saṅgaha): lấy từng tâm, hỏi nó có những tâm sở nào. Hai chiều này là hai cách đọc cùng một bảng, như đọc theo hàng và đọc theo cột.

52 tâm sở bằng Pāli

Phasso vedanā saññā cetanā ekaggatā jīvitindriyaṃ manasikāro ceti sattime cetasikā sabbacittasādhāraṇā nāma. Vitakko vicāro adhimokkho vīriyaṃ pīti chando cāti cha ime cetasikā pakiṇṇakā nāma.

Xúc, thọ, tưởng, tư, nhất tâm, mạng quyền, tác ý: bảy tâm sở này gọi là biến hành. Tầm, tứ, thắng giải, cần, hỷ, dục: sáu tâm sở này gọi là biệt cảnh.

Saṅgaha II §2–3

Nhóm	Tâm sở (Việt · Pāli)
Biến hành 7 sabbacittasādhāraṇa	xúc phassa · thọ vedanā · tưởng saññā · tư cetanā · nhất tâm ekaggatā · mạng quyền jīvitindriya · tác ý manasikāra
Biệt cảnh 6 pakiṇṇaka	tầm vitakka · tứ vicāra · thắng giải adhimokkha · cần vīriya · hỷ pīti · dục chanda
Bất thiện 14 akusala	si moha · vô tàm ahirika · vô quý anottappa · phóng dật uddhacca · tham lobha · tà kiến diṭṭhi · mạn māna · sân dosa · tật đố issā · lận macchariya · hối hận kukkucca · hôn trầm thina · thụy miên middha · hoài nghi vicikicchā
Tịnh hảo biến hành 19 sobhanasādhāraṇa	tín saddhā · niệm sati · tàm hiri · quý ottappa · vô tham alobha · vô sân adosa · trung bình tatramajjhattatā · tịnh thân, tịnh tâm kāya-, citta-passaddhi · khinh -lahutā · nhu -mudutā · thích nghiệp -kammaññatā · thuần thục -pāguññatā · chánh trực -ujukatā (mỗi phẩm chất có cặp "thân" và "tâm")
Giới phần 3 virati	chánh ngữ sammāvācā · chánh nghiệp sammākammanta · chánh mạng sammā-ājīva
Vô lượng 2 appamaññā	bi karuṇā · tùy hỷ muditā
Trí tuệ 1 paññindriya	tuệ quyền paññindriya (vô si amoha)

Kệ §9: Terasaññasamānā ca, cuddasākusalā tathā; sobhanā pañcavīsāti, dvipaññāsa pavuccare: "Tợ tha 13, bất thiện 14, tịnh hảo 25: cộng là 52".

Phối hợp (sampayoga): mỗi tâm sở có trong bao nhiêu tâm?

Nguyên văn Pāli	Dịch nghĩa
Sabbacittasādhāraṇā tāva sattime cetasikā sabbesupi ekūnanavuticittuppādesu labbhanti.§12	Bảy tâm sở biến hành có trong cả 89 tâm.
Vitakko tāva dvipañcaviññāṇavajjitakāmāvacaracittesu ceva ekādasasu paṭhamajjhānacittesu ceti pañcapaññāsacittesu uppajjati.§13	Tầm sinh trong 55 tâm: các tâm dục giới trừ ngũ song thức (44), và 11 tâm sơ thiền.
Vicāro pana tesu ceva ekādasasu dutiyajjhānacittesu cāti chasaṭṭhicittesu.§14	Tứ có trong 66 tâm: 55 tâm trên và 11 tâm nhị thiền.
Adhimokkho dvipañcaviññāṇavicikicchāsahagatavajjitacittesu.§15	Thắng giải có trong các tâm trừ ngũ song thức và tâm hoài nghi (78).
Vīriyaṃ pañcadvārāvajjanadvipañcaviññāṇasampaṭicchanasantīraṇavajjitacittesu.§16	Cần có trong các tâm trừ khai ngũ môn, ngũ song thức, tiếp thâu, suy đạt (73).
Pīti domanassupekkhāsahagatakāyaviññāṇacatutthajjhānavajjitacittesu.§17	Hỷ có trong các tâm trừ tâm câu hành ưu, câu hành xả, thân thức và tứ thiền (51).
Chando ahetukamomūhavajjitacittesūti.§18	Dục có trong các tâm trừ tâm vô nhân và tâm si (69).
Chasaṭṭhi pañcapaññāsa, ekādasa ca soḷasa; sattati vīsati ceva, pakiṇṇakavivajjitā. Pañcapaññāsa chasaṭṭhiṭṭhasattati tisattati; ekapaññāsa cekūnasattati sapakiṇṇakā.§19	Không có tầm: 66, không tứ: 55, không thắng giải: 11, không cần: 16, không hỷ: 70, không dục: 20. Có tầm: 55, có tứ: 66, có thắng giải: 78, có cần: 73, có hỷ: 51, có dục: 69.
Sabbāpuññesu cattāro, lobhamūle tayo gatā; dosamūlesu cattāro, sasaṅkhāre dvayaṃ tathā. Vicikicchā vicikicchācitte cāti catuddasa; dvādasākusalesveva, sampayujjanti pañcadhā.§27	Bốn tâm sở có trong mọi tâm ác; ba tâm sở trong tâm gốc tham; bốn trong tâm gốc sân; cặp hôn thụy trong tâm hữu trợ; hoài nghi trong tâm hoài nghi: 14 tâm sở bất thiện phối hợp theo năm cách, chỉ trong 12 tâm bất thiện.
Viratiyo pana tissopi lokuttaracittesu sabbathāpi niyatā ekatova labbhanti, lokiyesu pana kāmāvacarakusalesveva kadāci sandissanti visuṃ visuṃ.§29	Ba giới phần luôn có mặt đủ cả ba trong tâm siêu thế; trong tâm hiệp thế thì chỉ thỉnh thoảng có trong tâm thiện dục giới, và từng cái riêng lẻ.
…upekkhāsahagatesu panettha karuṇāmuditā na santīti keci vadanti.§30	…có vị thầy nói rằng bi và tùy hỷ không có trong tâm câu hành xả.
Ekūnavīsati dhammā, jāyantekūnasaṭṭhisu; tayo soḷasacittesu, aṭṭhavīsatiyaṃ dvayaṃ. Paññā pakāsitā, sattacattālīsavidhesupi; sampayuttā catudhevaṃ, sobhanesveva sobhanā.§32	19 pháp sinh trong 59 tâm; ba giới phần trong 16 tâm; hai vô lượng trong 28 tâm; trí tuệ trong 47 tâm. Tâm sở tịnh hảo phối hợp theo bốn cách, chỉ trong tâm tịnh hảo.

Mô phỏng 2.2

Ma trận 52 tâm sở × tâm

Mỗi hàng là một tâm sở, mỗi cột là một tâm. Ô tô màu: tâm sở có mặt; ô viền: có mặt tùy lúc (bất định). Rê chuột hoặc chạm vào ô để xem tên.

tâm bất thiệnquảduy tácthiện

Đếm số ô tô màu trên mỗi hàng ở chế độ "121 tâm" sẽ ra đúng các con số của kệ §19: tầm 55, tứ 66, hỷ 51…; ở chế độ "89 tâm": thắng giải 78, cần 73, dục 69.

Tổng hợp (saṅgaha): 33 cách

Chattiṃsānuttare dhammā, pañcatiṃsa mahaggate; aṭṭhatiṃsāpi labbhanti, kāmāvacarasobhane. Sattavīsatipuññamhi, dvādasāhetuketi ca; yathāsambhavayogena, pañcadhā tattha saṅgaho.

Trong tâm siêu thế có 36 pháp, trong tâm đáo đại 35, trong tâm tịnh hảo dục giới có tới 38, trong tâm bất thiện 27, trong tâm vô nhân 12. Tùy sự phối hợp, việc tổng hợp có năm nhóm.

Saṅgaha II §35

Bảng 2.3

33 cách tổng hợp, tính từ quy tắc phối hợp

Nhóm	Tâm	Số tâm sở	Kệ Saṅgaha

Kệ Pāli	Dịch nghĩa
Chattiṃsa pañcatiṃsa ca, catuttiṃsa yathākkamaṃ; tettiṃsadvayamiccevaṃ, pañcadhānuttare ṭhitā.§37	Siêu thế: 36, 35, 34, 33, 33 theo năm tầng thiền.
Pañcatiṃsa catuttiṃsa, tettiṃsa ca yathākkamaṃ; bāttiṃsa ceva tiṃseti, pañcadhāva mahaggate.§39	Đáo đại: 35, 34, 33, 32, 30.
Aṭṭhatiṃsa sattatiṃsa, dvayaṃ chattiṃsakaṃ subhe; pañcatiṃsa catuttiṃsa, dvayaṃ tettiṃsakaṃ kriye; tettiṃsa pāke bāttiṃsa, dvayekatiṃsakaṃ bhave; sahetukāmāvacarapuñña-pākakriyāmane.§41	Tịnh hảo dục giới: thiện 38, 37, 37, 36; duy tác 35, 34, 34, 33; quả 33, 32, 32, 31.
Ekūnavīsāṭṭhārasa, vīsekavīsa vīsati; dvāvīsa pannaraseti, sattadhākusale ṭhitā.§51	Bất thiện: 19, 18, 20, 21, 20, 22, 15: bảy cách.
Dvādasekādasa dasa, satta cāti catubbidho; aṭṭhārasāhetukesu, cittuppādesu saṅgaho.§58	Vô nhân: 12, 11, 10, 7: bốn cách.
Ahetukesu sabbattha, satta sesā yathārahaṃ; iti vitthārato vutto, tettiṃsavidhasaṅgaho.§59	Trong mọi tâm vô nhân đều có bảy biến hành, các tâm sở khác tùy trường hợp. Như vậy, nói rộng ra có 33 cách tổng hợp (5 + 5 + 12 + 7 + 4).

Tâm sở cố định và bất định

Issāmaccherakukkucca-viratikaruṇādayo; nānā kadāci māno ca, thinamiddhaṃ tathā saha. Yathāvuttānusārena, sesā niyatayogino.

Tật đố, lận, hối hận, giới phần, bi và tùy hỷ sinh riêng lẻ và chỉ thỉnh thoảng; mạn cũng thỉnh thoảng; hôn trầm và thụy miên cũng vậy nhưng đi chung. Các tâm sở còn lại là cố định theo như đã nói.

Saṅgaha II §33–34

Vậy có 11 tâm sở bất định (aniyatayogī): tật đố issā, lận macchariya, hối hận kukkucca, 3 giới phần virati, bi karuṇā, tùy hỷ muditā, mạn māna, hôn trầm thina, thụy miên middha; 41 tâm sở còn lại là cố định (niyatayogī). Số tâm sở trong Bảng 2.3 là số tối đa, kể cả tâm sở bất định.

Tứ tướng của 52 tâm sở

Chú giải (Atthasālinī, Visuddhimagga XIV) định nghĩa mỗi tâm sở bằng bốn mặt: đặc tính (lakkhaṇa), phận sự (rasa), biểu hiện (paccupaṭṭhāna), nhân gần (padaṭṭhāna). Đây là phần học thuộc quan trọng trong các trường Abhidhamma.

Tâm sở	Đặc tính lakkhaṇa	Phận sự rasa	Biểu hiện paccupaṭṭhāna	Nhân gần padaṭṭhāna

Giáo trình Abhidhammatthasaṅgaho II §1–60Chú giải Atthasālinī; Visuddhimagga XIVChương trình Abhidhammajotika, Lớp 1

Nguyên văn Pāli: Saṅgaha chương 2 · CetasikaparicchedoBản Chaṭṭha Saṅgāyana · số đoạn theo bản Pāli

Đặc tính tương ưng Sampayogalakkhaṇaṃ

1Ekuppādanirodhā ca, ekālambaṇavatthukā.
Cetoyuttā dvipaññāsa, dhammā cetasikā matā.

Tâm sở tợ tha Aññasamānacetasikaṃ

2Kathaṃ? Phasso vedanā saññā cetanā ekaggatā jīvitindriyaṃ manasikāro ceti sattime cetasikā sabbacittasādhāraṇā nāma.

3Vitakko vicāro adhimokkho vīriyaṃ pīti chando cāti cha ime cetasikā pakiṇṇakā nāma.

4Evamete terasa cetasikā aññasamānāti veditabbā.

Tâm sở bất thiện Akusalacetasikaṃ

5Moho ahirikaṃ anottappaṃ uddhaccaṃ lobho diṭṭhi māno doso issā macchariyaṃ kukkuccaṃ thinaṃ middhaṃ vicikicchā ceti cuddasime cetasikā akusalā nāma.

Tâm sở tịnh hảo Sobhanacetasikaṃ

6Saddhā sati hirī ottappaṃ alobho adoso tatramajjhattatā kāyapassaddhi cittapassaddhi kāyalahutā cittalahutā kāyamudutā cittamudutā kāyakammaññatā cittakammaññatā kāyapāguññatā cittapāguññatā kāyujukatā cittujukatā ceti ekūnavīsatime cetasikā sobhanasādhāraṇā nāma.

7Sammāvācā sammākammanto sammāājīvo ceti tisso viratiyo nāma.

8Karuṇā muditā appamaññāyo nāmāti sabbathāpi paññindriyena saddhiṃ pañcavīsatime cetasikā sobhanāti veditabbā.

9Ettāvatā ca –
Terasaññasamānā ca, cuddasākusalā tathā;
Sobhanā pañcavīsāti, dvipaññāsa pavuccare.

Phương pháp phối hợp Sampayoganayo

10Tesaṃ cittāviyuttānaṃ, yathāyogamito paraṃ.
Cittuppādesu paccekaṃ, sampayogo pavuccati.

11Satta sabbattha yujjanti, yathāyogaṃ pakiṇṇakā.
Cuddasākusalesveva, sobhanesveva sobhanā.

Phối hợp: tâm sở tợ tha Aññasamānacetasikasampayoganayo

12Kathaṃ? Sabbacittasādhāraṇā tāva sattime cetasikā sabbesupi ekūnanavuticittuppādesu labbhanti.

13Pakiṇṇakesu pana vitakko tāva dvipañcaviññāṇavajjitakāmāvacaracittesu ceva ekādasasu paṭhamajjhānacittesu ceti pañcapaññāsacittesu uppajjati.

14Vicāro pana tesu ceva ekādasasu dutiyajjhānacittesu cāti chasaṭṭhicittesu.

15Adhimokkho dvipañcaviññāṇavicikicchāsahagatavajjitacittesu.

16Vīriyaṃ pañcadvārāvajjanadvipañcaviññāṇasampaṭicchanasantīraṇavajjitacittesu.

17Pīti domanassupekkhāsahagatakāyaviññāṇacatutthajjhānavajjitacittesu.

18Chando ahetukamomūhavajjitacittesūti.

19Te pana cittuppādā yathākkamaṃ –
Chasaṭṭhi pañcapaññāsa, ekādasa ca soḷasa;
Sattati vīsati ceva, pakiṇṇakavivajjitā.
Pañcapaññāsa chasaṭṭhiṭṭhasattati tisattati;
Ekapaññāsa cekūnasattati sapakiṇṇakā.

Phối hợp: tâm sở bất thiện Akusalacetasikasampayoganayo

20Akusalesu pana moho ahirikaṃ anottappaṃ uddhaccañcāti cattārome cetasikā sabbākusalasādhāraṇā nāma, sabbesupi dvādasā kusalesu labbhanti.

21Lobho aṭṭhasu lobhasahagatacittesveva labbhati.

22Diṭṭhi catūsu diṭṭhigatasampayuttesu.

23Māno catūsu diṭṭhigatavippayuttesu.

24Doso issā macchariyaṃ kukkuccañcāti dvīsu paṭighasampayuttacittesu.

25Thinamiddhaṃ pañcasu sasaṅkhārikacittesu.

26Vicikicchā vicikicchāsahagatacitteyevāti.

27Sabbāpuññesu cattāro,
Lobhamūle tayo gatā;
Dosamūlesu cattāro,
Sasaṅkhāre dvayaṃ tathā.
Vicikicchā vicikicchā-citte cāti catuddasa;
Dvādasākulesveva, sampayujjanti pañcadhā.

Phối hợp: tâm sở tịnh hảo Sobhanacetasikasampayoganayo

28Sobhanesu pana sobhanasādhāraṇā tāva ekūnavīsatime cetasikā sabbesupi ekūnasaṭṭhisobhanacittesu saṃvijjanti.

29Viratiyo pana tissopi lokuttaracittesu sabbathāpi niyatā ekatova labbhanti, lokiyesu pana kāmāvacarakusalesveva kadāci sandissanti visuṃ visuṃ.

30Appamaññāyo pana dvādasasu pañcamajjhānavajjitamahaggatacittesu ceva kāmāvacarakusalesu ca sahetukakāmāvacarakiriyacittesu cāti aṭṭhavīsaticittesveva kadāci nānā hutvā jāyanti, upekkhāsahagatesu panettha karuṇāmuditā na santīti keci vadanti.

31Paññā pana dvādasasu ñāṇasampayuttakāmāvacaracittesu ceva sabbesupi pañcatiṃsamahaggatalokuttaracittesu cāti sattacattālīsacittesu sampayogaṃ gacchatīti.

32Ekūnavīsati dhammā, jāyantekūnasaṭṭhisu.
Tayo soḷasacittesu, aṭṭhavīsatiyaṃ dvayaṃ.
Paññā pakāsitā, sattacattālīsavidhesupi;
Sampayuttā catudhevaṃ, sobhanesveva sobhanā.

33Issāmaccherakukkucca-viratikaruṇādayo.
Nānā kadāci māno ca, thina middhaṃ tathā saha.

34Yathāvuttānusārena, sesā niyatayogino.
Saṅgahañca pavakkhāmi, tesaṃ dāni yathārahaṃ.

Phương pháp tổng hợp Saṅgahanayo

35Chattiṃsānuttare dhammā, pañcatiṃsa mahaggate.
Aṭṭhatiṃsāpi labbhanti, kāmāvacarasobhane.
Sattavīsatipuññamhi, dvādasāhetuketi ca;
Yathāsambhavayogena, pañcadhā tattha saṅgaho.

Tổng hợp: tâm siêu thế Lokuttaracittasaṅgahanayo

36Kathaṃ? Lokuttaresu tāva aṭṭhasu paṭhamajjhānikacittesu aññasamānā terasa cetasikā, appamaññāvajjitā tevīsati sobhanacetasikā ceti chattiṃsa dhammā saṅgahaṃ gacchanti, tathā dutiyajjhānikacittesu vitakkavajjā, tatiyajjhānikacittesu vitakkavicāravajjā, catutthajjhānikacittesu vitakkavicārapītivajjā, pañcamajjhānikacittesupi upekkhāsahagatā te eva saṅgayhantīti sabbathāpi aṭṭhasu lokuttaracittesu pañcakajjhānavasena pañcadhāva saṅgaho hotīti.

37Chattiṃsa pañcatiṃsa ca, catuttiṃsa yathākkamaṃ.
Tettiṃsadvayamiccevaṃ, pañcadhānuttare ṭhitā.

Tổng hợp: tâm đáo đại Mahaggatacittasaṅgahanayo

38Mahaggatesu pana tīsu paṭhamajjhānikacittesu tāva aññasamānā terasa cetasikā, viratittayavajjitā dvāvīsati sobhanacetasikā ceti pañcatiṃsa dhammā saṅgahaṃ gacchanti, karuṇāmuditā panettha paccekameva yojetabbā, tathā dutiyajjhānikacittesu vitakkavajjā, tatiyajjhānikacittesu vitakkavicāravajjā, catutthajjhānikacittesu vitakkavicārapītivajjā, pañcamajjhānikacittesu pana pannarasasu appamaññāyo na labbhantīti sabbathāpi sattavīsatimahaggatacittesu pañcakajjhānavasena pañcadhāva saṅgaho hotīti.

39Pañcatiṃsa catuttiṃsa, tettiṃsa ca yathākkamaṃ.
Bāttiṃsa ceva tiṃseti, pañcadhāva mahaggate.

Tổng hợp: tâm tịnh hảo dục giới Kāmāvacarasobhanacittasaṅgahanayo

40Kāmāvacarasobhanesu pana kusalesu tāva paṭhamadvaye aññasamānā terasa cetasikā, pañcavīsati sobhanacetasikā ceti aṭṭhatiṃsa dhammā saṅgahaṃ gacchanti, appamaññāviratiyo panettha pañcapi paccekameva yojetabbā, tathā dutiyadvaye ñāṇavajjitā, tatiyadvaye ñāṇasampayuttā pītivajjitā, catutthadvaye ñāṇapītivajjitā te eva saṅgayhanti. Kiriyacittesupi virativajjitā tatheva catūsupi dukesu catudhāva saṅgayhanti. Tathā vipākesu ca appamaññāvirativajjitā te eva saṅgayhantīti sabbathāpi catuvīsatikāmāvacarasobhanacittesu dukavasena dvādasadhāva saṅgaho hotīti.

41Aṭṭhatiṃsa sattatiṃsa, dvayaṃ chattiṃsakaṃ subhe.
Pañcatiṃsa catuttiṃsa, dvayaṃ tettiṃsakaṃ kriye;
Tettiṃsa pāke bāttiṃsa, dvayekatiṃsakaṃ bhave;
Sahetukāmāvacarapuñña-pākakriyāmane.

42Navijjantettha viratī, kriyesu ca mahaggate.
Anuttare appamaññā, kāmapāke dvayaṃ tathā;
Anuttare jhānadhammā, appamaññā ca majjhime;
Viratī ñāṇapītī ca, parittesu visesakā.

Tổng hợp: tâm bất thiện Akusalacittasaṅgahanayo

43Akusalesu pana lobhamūlesu tāva paṭhame asaṅkhārike aññasamānā terasa cetasikā, akusalasādhāraṇā cattāro cāti sattarasa lobhadiṭṭhīhi saddhiṃ ekūnavīsati dhammā saṅgahaṃ gacchanti.

44Tatheva dutiye asaṅkhārike lobhamānena.

45Tatiye tatheva pītivajjitā lobhadiṭṭhīhi saha aṭṭhārasa.

46Catutthe tatheva lobhamānena.

47Pañcame pana paṭighasampayutte asaṅkhārike doso issā macchariyaṃ kukkuccañcāti catūhi saddhiṃ pītivajjitā te eva vīsati dhammā saṅgayhanti, issāmacchariyakukkuccāni panettha paccekameva yojetabbāni.

48Sasaṅkhārikapañcakepi tatheva thinamiddhena visesetvā yojetabbā.

49Chandapītivajjitā pana aññasamānā ekādasa, akusalasādhāraṇā cattāro cāti pannarasa dhammā uddhaccasahagate sampayujjanti.

50Vicikicchāsahagatacitte ca adhimokkhavirahitā vicikicchāsahagatā tatheva pannarasa dhammā samupalabbhantīti sabbathāpi dvādasākusalacittuppādesu paccekaṃ yojiyamānāpi gaṇanavasena sattadhāva saṅgahitā bhavantīti.

51Ekūnavīsāṭṭhārasa, vīsekavīsa vīsati.
Dvāvīsa pannaraseti, sattadhā kusaleṭhitā.

52Sādhāraṇā ca cattāro, samānā ca dasāpare.
Cuddasete pavuccanti, sabbākusalayogino.

Tổng hợp: tâm vô nhân Ahetukacittasaṅgahanayo

53Ahetukesu pana hasanacitte tāva chandavajjitā aññasamānā dvādasa dhammā saṅgahaṃ gacchanti.

54Tathā voṭṭhabbane chandapītivajjitā.

55Sukhasantīraṇe chandavīriyavajjitā.

56Manodhātuttikāhetukapaṭisandhiyugaḷe chandapītivīriyavajjitā.

57Dvipañcaviññāṇe pakiṇṇakavajjitā teyeva saṅgayhantīti sabbathāpi aṭṭhārasasu ahetukesu gaṇanavasena catudhāva saṅgaho hotīti.

58Dvādasekādasa dasa, satta cāti catubbidho.
Aṭṭhārasāhetukesu, cittuppādesu saṅgaho.

59Ahetukesu sabbattha, satta sesā yathārahaṃ.
Iti vitthārato vutto, tettiṃsavidhasaṅgaho.

60Itthaṃ cittāviyuttānaṃ, sampayogañca saṅgahaṃ.
Ñatvā bhedaṃ yathāyogaṃ, cittena samamuddise.

Iti abhidhammatthasaṅgahe cetasikasaṅgahavibhāgo nāma

Dutiyo paricchedo.

Giáo trình Abhidhammatthasaṅgaho, Cetasikaparicchedo

6 Rūpasaṅgahavibhāga

Sắc pháp: vật chất dưới kính hiển vi Abhidhamma

Ettāvatā vibhattā hi, sappabhedappavattikā;
cittacetasikā dhammā, rūpaṃ dāni pavuccati.

Đến đây tâm và tâm sở đã được phân tích cùng các loại và sự diễn tiến của chúng. Nay sắc pháp được trình bày.

Abhidhammattha Saṅgaha, Chương 6, kệ mở đầu

Ý chính trong 30 giây

Sắc (rūpa) là cái bị biến hoại bởi nóng, lạnh, đói, khát. Có 28 loại.
Nền tảng là tứ đại: đất (cứng/mềm), nước (kết dính), lửa (nóng/lạnh), gió (chuyển động). Đây là tính chất, không phải đất cát hay nước sông.
Sắc không bao giờ đứng một mình mà đi thành bó (kalāpa), sinh ra từ 4 nguồn: nghiệp, tâm, nhiệt, vật thực.

28 sắc pháp

Chú giải giải thích: ruppatīti rūpaṃ, "cái gì bị hoại thì gọi là sắc". 18 loại có tự tính riêng gọi là sắc thành tựu (nipphanna); 10 loại còn lại là sắc phi thành tựu: phương thức, đặc điểm của sắc thành tựu.

Hình 6.1

Bảng 28 sắc pháp

Tứ đại: bốn tính chất, không phải bốn chất

Đất pathavī

Tính cứng, mềm; làm chỗ dựa. Bàn phím cứng, gối mềm: đều là địa đại, khác mức độ.

Nước āpo

Tính kết dính, chảy. Không chạm được bằng thân, chỉ biết bằng ý. Vì vậy xúc cảnh chỉ có đất, lửa, gió.

Lửa tejo

Tính nóng, lạnh; làm chín, làm già. Lạnh là mức thấp của hỏa đại.

Gió vāyo

Tính chuyển động, căng đẩy, nâng đỡ. Bụng phồng xẹp khi thở là phong đại rõ nhất.

Bó sắc (kalāpa)

Sắc pháp luôn đi thành từng bó nhỏ đến mức mắt không thấy. Mỗi bó có ít nhất 8 sắc không thể tách rời (avinibbhoga): đất, nước, lửa, gió, màu, mùi, vị, dưỡng chất. Saṅgaha liệt kê 21 loại bó: 9 do nghiệp, 6 do tâm, 4 do nhiệt, 2 do vật thực. Dr. Mehm Tin Mon thường so sánh bó sắc với các hạt hạ nguyên tử trong vật lý. Đó là một hình ảnh gợi ý, không phải sự đồng nhất.

Mô phỏng 6.1

Mở một bó sắc

Bốn nguồn sinh sắc

Hình 6.2. Ngay lúc này, cơ thể bạn đang được "dệt" bởi cả bốn nguồn. Sắc do nghiệp gồm các căn, tính, ý vật, mạng quyền. Sắc do tâm gồm biểu tri, nét mặt, cử chỉ. Đây là lý do một cơn giận có thể làm bạn đỏ mặt: tâm sinh ra sắc.

Níp-bàn

Atthi, bhikkhave, ajātaṃ abhūtaṃ akataṃ asaṅkhataṃ.

Này các tỳ-khưu, có một cái không sinh, không hiện hữu, không bị làm ra, không do duyên tạo.

Udāna 8.3

Níp-bàn là pháp chân đế thứ tư, nằm ngoài vòng sinh diệt. Đặc tính là an tịnh (santi); phận sự là bất tử; biểu hiện là vô tướng. Saṅgaha nói Níp-bàn tự tính là một, nhưng có 2 phương diện: hữu dư y (bậc A-la-hán còn ngũ uẩn) và vô dư y (sau khi các uẩn chấm dứt), và 3 cách gọi: không, vô tướng, vô nguyện.

Níp-bàn không phải là

một cõi trời hay thiên đường
sự hủy diệt, hư vô
một trạng thái tâm phải "giữ"

Níp-bàn là

sự dập tắt tham, sân, si
cảnh của tâm đạo và tâm quả
pháp duy nhất không do duyên tạo

Đào sâu: Vì sao Bộ Pháp Tụ chỉ có 27 sắc?Chỗ Chú giải bổ sung

Chánh tạng: phần Sắc (Rūpakaṇḍa) của Dhammasaṅgaṇī phân loại sắc pháp rất chi tiết nhưng không nhắc đến ý vật. Chú giải và các bộ luận về sau dựa vào Paṭṭhāna (xem Đào sâu Chương 3) để bổ sung ý vật, thành 28.

Ví dụ cơ bản về lý do nước không là xúc cảnh: khi bạn chạm vào nước, cái thân biết được là sự mát (hỏa đại) và sự mềm (địa đại), sự chuyển động (phong đại). Tính kết dính của nước chỉ được biết qua ý.

Chánh tạng Dhammasaṅgaṇī, RūpakaṇḍaChú giải Atthasālinī; Visuddhimagga XI, XIV, XVISớ giải Mūlaṭīkā

Chánh tạng Dhammasaṅgaṇī; Udāna 8.3 Chú giải Visuddhimagga XIV, XVI Giáo trình Saṅgaha VI; Mehm Tin Mon, Ch. 6 "Rūpa", "Nibbāna"

Chuyên sâu Lớp 1: năm cách trình bày sắc pháp

Samuddesā vibhāgā ca, samuṭṭhānā kalāpato; pavattikkamato ceti, pañcadhā tattha saṅgaho.

Sắc được tổng hợp theo năm cách: liệt kê, phân loại, nguồn sinh, bó sắc, và diễn tiến.

Saṅgaha VI §2

1 · Liệt kê (samuddesa): 11 nhóm, 28 sắc

Nhóm	Sắc pháp (Việt · Pāli)	Số
Sắc đại hiển bhūtarūpa	đất pathavīdhātu · nước āpodhātu · lửa tejodhātu · gió vāyodhātu	4
Sắc thần kinh pasādarūpa	nhãn cakkhu · nhĩ sota · tỷ ghāna · thiệt jivhā · thân kāya	5
Sắc cảnh giới gocararūpa	màu rūpa · thinh sadda · khí gandha · vị rasa (xúc phoṭṭhabba = đất, lửa, gió)	4
Sắc tính bhāvarūpa	nữ tính itthatta · nam tính purisatta	2
Sắc ý vật hadayarūpa	ý vật hadayavatthu	1
Sắc mạng quyền jīvitarūpa	mạng quyền jīvitindriya	1
Sắc vật thực āhārarūpa	đoàn thực kabaḷīkāra āhāra (dưỡng chất ojā)	1
Sắc giao giới paricchedarūpa	hư không ākāsadhātu	1
Sắc biểu tri viññattirūpa	thân biểu tri kāyaviññatti · khẩu biểu tri vacīviññatti	2
Sắc biến chuyển vikārarūpa	khinh lahutā · nhu mudutā · thích nghiệp kammaññatā (cùng 2 biểu tri)	3
Sắc tướng trạng lakkhaṇarūpa	sinh upacaya · tiến santati · dị jaratā · diệt aniccatā	4

18 sắc đầu có năm tên gọi khác (§11): sabhāvarūpa (có tự tính), salakkhaṇarūpa (có đặc tính), nipphannarūpa (thành tựu), rūparūpa (sắc thật sự), sammasanarūpa (đối tượng của thiền tuệ). 10 sắc sau là phi thành tựu (anipphanna).

2 · Phân loại (vibhāga)

Sabbañca panetaṃ rūpaṃ ahetukaṃ sappaccayaṃ sāsavaṃ saṅkhataṃ lokiyaṃ kāmāvacaraṃ anārammaṇaṃ appahātabbamevāti ekavidhampi ajjhattikabāhirādivasena bahudhā bhedaṃ gacchati.

Mọi sắc đều vô nhân, có duyên, là cảnh của lậu, hữu vi, hiệp thế, thuộc dục giới, không bắt cảnh, không phải đoạn trừ. Tuy là một loại như vậy, sắc được phân ra nhiều cách: nội và ngoại, v.v.

Saṅgaha VI §18

Bảng 6.3

28 sắc × 9 cách phân loại

Mỗi cột là một cặp phân loại của Saṅgaha VI §19–27. Dấu ● là thuộc vế thứ nhất (nội, vật, môn…); ô trống là vế còn lại (ngoại, phi vật, phi môn…). Hàng cuối đếm số sắc mỗi cột.

3 · Nguồn sinh (samuṭṭhāna)

Nguyên văn Pāli	Dịch nghĩa
Kāmāvacaraṃ rūpāvacarañceti pañcavīsatividhampi kusalākusalakammamabhisaṅkhataṃ ajjhattikasantāne kammasamuṭṭhānarūpaṃ paṭisandhimupādāya khaṇe khaṇe samuṭṭhāpeti.§30	25 loại nghiệp thiện và bất thiện thuộc dục giới và sắc giới đã được tạo, sinh ra sắc do nghiệp trong dòng sống, từ lúc tục sinh, ở từng tiểu sát-na.
Arūpavipākadvipañcaviññāṇavajjitaṃ pañcasattatividhampi cittaṃ cittasamuṭṭhānarūpaṃ paṭhamabhavaṅgamupādāya jāyantameva samuṭṭhāpeti.§31	75 tâm (trừ 4 tâm quả vô sắc và ngũ song thức) sinh ra sắc do tâm, từ hữu phần đầu tiên, ngay lúc tâm sinh.
Tattha appanājavanaṃ iriyāpathampi sannāmeti. Voṭṭhabbanakāmāvacarajavanābhiññā pana viññattimpi samuṭṭhāpenti. Somanassajavanāni panettha terasa hasanampi janenti.§32–34	Trong đó, đổng lực an chỉ còn giữ được oai nghi; tâm xác định, đổng lực dục giới và thắng trí còn sinh cả biểu tri; 13 đổng lực câu hành hỷ còn sinh cả nụ cười.
Sītuṇhotusamaññātā tejodhātu ṭhitippattāva utusamuṭṭhānarūpaṃ ajjhattañca bahiddhā ca yathārahaṃ samuṭṭhāpeti.§35	Hỏa đại, gọi là nhiệt (nóng, lạnh), khi đến sát-na trụ sinh ra sắc do nhiệt, cả bên trong lẫn bên ngoài.
Ojāsaṅkhāto āhāro āhārasamuṭṭhānarūpaṃ ajjhoharaṇakāle ṭhānappattova samuṭṭhāpeti.§36	Vật thực, tức dưỡng chất, khi được ăn vào và đến sát-na trụ, sinh ra sắc do vật thực.
Aṭṭhārasa pannarasa, terasa dvādasāti ca; kammacittotukāhāra-jāni honti yathākkamaṃ.§43	Sắc do nghiệp 18, do tâm 15, do nhiệt 13, do vật thực 12.
Jāyamānādirūpānaṃ, sabhāvattā hi kevalaṃ; lakkhaṇāni na jāyanti, kehicīti pakāsitaṃ.§44	Vì chỉ là tự tính của các sắc đang sinh…, nên bốn sắc tướng trạng không do nguồn nào sinh ra.

Đếm theo sắc: 11 sắc chỉ có một nguồn (9 sắc chỉ do nghiệp, 2 biểu tri chỉ do tâm), âm thanh có hai nguồn (tâm, nhiệt), 3 sắc biến chuyển có ba nguồn (tâm, nhiệt, vật thực), 8 sắc bất ly và hư không có cả bốn nguồn, 4 sắc tướng trạng không có nguồn nào.

4 · Bó sắc (kalāpa): 21 loại

Ekuppādā ekanirodhā ekanissayā sahavuttino ekavīsati rūpakalāpā nāma.

Cùng sinh, cùng diệt, cùng chỗ nương, cùng tồn tại: đó là 21 bó sắc.

Saṅgaha VI §45

Nguồn	Bó sắc (Pāli · Việt)
Nghiệp · 9	cakkhudasaka nhãn thập pháp · sotadasaka nhĩ · ghānadasaka tỷ · jivhādasaka thiệt · kāyadasaka thân · itthibhāvadasaka nữ tính · pumbhāvadasaka nam tính · vatthudasaka ý vật · jīvitanavaka mạng quyền cửu pháp
Tâm · 6	suddhaṭṭhaka bát pháp thuần · kāyaviññattinavaka thân biểu tri cửu pháp · vacīviññattidasaka khẩu biểu tri thập pháp · lahutādekādasaka khinh… thập nhất pháp · kāyaviññattilahutādidvādasaka · vacīviññattisaddalahutāditerasaka
Nhiệt · 4	suddhaṭṭhaka · saddanavaka thinh cửu pháp · lahutādekādasaka · saddalahutādidvādasaka
Vật thực · 2	suddhaṭṭhaka · lahutādekādasaka

§50: chỉ hai bó do nhiệt (suddhaṭṭhaka, saddanavaka) có cả bên ngoài; các bó còn lại chỉ có trong thân chúng sinh. Hư không và 4 sắc tướng trạng không phải thành phần của bó, vì chúng là ranh giới và đặc điểm của bó (§51).

5 · Diễn tiến (pavattikkama)

Nguyên văn Pāli	Dịch nghĩa
Gabbhaseyyakasattānaṃ pana kāyabhāvavatthudasakasaṅkhātāni tīṇi dasakāni pātubhavanti…§54	Với chúng sinh thai sinh, lúc tục sinh có ba bó mười: thân, tính, ý vật. Về sau mới dần có nhãn thập pháp v.v.
…paṭisandhimupādāya kammasamuṭṭhānā, dutiyacittamupādāya cittasamuṭṭhānā, ṭhitikālamupādāya utusamuṭṭhānā, ojāpharaṇamupādāya āhārasamuṭṭhānā… dīpajālā viya, nadīsoto viya ca yāvatāyukamabbocchinnā pavattati.§55	Sắc do nghiệp từ lúc tục sinh, do tâm từ tâm thứ hai, do nhiệt từ sát-na trụ, do vật thực từ khi dưỡng chất lan tỏa: dòng sắc bốn nguồn chảy liên tục suốt đời như ngọn đèn, như dòng sông.
Maraṇakāle pana cuticittoparisattarasamacittassa ṭhitikālamupādāya kammajarūpāni na uppajjanti…§56	Lúc chết, từ sát-na trụ của tâm thứ 17 tính ngược từ tử tâm, sắc do nghiệp không còn sinh nữa; các sắc do nghiệp đã sinh trước đó diệt cùng lúc với tử tâm.
Aṭṭhavīsati kāmesu, honti tevīsa rūpisu; sattaraseva saññīnaṃ, arūpe natthi kiñcipi.§61	Ở cõi dục có 28 sắc, cõi sắc 23, cõi vô tưởng 17, cõi vô sắc không có sắc nào.
Saddo vikāro jaratā, maraṇañcopapattiyaṃ; na labbhanti pavatte tu, na kiñcipi na labbhati.§61	Lúc tục sinh không có âm thanh, sắc biến chuyển, dị và diệt; trong đời sống thì không sắc nào là không có.

Níp-bàn trong Saṅgaha

Nibbānaṃ pana lokuttarasaṅkhātaṃ catumaggañāṇena sacchikātabbaṃ maggaphalānamārammaṇabhūtaṃ vānasaṅkhātāya taṇhāya nikkhantattā nibbānanti pavuccati.

Níp-bàn là pháp siêu thế, cần được chứng ngộ bằng trí của bốn đạo, là cảnh của đạo và quả. Vì thoát ra khỏi ái, vốn được gọi là "sự trói buộc" (vāna), nên gọi là Níp-bàn (nir + vāna).

Saṅgaha VI §62

Tadetaṃ sabhāvato ekavidhampi saupādisesanibbānadhātu anupādisesanibbānadhātu ceti duvidhaṃ hoti kāraṇapariyāyena. Tathā suññataṃ animittaṃ appaṇihitañceti tividhaṃ hoti ākārabhedena.§63–64	Tự tính thì chỉ có một, nhưng theo cách nói về nhân thì có hai: Níp-bàn giới hữu dư y và vô dư y. Theo phương diện thì có ba: không, vô tướng, vô nguyện.
Padamaccutamaccantaṃ, asaṅkhatamanuttaraṃ; nibbānamiti bhāsanti, vānamuttā mahesayo.§65	Các bậc Đại sĩ đã thoát khỏi ái gọi Níp-bàn là cảnh giới bất tử, vượt ngoài mọi giới hạn, không do duyên tạo, vô thượng.
Iti cittaṃ cetasikaṃ, rūpaṃ nibbānamiccapi; paramatthaṃ pakāsenti, catudhāva tathāgatā.§65	Như vậy, chư Như Lai tuyên thuyết chân đế có bốn: tâm, tâm sở, sắc và Níp-bàn.

Giáo trình Abhidhammatthasaṅgaho VI §1–65Chương trình Abhidhammajotika, Lớp 1

Nguyên văn Pāli: Saṅgaha chương 6 · RūpaparicchedoBản Chaṭṭha Saṅgāyana · số đoạn theo bản Pāli

1Ettāvatā vibhattā hi, sappabhedappavattikā.
Cittacetasikā dhammā, rūpaṃ dāni pavuccati.

2Samuddesā vibhāgā ca, samuṭṭhānā kalāpato.
Pavattikkamato ceti, pañcadhā tattha saṅgaho.

Liệt kê sắc Rūpasamuddeso

3Cattāri mahābhūtāni, catunnañca mahābhūtānaṃ upādāyarūpanti duvidhampetaṃ rūpaṃ ekādasavidhena saṅgahaṃ gacchati.

4Kathaṃ? Pathavīdhātu āpodhātu tejodhātu vāyodhātu bhūtarūpaṃ nāma.

5Cakkhu sotaṃ ghānaṃ jivhā kāyo pasādarūpaṃ nāma.

6Rūpaṃ saddo gandho raso āpodhātuvivajjitaṃ bhūtattayasaṅkhātaṃ phoṭṭhabbaṃ gocararūpaṃ nāma.

7Itthattaṃ purisattaṃ bhāvarūpaṃ nāma.

8Hadayavatthu hadayarūpaṃ nāma.

9Jīvitindriyaṃ jīvitarūpaṃ nāma.

10Kabaḷīkāro āhāro āhārarūpaṃ nāma.

11Iti ca aṭṭhārasavidhampetaṃ rūpaṃ sabhāvarūpaṃ salakkhaṇarūpaṃ nipphannarūpaṃ rūparūpaṃ sammasanarūpanti ca saṅgahaṃ gacchati.

12Ākāsadhātu paricchedarūpaṃ nāma.

13Kāyaviññatti vacīviññatti viññattirūpaṃ nāma.

14Rūpassa lahutā mudutā kammaññatā viññattidvayaṃ vikārarūpaṃ nāma.

15Rūpassa upacayo santati jaratā aniccatā lakkhaṇarūpaṃ nāma.

16Jātirūpameva panettha upacayasantatināmena pavuccatīti ekādasavidhampetaṃ rūpaṃ aṭṭhavīsatividhaṃ hoti sarūpavasena.

17Kathaṃ –
Bhūtappasādavisayā, bhāvo hadayamiccapi;
Jīvitāhārarūpehi, aṭṭhārasavidhaṃ tathā.
Paricchedo ca viññatti, vikāro lakkhaṇanti ca;
Anipphannā dasa ceti, aṭṭhavīsavidhaṃ bhave.

Ayamettha rūpasamuddeso.

Phân loại sắc Rūpavibhāgo

18Sabbañca panetaṃ rūpaṃ ahetukaṃ sappaccayaṃ sāsavaṃ saṅkhataṃ lokiyaṃ kāmāvacaraṃ anārammaṇaṃ appahātabbamevāti ekavidhampi ajjhattikabāhirādivasena bahudhā bhedaṃ gacchati.

19Kathaṃ? Pasādasaṅkhātaṃ pañcavidhampi ajjhattikarūpaṃ nāma, itaraṃ bāhirarūpaṃ.

20Pasādahadayasaṅkhātaṃ chabbidhampi vatthurūpaṃ nāma, itaraṃ avatthurūpaṃ.

21Pasādaviññattisaṅkhātaṃ sattavidhampi dvārarūpaṃ nāma, itaraṃ advārarūpaṃ.

22Pasādabhāvajīvitasaṅkhātaṃ aṭṭhavidhampi indriyarūpaṃ nāma, itaraṃ anindriyarūpaṃ.

23Pasādavisayasaṅkhātaṃ dvādasavidhampi oḷārikarūpaṃ santikerūpaṃ, sappaṭigharūpañca, itaraṃ sukhumarūpaṃ dūrerūpaṃ appaṭigharūpañca.

24Kammajaṃ upādinnarūpaṃ, itaraṃ anupādinnarūpaṃ.

25Rūpāyatanaṃ sanidassanarūpaṃ, itaraṃ anidassanarūpaṃ.

26Cakkhādidvayaṃ asampattavasena, ghānādittayaṃ sampattavasenāti pañcavidhampi gocaraggāhikarūpaṃ, itaraṃ agocaraggāhikarūpaṃ.

27Vaṇṇo gandho raso ojā bhūtacatukkañceti aṭṭhavidhampi avinibbhogarūpaṃ, itaraṃ vinibbhogarūpaṃ.

28Iccevamaṭṭhavīsati-vidhampi ca vicakkhaṇā.
Ajjhattikādibhedena, vibhajanti yathārahaṃ.

Ayamettha rūpavibhāgo.

Nguồn sinh sắc Rūpasamuṭṭhānanayo

29Kammaṃ cittaṃ utu āhāro ceti cattāri rūpasamuṭṭhānāni nāma.

30Tattha kāmāvacaraṃ rūpāvacarañceti pañcavīsatividhampi kusalākusalakammamabhisaṅkhataṃ ajjhattikasantāne kammasamuṭṭhānarūpaṃ paṭisandhimupādāya khaṇe khaṇe samuṭṭhāpeti.

31Arūpavipākadvipañcaviññāṇavajjitaṃ pañcasattatividhampi cittaṃ cittasamuṭṭhānarūpaṃ paṭhamabhavaṅgamupādāya jāyantameva samuṭṭhāpeti.

32Tattha appanājavanaṃ iriyāpathampi sannāmeti.

33Voṭṭhabbanakāmāvacarajavanābhiññā pana viññattimpi samuṭṭhāpenti.

34Somanassajavanāni panettha terasa hasanampi janenti.

35Sītuṇhotusamaññātā tejodhātu ṭhitippattāva utusamuṭṭhānarūpaṃ ajjhattañca bahiddhā ca yathārahaṃ samuṭṭhāpeti.

36Ojāsaṅkhāto āhāro āhārasamuṭṭhānarūpaṃ ajjhoharaṇakāle ṭhānappattova samuṭṭhāpeti.

37Tattha hadayaindriyarūpāni kammajāneva.

38Viññattidvayaṃ cittajameva.

39Saddo cittotujo.

40Lahutādittayaṃ utucittāhārehi sambhoti.

41Avinibbhogarūpāni ceva ākāsadhātu ca. Catūhi sambhūtāni.

42Lakkhaṇarūpāni na kutoci jāyanti.

43Aṭṭhārasa pannarasa, terasa dvādasāti ca.
Kammacittotukāhāra-jāni honti yathākkamaṃ.

44Jāyamānādirūpānaṃ, sabhāvattā hi kevalaṃ.
Lakkhaṇāni na jāyanti, kehicīti pakāsitaṃ.

Ayamettha rūpasamuṭṭhānanayo.

Bó sắc Kalāpayojanā

45Ekuppādā ekanirodhā ekanissayā sahavuttino ekavīsati rūpakalāpā nāma.

46Tattha jīvitaṃ avinibbhogarūpañca cakkhunā saha cakkhudasakanti pavuccati. Tathā sotādīhi saddhiṃ sotadasakaṃ ghānadasakaṃ jivhādasakaṃ kāyadasakaṃ itthibhāvadasakaṃ pumbhāvadasakaṃ vatthudasakañceti yathākkamaṃ yojetabbaṃ. Avinibbhogarūpameva jīvitena saha jīvitanavakanti pavuccati. Ime nava kammasamuṭṭhānakalāpā.

47Avinibbhogarūpaṃ pana suddhaṭṭhakaṃ, tadeva kāyaviññattiyā saha kāyaviññattinavakaṃ, vacīviññattisaddehi saha vacīviññattidasakaṃ, lahutādīhi saddhiṃ lahutādekādasakaṃ, kāyaviññattilahutādidvādasakaṃ, vacīviññattisaddalahutāditerasakañceti cha cittasamuṭṭhānakalāpā.

48Suddhaṭṭhakaṃ saddanavakaṃ lahutādekādasakaṃ saddalahutādidvādasakañceti cattāro utusamuṭṭhānakalāpā.

49Suddhaṭṭhakaṃ lahutādekādasakañceti dveāhārasamuṭṭhānakalāpā.

50Tattha suddhaṭṭhakaṃ saddanavakañceti dve utusamuṭṭhānakalāpā bahiddhāpi labbhanti, avasesā pana sabbepi ajjhattikamevāti.

51Kammacittotukāhāra-samuṭṭhānā yathākkamaṃ.
Nava cha caturo dveti, kalāpā ekavīsati.
Kalāpānaṃ pariccheda-lakkhaṇattā vicakkhaṇā;
Na kalāpaṅgamiccāhu, ākāsaṃ lakkhaṇāni ca.

Ayamettha kalāpayojanā.

Diễn tiến của sắc Rūpapavattikkamo

52Sabbānipi panetāni rūpāni kāmaloke yathārahaṃ anūnāni pavattiyaṃ upalabbhanti.

53Paṭisandhiyaṃ pana saṃsedajānañceva opapātikānañca cakkhusotaghānajivhākāyabhāvavatthudasakasaṅkhātāni satta dasakāni pātubhavanti ukkaṭṭhavasena, omakavasena pana cakkhusotaghānabhāvadasakāni kadācipi na labbhanti, tasmā tesaṃ vasena kalāpahāni veditabbā.

54Gabbhaseyyakasattānaṃ pana kāyabhāvavatthudasakasaṅkhātāni tīṇi dasakāni pātubhavanti, tatthāpi bhāvadasakaṃ kadāci na labbhati, tato paraṃ pavattikāle kamena cakkhudasakādīni ca pātubhavanti.

55Iccevaṃ paṭisandhimupādāya kammasamuṭṭhānā, dutiyacittamupādāya cittasamuṭṭhānā, ṭhitikālamupādāya utusamuṭṭhānā, ojāpharaṇamupādāya āhārasamuṭṭhānā ceti catusamuṭṭhānarūpakalāpasantati kāmaloke dīpajālā viya, nadīsoto viya ca yāvatāyukamabbocchinnā pavattati.

56Maraṇakāle pana cuticittoparisattarasamacittassa ṭhitikālamupādāya kammajarūpāni na uppajjanti, puretaramuppannāni ca kammajarūpāni cuticittasamakālameva pavattitvā nirujjhanti, tato paraṃ cittajāhārajarūpañca vocchijjati, tato paraṃ utusamuṭṭhānarūpaparamparā yāva matakaḷevarasaṅkhātā pavattanti.

57Iccevaṃ matasattānaṃ, punadeva bhavantare.
Paṭisandhimupādāya, tathā rūpaṃ pavattati.

58Rūpaloke pana ghānajivhākāyabhāvadasakāni ca āhārajakalāpāni ca na labbhanti, tasmā tesaṃ paṭisandhikāle cakkhusotavatthuvasena tīṇi dasakāni jīvitanavakañceti cattāro kammasamuṭṭhānakalāpā, pavattiyaṃ cittotusamuṭṭhānā ca labbhanti.

59Asaññasattānaṃ pana cakkhusotavatthusaddāpi na labbhanti, tathā sabbānipi cittajarūpāni, tasmā tesaṃ paṭisandhikāle jīvitanavakameva, pavattiyañca saddavajjitaṃ utusamuṭṭhānarūpaṃ atiricchati.

60Iccevaṃ kāmarūpāsaññīsaṅkhātesu tīsu ṭhānesu paṭisandhipavattivasena duvidhā rūpappavatti veditabbā.

61Aṭṭhavīsati kāmesu, honti tevīsa rūpisu.
Sattaraseva saññīnaṃ, arūpe natthi kiñcipi.
Saddo vikāro jaratā, maraṇañcopapattiyaṃ;
Na labbhanti pavatte tu, na kiñcipi na labbhati.

Ayamettha rūpapavattikkamo.

Níp-bàn Nibbānabhedo

62Nibbānaṃ pana lokuttarasaṅkhātaṃ catumaggañāṇena sacchikātabbaṃ maggaphalānamārammaṇabhūtaṃ vānasaṅkhātāya taṇhāya nikkhantattā nibbānanti pavuccati.

63Tadetaṃ sabhāvato ekavidhampi saupādisesanibbānadhātu anupādisesanibbānadhātu ceti duvidhaṃ hoti kāraṇapariyāyena.

64Tathā suññataṃ animittaṃ appaṇihitañceti tividhaṃ hoti ākārabhedena.

65Padamaccutamaccantaṃ, asaṅkhatamanuttaraṃ.
Nibbānamiti bhāsanti, vānamuttā mahesayo.
Iti cittaṃ cetasikaṃ, rūpaṃ nibbānamiccapi;
Paramatthaṃ pakāsenti, catudhāva tathāgatā.

Iti abhidhammatthasaṅgahe rūpasaṅgahavibhāgo nāma

Chaṭṭho paricchedo.

Giáo trình Abhidhammatthasaṅgaho, Rūpaparicchedo

Lớp 2 · จูฬอาภิธรรมิกะโท · 6 tháng

Lớp 2 Cūḷa-Abhidhammika-dutiya

Saṅgaha chương 3 và 7: Tạp hợp (pakiṇṇaka) và Tổng hợp (samuccaya), hai cách gom các pháp đã học ở Lớp 1.

3 Tạp hợp 7 Tổng hợp các pháp

3 Pakiṇṇakasaṅgahavibhāga

Tạp hợp: nhìn tâm từ sáu góc

Sampayuttā yathāyogaṃ, tepaññāsa sabhāvato;
cittacetasikā dhammā, tesaṃ dāni yathārahaṃ.
Vedanāhetuto kiccadvārālambanavatthuto;
cittuppādavaseneva, saṅgaho nāma nīyate.

53 pháp tâm và tâm sở tương ưng với nhau tùy trường hợp. Nay chúng được tổng hợp theo thọ, nhân, phận sự, môn, cảnh và vật.

Abhidhammattha Saṅgaha, Chương 3, kệ mở đầu

Ý chính trong 30 giây

Chương này lấy 89 tâm và nhìn qua sáu lăng kính: thọ, nhân, phận sự, môn, cảnh, vật.
Quan trọng nhất là 14 phận sự: từ tục sinh đến tử, mọi việc tâm làm trong một đời đều nằm trong 14 việc này.
Sáu cửa (mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý) là nơi cảnh đi vào.

1 · Theo thọ

Thọ	Pāli	Loại	Số tâm (121)
Lạc	sukha	dễ chịu ở thân	1
Khổ	dukkha	khó chịu ở thân	1
Hỷ	somanassa	vui ở tâm	62
Ưu	domanassa	buồn ở tâm	2
Xả	upekkhā	trung tính	55

Bạn có thể kiểm tra các con số này trên Bản đồ tâm ở Chương 1: chọn đếm "121", tô màu "Thọ".

2 · Theo nhân

Nhân (hetu) là "rễ" giúp tâm vững vàng, như cây có rễ đứng vững trước gió. Có 6 nhân: 3 bất thiện (tham, sân, si) và 3 tịnh hảo (vô tham, vô sân, vô si). Theo cách đếm 89: vô nhân 18, nhất nhân 2, nhị nhân 22, tam nhân 47.

3 · Theo phận sự: 14 việc của tâm

Hình 3.1. Con số trong mỗi ô là số thứ tự phận sự ở danh sách bên dưới. Một đời người là một dòng tâm liên tục: mở đầu bằng tục sinh, chảy bằng hữu phần, thỉnh thoảng bị "ngắt" bởi các lộ trình nhận biết cảnh, và kết thúc bằng tử tâm.

#	Phận sự	Pāli	Việc làm	Số tâm làm
1	Tục sinh	paṭisandhi	Nối đời trước với đời này	19
2	Hữu phần	bhavaṅga	Giữ dòng sống khi không có lộ trình (như lúc ngủ say)	19
3	Hướng tâm	āvajjana	Quay về phía cảnh mới	2
4–8	Thấy, nghe, ngửi, nếm, đụng	dassana… phusana	Tiếp xúc trực tiếp với cảnh qua 5 căn	2 mỗi loại
9	Tiếp thâu	sampaṭicchana	Nhận cảnh vào	2
10	Suy đạt	santīraṇa	Xem xét cảnh	3
11	Xác định	voṭṭhapana	Quyết định cảnh là gì	1
12	Đổng lực	javana	"Chạy" theo cảnh, trải nghiệm trọn vẹn; nơi tạo nghiệp	55
13	Na cảnh	tadārammaṇa	Ghi nhận dư âm của cảnh	11
14	Tử	cuti	Kết thúc một đời	19

Ba phận sự tục sinh, hữu phần, tử trong một đời do cùng một loại tâm đảm nhận, bắt cùng một cảnh. Đó là lý do Saṅgaha gọi chúng là "dòng sống".

4 · Theo môn, 5 · Theo cảnh, 6 · Theo vật

Môn (dvāra) là cửa để tâm tiếp xúc cảnh. Hãy nghĩ đến chiếc điện thoại: camera, micro… là các cảm biến; nhưng ở người, "phần cứng" là các sắc thần kinh (thanh triệt) trong mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, còn cửa thứ sáu, ý môn, chính là dòng hữu phần.

Môn	Vật (chỗ nương)	Cảnh	Thức
Nhãn môn	nhãn căn	màu sắc (hiện tại)	nhãn thức
Nhĩ môn	nhĩ căn	âm thanh (hiện tại)	nhĩ thức
Tỷ môn	tỷ căn	mùi (hiện tại)	tỷ thức
Thiệt môn	thiệt căn	vị (hiện tại)	thiệt thức
Thân môn	thân căn	xúc: cứng/mềm, nóng/lạnh, căng/chùng (hiện tại)	thân thức
Ý môn	ý vật (hadaya-vatthu)	mọi cảnh: quá khứ, hiện tại, vị lai, ngoài thời gian (Níp-bàn, chế định)	ý thức

Mỗi môn ngũ quan có 46 loại tâm có thể sinh khởi; ý môn có 67; và 19 tâm làm tục sinh, hữu phần, tử thì sinh ngoài môn. Về vật: 10 tâm ngũ song thức nương 5 căn; 33 tâm luôn nương ý vật; 42 tâm nương ý vật khi ở cõi có sắc, không nương vật nào khi ở cõi vô sắc; 4 tâm quả vô sắc không bao giờ nương vật.

Đào sâu: Ý vật nằm ở đâu?Một điểm Chánh tạng để ngỏ

Chánh tạng Paṭṭhāna chỉ nói: "yaṃ rūpaṃ nissāya manodhātu ca manoviññāṇadhātu ca vattanti", "sắc pháp mà ý giới và ý thức giới nương vào để sinh khởi", không gọi tên cụ thể.

Chú giải xác định sắc ấy là ý vật (hadaya-vatthu), nằm trong máu ở quả tim. Một số giảng sư hiện đại bàn đến vai trò của não bộ; đây là chỗ nên phân biệt rõ đâu là lời Chánh tạng, đâu là giải thích của Chú giải.

Chánh tạng Paṭṭhāna, phần Duyên y chỉChú giải Visuddhimagga XIV; Atthasālinī

Chánh tạng Dhammasaṅgaṇī; Vibhaṅga Chú giải Visuddhimagga XIV Giáo trình Saṅgaha III; Mehm Tin Mon, Ch. 3

Chuyên sâu Lớp 2: sáu lăng kính, đọc từng câu Pāli

Vedanāhetuto kiccadvārālambaṇavatthuto; cittuppādavaseneva, saṅgaho nāma nīyate.

Theo thọ, nhân, phận sự, môn, cảnh, vật: sự tổng hợp được trình bày dựa trên các tâm sinh khởi (cùng tâm sở).

Saṅgaha III §2

Mô phỏng 3.2

Hồ sơ một tâm qua sáu lăng kính

Chọn tâm

1 · Thọ (vedanā)

Tividhā vedanā sukhaṃ dukkhaṃ adukkhamasukhā ceti, sukhaṃ dukkhaṃ somanassaṃ domanassaṃ upekkhāti ca bhedena pana pañcadhā hoti.§3	Thọ có ba: lạc, khổ, không khổ không lạc. Chia theo quyền thì có năm: lạc (thân), khổ (thân), hỷ, ưu, xả.
Sukhamekattha dukkhañca, domanassaṃ dvaye ṭhitaṃ; dvāsaṭṭhīsu somanassaṃ, pañcapaññāsaketarā.§9	Lạc và khổ mỗi thứ ở một tâm; ưu ở hai tâm; hỷ ở 62 tâm; thọ còn lại (xả) ở 55 tâm.

2 · Nhân (hetu)

Lobho doso ca moho ca, hetū akusalā tayo; alobhādosāmoho ca, kusalābyākatā tathā.§16	Tham, sân, si là ba nhân bất thiện; vô tham, vô sân, vô si là nhân thiện và vô ký.
Ahetukāṭṭhārasekahetukā dve dvāvīsati; dvihetukā matā sattacattālīsatihetukā.§17	Vô nhân 18, nhất nhân 2, nhị nhân 22, tam nhân 47.

3 · Phận sự (kicca) và chỗ (ṭhāna)

14 phận sự xảy ra ở 10 chỗ (ṭhāna) trong dòng tâm: tục sinh, hữu phần, hướng tâm, năm thức (một chỗ chung cho thấy, nghe, ngửi, nếm, đụng), tiếp thâu, suy đạt, xác định, đổng lực, na cảnh, tử.

Số phận sự	Tâm	Số tâm
5	2 suy đạt thọ xả upekkhāsantīraṇa: tục sinh, hữu phần, tử, suy đạt, na cảnh	2
4	8 đại quả mahāvipāka: tục sinh, hữu phần, tử, na cảnh	8
3	9 quả đáo đại mahaggatavipāka: tục sinh, hữu phần, tử	9
2	Suy đạt thọ hỷ (suy đạt, na cảnh); khai ý môn manodvārāvajjana (hướng tâm ở ý môn, xác định ở ngũ môn)	2
1	55 đổng lực, 3 ý giới manodhātu, ngũ song thức	68

Kệ §34: Aṭṭhasaṭṭhi tathā dve ca, navāṭṭha dve yathākkamaṃ; ekadviticatupañca-kiccaṭhānāni niddise: "68, 2, 9, 8, 2 tâm lần lượt làm 1, 2, 3, 4, 5 phận sự".

4 · Môn (dvāra)

Tattha cakkhumeva cakkhudvāraṃ. Tathā sotādayo sotadvārādīni. Manodvāraṃ pana bhavaṅganti pavuccati.§36–38	Chính con mắt (nhãn căn) là nhãn môn; tương tự tai… là nhĩ môn…; còn ý môn thì được gọi là hữu phần.
Ekadvārikacittāni, pañcachadvārikāni ca; chadvārikavimuttāni, vimuttāni ca sabbathā. Chattiṃsati tathā tīṇi, ekatiṃsa yathākkamaṃ; dasadhā navadhā ceti, pañcadhā paridīpaye.§47	Tâm sinh qua một môn: 36; qua năm môn: 3; qua sáu môn: 31; qua sáu môn hoặc ngoài môn: 10; luôn ngoài môn: 9. Năm nhóm như vậy.

Nhóm	Tâm	Số
Một môn ekadvārika	Ngũ song thức (mỗi thức một môn) và 26 đổng lực đáo đại, siêu thế (chỉ qua ý môn)	36
Năm môn pañcadvārika	Ý giới: khai ngũ môn, 2 tiếp thâu	3
Sáu môn chadvārika	Suy đạt hỷ, xác định (khai ý môn), 29 đổng lực dục giới	31
Sáu môn hoặc ngoài môn	2 suy đạt xả, 8 đại quả (khi làm tục sinh, hữu phần, tử thì ngoài môn)	10
Luôn ngoài môn dvāravimutta	9 quả đáo đại	9

5 · Cảnh (ārammaṇa)

Dhammārammaṇaṃ pana pasādasukhumarūpacittacetasikanibbānapaññattivasena chadhā saṅgayhati.§50	Pháp cảnh gồm sáu loại: sắc thần kinh, sắc vi tế, tâm, tâm sở, Níp-bàn, chế định.
Manodvārikacittānaṃ pana chabbidhampi paccuppannamatītaṃ anāgataṃ kālavimuttañca yathārahamārammaṇaṃ hoti.§52	Với tâm qua ý môn, cả sáu loại cảnh, hiện tại, quá khứ, vị lai hay ngoài thời gian, đều có thể làm cảnh tùy trường hợp.
Pañcavīsa parittamhi, cha cittāni mahaggate; ekavīsati vohāre, aṭṭha nibbānagocare. Vīsānuttaramuttamhi, aggamaggaphalujjhite; pañca sabbattha chacceti, sattadhā tattha saṅgaho.§63	25 tâm bắt cảnh dục giới, 6 tâm bắt cảnh đáo đại, 21 tâm bắt chế định, 8 tâm bắt Níp-bàn; 20 tâm bắt mọi cảnh trừ siêu thế; 5 tâm bắt mọi cảnh trừ đạo và quả A-la-hán; 6 tâm bắt mọi cảnh: bảy nhóm.

25 + 6 + 21 + 8 + 20 + 5 + 6 = 91, nhiều hơn 89 hai đơn vị, vì tâm ngũ thiền sắc giới thiện và duy tác được đếm hai lần: một lần như tâm thiền bắt chế định, một lần như thắng trí (abhiññā) bắt mọi cảnh.

6 · Vật (vatthu)

Tāni kāmaloke sabbānipi labbhanti. Rūpaloke pana ghānādittayaṃ natthi. Arūpaloke pana sabbānipi na saṃvijjanti.§65–67	Ở cõi dục có đủ sáu vật. Ở cõi sắc không có ba vật mũi, lưỡi, thân. Ở cõi vô sắc không có vật nào.
Chavatthuṃ nissitā kāme, satta rūpe catubbidhā; tivatthuṃ nissitāruppe, dhātvekā nissitā matā. Tecattālīsa nissāya, dvecattālīsa jāyare; nissāya ca anissāya, pākāruppā anissitā.§73–74	Ở cõi dục, bảy thức giới nương sáu vật; ở cõi sắc, bốn thức giới nương ba vật; ở cõi vô sắc, một thức giới không nương vật. 43 tâm sinh khi có nương vật; 42 tâm có khi nương, có khi không; 4 tâm quả vô sắc không nương vật.

43 tâm "nương vật" gồm 10 ngũ song thức (nương 5 căn) và 33 tâm luôn nương ý vật: 3 ý giới, 3 suy đạt, 8 đại quả, 2 tâm sân, tâm đạo Nhập lưu, tâm tiếu sinh, 15 tâm sắc giới.

Giáo trình Abhidhammatthasaṅgaho III §1–74Chương trình Abhidhammajotika, Lớp 2

Nguyên văn Pāli: Saṅgaha chương 3 · PakiṇṇakaparicchedoBản Chaṭṭha Saṅgāyana · số đoạn theo bản Pāli

1Sampayuttā yathāyogaṃ, tepaññāsa sabhāvato.
Cittacetasikā dhammā, tesaṃ dāni yathārahaṃ.

2Vedanāhetuto kiccadvārālambaṇavatthuto.
Cittuppādavaseneva, saṅgaho nāma nīyate.

Tổng hợp theo thọ Vedanāsaṅgaho

3Tattha vedanāsaṅgahe tāva tividhā vedanā sukhaṃ dukkhaṃ adukkhamasukhā ceti, sukhaṃ dukkhaṃ somanassaṃ domanassaṃ upekkhāti ca bhedena pana pañcadhā hoti.

4Tattha sukhasahagataṃ kusalavipākaṃ kāyaviññāṇamekameva, tathā dukkhasahagataṃ akusalavipākaṃ.

5Somanassasahagatacittāni pana lobhamūlāni cattāri, dvādasa kāmāvacarasobhanāni, sukhasantīraṇahasanāni ca dveti aṭṭhārasa kāmāvacarasomanassasahagatacittāni ceva paṭhamadutiyatatiyacatutthajjhānasaṅkhātāni catucattālīsa mahaggatalokuttaracittāni ceti dvāsaṭṭhividhāni bhavanti.

6Domanassasahagatacittāni pana dve paṭighasampayuttacittāneva.

7Sesāni sabbānipi pañcapaññāsa upekkhāsahagatacittānevāti.

8Sukhaṃ dukkhamupekkhāti, tividhā tattha vedanā.
Somanassaṃ domanassamitibhedena pañcadhā.

9Sukhamekattha dukkhañca, domanassaṃ dvaye ṭhitaṃ.
Dvāsaṭṭhīsu somanassaṃ, pañcapaññāsaketarā.

Tổng hợp theo nhân Hetusaṅgaho

10Hetusaṅgahe hetū nāma lobho doso moho alobho adoso amoho cāti chabbidhā bhavanti.

11Tattha pañcadvārāvajjanadvipañcaviññāṇasampaṭicchanasantīraṇavoṭṭhabbanahasanavasena ahetukacittāni nāma.

12Sesāni sabbānipi ekasattati cittāni sahetukāneva.

13Tatthāpi dve momūhacittāni ekahetukāni.

14Sesāni dasa akusalacittāni ceva ñāṇavippayuttāni dvādasa kāmāvacarasobhanāni ceti dvāvīsati dvihetukacittāni.

15Dvādasa ñāṇasampayuttakāmāvacarasobhanāni ceva pañcatiṃsa mahaggatalokuttaracittāni ceti sattacattālīsa tihetukacittānīti.

16Lobho doso ca moho ca,
Hetū akusalā tayo;
Alobhādosāmoho ca,
Kusalābyākatā tathā.

17Ahetukāṭṭhārasekahetukā dve dvāvīsati.
Dvihetukā matā sattacattālīsatihetukā.

Tổng hợp theo phận sự Kiccasaṅgaho

18Kiccasaṅgahe kiccāni nāma paṭisandhibhavaṅgāvajjanadassanasavanaghāyanasāyanaphusanasampaṭicchanasantīraṇavoṭṭhabbanajavanatadārammaṇacutivasena cuddasavidhāni bhavanti.

19Paṭisandhibhavaṅgāvajjanapañcaviññāṇaṭhānādivasena pana tesaṃ dasadhā ṭhānabhedo veditabbo.

20Tattha dve upekkhāsahagatasantīraṇāni ceva aṭṭha mahāvipākāni ca nava rūpārūpavipākāni ceti ekūnavīsati cittāni paṭisandhibhavaṅgacutikiccāni nāma.

21Āvajjanakiccāni pana dve.

22Tathā dassanasavanaghāyanasāyanaphusanasampaṭicchanakiccāni ca.

23Tīṇi santīraṇakiccāni.

24Manodvārāvajjanameva pañcadvāre voṭṭhabbanakiccaṃ sādheti.

25Āvajjanadvayavajjitāni kusalākusalaphalakiriyacittāni pañcapaññāsa javanakiccāni.

26Aṭṭha mahāvipākāni ceva santīraṇattayañceti ekādasa tadārammaṇakiccāni.

27Tesu pana dve upekkhāsahagatasantīraṇacittāni paṭisandhibhavaṅgacutitadārammaṇasantīraṇavasena pañcakiccāni nāma.

28Mahāvipākāni aṭṭha paṭisandhibhavaṅgacutitadārammaṇavasena catukiccāni nāma.

29Mahaggatavipākāni nava paṭisandhibhavaṅgacutivasena tikiccāni nāma.

30Somanassasantīraṇaṃ santīraṇatadārammaṇavasena dukiccaṃ.

31Tathā voṭṭhabbanaṃ voṭṭhabbanāvajjanavasena.

32Sesāni pana sabbānipi javanamanodhātuttikadvipañcaviññāṇāni yathāsambhavamekakiccānīti.

33Paṭisandhādayo nāma, kiccabhedena cuddasa.
Dasadhā ṭhānabhedena, cittuppādā pakāsitā.

34Aṭṭhasaṭṭhi tathā dve ca, navāṭṭha dve yathākkamaṃ.
Ekadviticatupañcakiccaṭhānāni niddise.

Tổng hợp theo môn Dvārasaṅgaho

35Dvārasaṅgahe dvārāni nāma cakkhudvāraṃ sotadvāraṃ ghānadvāraṃ jivhādvāraṃ kāyadvāraṃ manodvārañceti chabbidhāni bhavanti.

36Tattha cakkhumeva cakkhudvāraṃ.

37Tathā sotādayo sotadvārādīni.

38Manodvāraṃ pana bhavaṅganti pavuccati.

39Tattha pañcadvārāvajjanacakkhuviññāṇasampaṭicchanasantīraṇavoṭṭhabbanakāmāvacarajavanatadārammaṇavasena chacattālīsa cittāni cakkhudvāre yathārahaṃ uppajjanti, tathā pañcadvārāvajjanasotaviññāṇādivasena sotadvārādīsupi chacattālīseva bhavantīti sabbathāpi pañcadvāre catupaññāsa cittāni kāmāvacarāneva.

40Manodvāre pana manodvārāvajjanapañcapaññāsajavanatadārammaṇavasena sattasaṭṭhi cittāni bhavanti.

41Ekūnavīsati paṭisandhibhavaṅgacutivasena dvāravimuttāni.

42Tesu pana pañcaviññāṇāni ceva mahaggatalokuttarajavanāni ceti chattiṃsa yathārahamekadvārikacittāni nāma.

43Manodhātuttikaṃ pana pañcadvārikaṃ.

44Sukhasantīraṇavoṭṭhabbanakāmāvacarajavanāni chadvārikacittāni.

45Upekkhāsahagatasantīraṇamahāvipākāni chadvārikāni ceva dvāravimuttāni ca.

46Mahaggatavipākāni dvāravimuttānevāti.

47Ekadvārikacittāni, pañcachadvārikāni ca.
Chadvārikavimuttāni, vimuttāni ca sabbathā.
Chattiṃsati tathā tīṇi, ekatiṃsa yathākkamaṃ;
Dasadhā navadhā ceti, pañcadhā paridīpaye.

Tổng hợp theo cảnh Ālambaṇasaṅgaho

48Ālambaṇasaṅgahe ārammaṇāni nāma rūpārammaṇaṃ saddārammaṇaṃ gandhārammaṇaṃ rasārammaṇaṃ phoṭṭhabbārammaṇaṃ dhammārammaṇañceti chabbidhāni bhavanti.

49Tattha rūpameva rūpārammaṇaṃ, tathā saddādayo saddārammaṇādīni.

50Dhammārammaṇaṃ pana pasādasukhumarūpacittacetasikanibbānapaññattivasena chadhā saṅgayhati.

51Tattha cakkhudvārikacittānaṃ sabbesampi rūpameva ārammaṇaṃ, tañca paccuppannaṃ. Tathā sotadvārikacittādīnampi saddādīni, tāni ca paccuppannāniyeva.

52Manodvārikacittānaṃ pana chabbidhampi paccuppannamatītaṃ anāgataṃ kālavimuttañca yathārahamārammaṇaṃ hoti.

53Dvāravimuttānañca paṭisandhibhavaṅgacutisaṅkhātānaṃ chabbidhampi yathāsambhavaṃ yebhuyyena bhavantare chadvāraggahitaṃ paccuppannamatītaṃ paññattibhūtaṃ vā kammakammanimittagatinimittasammataṃ ārammaṇaṃ hoti.

54Tesu cakkhuviññāṇādīni yathākkamaṃ rūpādiekekārammaṇāneva.

55Manodhātuttikaṃ pana rūpādipañcārammaṇaṃ.

56Sesāni kāmāvacaravipākāni hasanacittañceti sabbathāpi kāmāvacarārammaṇāneva.

57Akusalāni ceva ñāṇavippayuttakāmāvacarajavanāni ceti lokuttaravajjitasabbārammaṇāni.

58Ñāṇasampayuttakāmāvacarakusalāni ceva pañcamajjhānasaṅkhātaṃ abhiññākusalañceti arahattamaggaphalavajjitasabbārammaṇāni.

59Ñāṇasampayuttakāmāvacarakiriyāni ceva kiriyābhiññāvoṭṭhabbanañceti sabbathāpi sabbārammaṇāni.

60Āruppesu dutiyacatutthāni mahaggatārammaṇāni.

61Sesāni mahaggatacittāni sabbānipi paññattārammaṇāni.

62Lokuttaracittāni nibbānārammaṇānīti.

63Pañcavīsa parittamhi, cha cittāni mahaggate.
Ekavīsati vohāre, aṭṭha nibbānagocare.
Vīsānuttaramuttamhi, aggamaggaphalujjhite;
Pañca sabbattha chacceti, sattadhā tattha saṅgaho.

Tổng hợp theo vật Vatthusaṅgaho

64Vatthusaṅgahe vatthūni nāma cakkhusotaghānajivhākāyahadayavatthu ceti chabbidhāni bhavanti.

65Tāni kāmaloke sabbānipi labbhanti.

66Rūpaloke pana ghānādittayaṃ natthi.

67Arūpaloke pana sabbānipi na saṃvijjanti.

68Tattha pañcaviññāṇadhātuyo yathākkamaṃ ekantena pañca pasādavatthūni nissāyeva pavattanti.

69Pañcadvārāvajjanasampaṭicchanasaṅkhātā pana manodhātu ca hadayaṃ nissitāyeva pavattanti.

70Avasesā pana manoviññāṇadhātusaṅkhātā ca santīraṇamahāvipākapaṭighadvayapaṭhamamaggahasanarūpāvacaravasena hadayaṃ nissāyeva pavattanti.

71Avasesā kusalākusalakiriyānuttaravasena pana nissāya vā anissāya vā.

72Āruppavipākavasena hadayaṃ anissāyevāti.

73Chavatthuṃ nissitā kāme, satta rūpe catubbidhā.
Tivatthuṃ nissitāruppe, dhātvekā nissitā matā.

74Tecattālīsa nissāya, dvecattālīsa jāyare.
Nissāya ca anissāya, pākāruppā anissitā.

Iti abhidhammatthasaṅgahe pakiṇṇakasaṅgahavibhāgo nāma

Tatiyo paricchedo.

Giáo trình Abhidhammatthasaṅgaho, Pakiṇṇakaparicchedo

7 Samuccayasaṅgahavibhāga

Tổng hợp: sắp xếp lại 72 pháp thực tính

Dvāsattatividhā vuttā, vatthudhammā salakkhaṇā;
tesaṃ dāni yathāyogaṃ, pavakkhāmi samuccayaṃ.

72 pháp thực tính có đặc tính riêng đã được nói. Nay tôi sẽ trình bày sự tổng hợp của chúng tùy theo sự thích hợp.

Abhidhammattha Saṅgaha, Chương 7, kệ mở đầu

Ý chính trong 30 giây

72 pháp thực tính = 1 tâm + 52 tâm sở + 18 sắc thành tựu + 1 Níp-bàn.
Chương này gom chúng theo 4 cách: nhóm bất thiện, nhóm hỗn hợp, nhóm trợ giác ngộ, và toàn thể (uẩn, xứ, giới, đế).
Đây là chỗ Abhidhamma "nối" lại với ngôn ngữ của Kinh: uẩn, xứ, giới, Tứ đế đều có thể quy về 72 pháp.

Vì sao tâm chỉ tính là 1? Vì 89 loại tâm có chung một đặc tính là biết cảnh. Tương tự, 10 sắc phi thành tựu không được tính vì chúng không có tự tính riêng.

1 · Nhóm bất thiện: 9 cách gọi tên phiền não

Nhóm	Pāli	Số	Gồm
Lậu	āsava	4	dục, hữu, kiến, vô minh: những thứ "rỉ chảy" làm say tâm
Bộc lưu	ogha	4	như trên: dòng nước lũ cuốn trôi
Phối	yoga	4	như trên: ách buộc vào luân hồi
Phược	gantha	4	tham ác, sân độc, giới cấm thủ, chấp "chỉ điều này là đúng"
Thủ	upādāna	4	dục thủ, kiến thủ, giới cấm thủ, ngã chấp thủ
Triền cái	nīvaraṇa	6	tham dục, sân độc, hôn trầm–thụy miên, phóng dật–hối hận, hoài nghi, vô minh
Tùy miên	anusaya	7	dục ái, hữu ái, phẫn, mạn, tà kiến, hoài nghi, vô minh: phiền não "ngủ ngầm"
Kiết sử	saṃyojana	10	dục ái, sắc ái, vô sắc ái, phẫn, mạn, tà kiến, giới cấm thủ, hoài nghi, phóng dật, vô minh (cách Kinh)
Phiền não	kilesa	10	tham, sân, si, mạn, tà kiến, hoài nghi, hôn trầm, phóng dật, vô tàm, vô quý

Nhìn kỹ bảng này, bạn sẽ thấy cùng vài tâm sở (tham, tà kiến, si…) xuất hiện lặp đi lặp lại dưới các tên khác nhau. Mỗi tên nhấn vào một cách phiền não vận hành: rỉ chảy, cuốn trôi, trói buộc, ngủ ngầm, che lấp.

2 · Nhóm hỗn hợp

6 nhân, 7 chi thiền, 12 chi đạo

12 chi đạo gồm 8 chánh đạo và 4 tà đạo (tà kiến, tà tư duy, tà tinh tấn, tà định).

22 quyền indriya

6 căn, 2 tính, mạng quyền, 5 thọ, 5 quyền (tín, tấn, niệm, định, tuệ), 3 quyền siêu thế.

9 lực, 4 trưởng

Lực: tín, tấn, niệm, định, tuệ, tàm, quý, và cả vô tàm, vô quý. Trưởng: dục, cần, tâm, thẩm (trí).

4 vật thực āhāra

Đoàn thực (thức ăn), xúc thực, tư niệm thực, thức thực. Những thứ "nuôi" sự tồn tại.

3 · 37 phẩm trợ đạo, nhìn bằng con số

Bảy nhóm quen thuộc trong Kinh: 4 niệm xứ, 4 chánh cần, 4 như ý túc, 5 quyền, 5 lực, 7 giác chi, 8 chi đạo. Cộng lại 37. Nhưng Saṅgaha chỉ ra rằng tất cả chỉ là 14 pháp thực tính xuất hiện nhiều lần:

Hình 7.1. Số lần mỗi pháp xuất hiện trong 37 phẩm trợ đạo. Cần có mặt 9 lần, niệm 8 lần: hai phẩm chất được nhắc đến nhiều nhất trên con đường giác ngộ.

4 · Toàn thể: uẩn, xứ, giới, đế

Hình 7.2. "Con người" mà ta gọi là "tôi" chỉ là năm nhóm (uẩn) này. Số đứng trước mỗi uẩn là thứ tự truyền thống trong Kinh. Thọ và tưởng được tách riêng vì chúng nổi bật nhất trong đời sống: ta chạy theo cảm giác dễ chịu (thọ) và bị dẫn dắt bởi những gì ta "nhận ra" (tưởng).

Cách chia	Gồm	Ghi chú
12 xứ āyatana	6 nội xứ (mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý) và 6 ngoại xứ (sắc, thinh, khí, vị, xúc, pháp)	Ý xứ = 89 tâm. Pháp xứ = 52 tâm sở + 16 sắc vi tế + Níp-bàn.
18 giới dhātu	6 căn + 6 cảnh + 6 thức (5 thức, ý giới, ý thức giới)	5 thức: 10 tâm; ý giới: 3 tâm; ý thức giới: 76 tâm. Tổng 89.
4 đế ariyasacca	Khổ, Tập, Diệt, Đạo	Khổ: các pháp hiệp thế (trừ tham). Tập: tham ái. Diệt: Níp-bàn. Đạo: 8 chi đạo trong tâm đạo.

Chánh tạng Vibhaṅga: Khandha-, Āyatana-, Dhātu-, Saccavibhaṅga Chú giải Sammohavinodanī Giáo trình Saṅgaha VII; Mehm Tin Mon, Ch. 7

Chuyên sâu Lớp 2: các nhóm pháp bằng Pāli

Akusalasaṅgaho missakasaṅgaho bodhipakkhiyasaṅgaho sabbasaṅgaho ceti samuccayasaṅgaho catubbidho veditabbo.

Cần biết tổng hợp có bốn loại: nhóm bất thiện, nhóm hỗn hợp, nhóm trợ giác ngộ, và nhóm toàn thể.

Saṅgaha VII §2

1 · Nhóm bất thiện (akusalasaṅgaha): tên gọi và pháp thực

Nhóm	Các chi (Pāli)	Pháp thực tính
4 lậu āsava, 4 bộc lưu ogha, 4 phối yoga	kāma-, bhava-, diṭṭhi-, avijjā-	3: tham (dục và hữu), tà kiến, si
4 phược gantha	abhijjhā, byāpāda, sīlabbataparāmāsa, idaṃsaccābhinivesa kāyagantha	3: tham, sân, tà kiến
4 thủ upādāna	kām-, diṭṭh-, sīlabbat-, attavād-upādāna	2: tham, tà kiến
6 triền cái nīvaraṇa	kāmacchanda, byāpāda, thinamiddha, uddhaccakukkucca, vicikicchā, avijjā	8: tham, sân, hôn trầm, thụy miên, phóng dật, hối hận, hoài nghi, si
7 tùy miên anusaya	kāmarāga, bhavarāga, paṭigha, māna, diṭṭhi, vicikicchā, avijjā	6: tham, sân, mạn, tà kiến, hoài nghi, si
10 kiết sử (cách Kinh) saṃyojana	kāmarāga, rūparāga, arūparāga, paṭigha, māna, diṭṭhi, sīlabbataparāmāsa, vicikicchā, uddhacca, avijjā	9: tham, sân, mạn, tà kiến, hoài nghi, phóng dật, tật đố, lận, si
10 kiết sử (cách Vi Diệu Pháp)	kāmarāga, bhavarāga, paṭigha, māna, diṭṭhi, sīlabbataparāmāsa, vicikicchā, issā, macchariya, avijjā
10 phiền não kilesa	lobha, dosa, moha, māna, diṭṭhi, vicikicchā, thina, uddhacca, ahirika, anottappa	10

Āsavādīsu panettha kāmabhavanāmena tabbatthukā taṇhā adhippetā, sīlabbataparāmāso idaṃsaccābhiniveso attavādupādo ca tathāpavattaṃ diṭṭhigatameva pavuccati.§13	Trong lậu…, chữ "dục" và "hữu" chỉ ái có đối tượng là dục và hữu; giới cấm thủ, chấp "chỉ điều này là thật", ngã chấp thủ đều chỉ là tà kiến vận hành theo cách ấy.
Āsavoghā ca yogā ca, tayo ganthā ca vatthuto; upādānā duve vuttā, aṭṭha nīvaraṇā siyuṃ. Chaḷevānusayā honti, nava saṃyojanā matā; kilesā dasa vuttoyaṃ, navadhā pāpasaṅgaho.§14	Xét theo pháp thực: lậu, bộc lưu, phối, phược đều là 3; thủ 2; triền cái 8; tùy miên 6; kiết sử 9; phiền não 10. Đó là chín nhóm bất thiện.

2 · Nhóm hỗn hợp (missakasaṅgaha)

Pañcaviññāṇesu jhānaṅgāni, avīriyesu balāni, ahetukesu maggaṅgāni na labbhanti. Tathā vicikicchācitte ekaggatā maggindriyabalabhāvaṃ na gacchati.§26–27	Trong ngũ thức không có chi thiền; trong tâm không có cần không có lực; trong tâm vô nhân không có chi đạo. Cũng vậy, nhất tâm trong tâm hoài nghi không đạt tới mức chi đạo, quyền hay lực.
Dvihetukatihetukajavanesveva yathāsambhavaṃ adhipati ekova labbhatīti.§28	Trưởng chỉ có trong đổng lực nhị nhân và tam nhân, và mỗi lần chỉ một trưởng.
Cha hetū pañca jhānaṅgā, maggaṅgā nava vatthuto; soḷasindriyadhammā ca, baladhammā naveritā. Cattārodhipati vuttā, tathāhārāti sattadhā; kusalādisamākiṇṇo, vutto missakasaṅgaho.§29	Xét theo pháp thực: nhân 6, chi thiền 5, chi đạo 9, quyền 16, lực 9, trưởng 4, vật thực 4. Đó là bảy nhóm hỗn hợp, lẫn cả thiện, bất thiện, vô ký.

22 quyền chỉ là 16 pháp thực vì 3 quyền siêu thế (anaññātaññassāmītindriya, aññindriya, aññātāvindriya) đều là tuệ, và 5 quyền thọ chỉ là một tâm sở thọ; mạng quyền có hai: sắc và danh (§22–25).

3 · Nhóm trợ giác ngộ (bodhipakkhiyasaṅgaha)

Chando cittamupekkhā ca, saddhāpassaddhipītiyo; sammādiṭṭhi ca saṅkappo, vāyāmo viratittayaṃ; sammāsati samādhīti, cuddasete sabhāvato; sattatiṃsappabhedena, sattadhā tattha saṅgaho.§39	Dục, tâm, xả, tín, an tịnh, hỷ, chánh kiến, tư duy, tinh tấn, ba giới phần, niệm, định: xét theo tự tính là 14 pháp; chia ra thành 37, gom thành 7 nhóm.
Saṅkappapassaddhi ca pītupekkhā, chando ca cittaṃ viratittayañca; navekaṭhānā viriyaṃ navaṭṭha, satī samādhī catu pañca paññā; saddhā duṭhānuttamasattatiṃsa-dhammānameso pavaro vibhāgo.§40	Tư duy, an tịnh, hỷ, xả, dục, tâm và ba giới phần (9 pháp) mỗi pháp có ở một chỗ; cần ở 9 chỗ, niệm 8, định 4, tuệ 5, tín 2. Đó là sự phân tích tuyệt hảo của 37 pháp tối thượng.
Sabbe lokuttare honti, na vā saṅkappapītiyo; lokiyepi yathāyogaṃ, chabbisuddhipavattiyaṃ.§41	Tất cả đều có trong tâm siêu thế, trừ khi không có tư duy (tầm) hay hỷ; trong tâm hiệp thế thì tùy trường hợp, khi sáu thanh tịnh đang diễn tiến.

4 · Nhóm toàn thể (sabbasaṅgaha)

Ettha pana cetasikasukhumarūpanibbānavasena ekūnasattati dhammā dhammāyatanadhammadhātūti saṅkhaṃ gacchanti. Manāyatanameva sattaviññāṇadhātuvasena bhijjati.§47–48	Ở đây, 69 pháp (52 tâm sở, 16 sắc vi tế, Níp-bàn) được gọi là pháp xứ và pháp giới. Ý xứ được chia thành bảy thức giới.
Rūpañca vedanā saññā, sesacetasikā tathā; viññāṇamiti pañcete, pañcakkhandhāti bhāsitā.§49	Sắc, thọ, tưởng, các tâm sở còn lại, và thức: năm thứ này được gọi là năm uẩn.
Pañcupādānakkhandhāti, tathā tebhūmakā matā; bhedābhāvena nibbānaṃ, khandhasaṅgahanissaṭaṃ.§50	Năm thủ uẩn là các pháp ấy thuộc ba cõi (hiệp thế). Níp-bàn không có phân chia (quá khứ, hiện tại…) nên nằm ngoài sự gom nhóm của uẩn.
Dvārārammaṇabhedena, bhavantāyatanāni ca; dvārālambataduppanna-pariyāyena dhātuyo.§51	Xứ được chia theo môn và cảnh; giới được chia theo môn, cảnh và thức sinh từ chúng.
Dukkhaṃ tebhūmakaṃ vaṭṭaṃ, taṇhā samudayo bhave; nirodho nāma nibbānaṃ, maggo lokuttaro mato. Maggayuttā phalā ceva, catusaccavinissaṭā; iti pañcappabhedena, pavutto sabbasaṅgaho.§52–53	Khổ là vòng luân hồi ba cõi; tập là ái; diệt là Níp-bàn; đạo là (tám chi) siêu thế. Các pháp tương ưng với đạo và các tâm quả thì nằm ngoài bốn đế. Như vậy nhóm toàn thể có năm cách.

Giáo trình Abhidhammatthasaṅgaho VII §1–53Chánh tạng Vibhaṅga 969 (kiết sử cách Vi Diệu Pháp)Chương trình Abhidhammajotika, Lớp 2

Nguyên văn Pāli: Saṅgaha chương 7 · SamuccayaparicchedoBản Chaṭṭha Saṅgāyana · số đoạn theo bản Pāli

1Dvāsattatividhā vuttā, vatthudhammā salakkhaṇā.
Tesaṃ dāni yathāyogaṃ, pavakkhāmi samuccayaṃ.

2Akusalasaṅgaho missakasaṅgaho bodhipakkhiyasaṅgaho sabbasaṅgaho ceti samuccayasaṅgaho catubbidho veditabbo.

Nhóm bất thiện Akusalasaṅgaho

3Kathaṃ? Akusalasaṅgahe tāva cattāro āsavā – kāmāsavo bhavāsavo diṭṭhāsavo avijjāsavo.

4Cattāro oghā – kāmogho bhavogho diṭṭhogho avijjogho.

5Cattāro yogā – kāmayogo bhavayogo diṭṭhiyogo avijjāyogo.

6Cattāro ganthā – abhijjhākāyagantho, byāpādo kāyagantho, sīlabbataparāmāso kāyagantho, idaṃsaccābhiniveso kāyagantho.

7Cattāro upādānā – kāmupādānaṃ diṭṭhupādānaṃ sīlabbatupādānaṃ attavādupādānaṃ.

8Cha nīvaraṇāni – kāmacchandanīvaraṇaṃ byāpādanīvaraṇaṃ thinamiddhanīvaraṇaṃ uddhaccakukkuccanīvaraṇaṃ vicikicchānīvaraṇaṃ avijjānīvaraṇaṃ.

9Satta anusayā – kāmarāgānusayo bhavarāgānusayo paṭighānusayo mānānusayo diṭṭhānusayo vicikicchānusayo avijjānusayo.

10Dasa saṃyojanāni – kāmarāgasaṃyojanaṃ rūparāgasaṃyojanaṃ arūparāgasaṃyojanaṃ paṭighasaṃyojanaṃ mānasaṃyojanaṃ diṭṭhisaṃyojanaṃ sīlabbataparāmāsasaṃyojanaṃ vicikicchāsaṃyojanaṃ uddhaccasaṃyojanaṃ avijjāsaṃyojanaṃ suttante.

11Aparānipi dasa saṃyojanāni – kāmarāgasaṃyojanaṃ bhavarāgasaṃyojanaṃ paṭighasaṃyojanaṃ mānasaṃyojanaṃ diṭṭhisaṃyojanaṃ sīlabbataparāmāsasaṃyojanaṃ vicikicchāsaṃyojanaṃ issāsaṃyojanaṃ macchariyasaṃyojanaṃ avijjāsaṃyojanaṃ abhidhamme (vibha. 969).

12Dasa kilesā – lobho doso moho māno diṭṭhi vicikicchā thinaṃ uddhaccaṃ ahirikaṃ anottappaṃ.

13Āsavādīsu panettha kāmabhavanāmena tabbatthukā taṇhā adhippetā, sīlabbataparāmāso idaṃsaccābhiniveso attavādupādo ca tathāpavattaṃ diṭṭhigatameva pavuccati.

14Āsavoghā ca yogā ca,
Tayo ganthā ca vatthuto;
Upādānā duve vuttā,
Aṭṭha nīvaraṇā siyuṃ.
Chaḷevānusayā honti, nava saṃyojanā matā;
Kilesā dasa vuttoyaṃ, navadhā pāpasaṅgaho.

Nhóm hỗn hợp Missakasaṅgaho

15Missakasaṅgahe cha hetū – lobho doso moho alobho adoso amoho.

16Satta jhānaṅgāni – vitakko vicāro pīti ekaggatā somanassaṃ domanassaṃ upekkhā.

17Dvādasa maggaṅgāni – sammādiṭṭhi sammāsaṅkappo sammāvācā sammākammanto sammāājīvo sammāvāyāmo sammāsati sammāsamādhi micchādiṭṭhi micchāsaṅkappo micchāvāyāmo micchāsamādhi.

18Bāvīsatindriyāni – cakkhundriyaṃ sotindriyaṃ ghānindriyaṃ jivhindriyaṃ kāyindriyaṃ itthindriyaṃ purisindriyaṃ jīvitindriyaṃ manindriyaṃ sukhindriyaṃ dukkhindriyaṃ somanassindriyaṃ domanassindriyaṃ upekkhindriyaṃ saddhindriyaṃ vīriyindriyaṃ satindriyaṃ samādhindriyaṃ paññindriyaṃ anaññātaññassāmītindriyaṃ aññindriyaṃ aññātāvindriyaṃ.

19Nava balāni – saddhābalaṃ vīriyabalaṃ satibalaṃ samādhibalaṃ paññābalaṃ hiribalaṃ ottappabalaṃ ahirikabalaṃ anottappabalaṃ.

20Cattāro adhipatī – chandādhipati vīriyādhipati cittādhipati vīmaṃsādhipati.

21Cattāro āhārā – kabaḷīkāro āhāro, phasso dutiyo, manosañcetanā tatiyā, viññāṇaṃ catutthaṃ.

22Indriyesu panettha sotāpattimaggañāṇaṃ anaññātaññassāmītindriyaṃ.

23Arahattaphalañāṇaṃ aññātāvindriyaṃ.

24Majjhe cha ñāṇāni aññindriyānīti pavuccanti.

25Jīvitindriyañca rūpārūpavasena duvidhaṃ hoti.

26Pañcaviññāṇesu jhānaṅgāni, avīriyesu balāni, ahetukesu maggaṅgāni na labbhanti.

27Tathā vicikicchācitte ekaggatā maggindriyabalabhāvaṃ na gacchati.

28Dvihetukatihetukajavanesveva yathāsambhavaṃ adhipati ekova labbhatīti.

29Cha hetū pañca jhānaṅgā, maggaṅgā nava vatthuto.
Soḷasindriyadhammā ca, baladhammā naveritā.
Cattārodhipati vuttā, tathāhārāti sattadhā;
Kusalādisamākiṇṇo, vuttomissakasaṅgaho.

Nhóm trợ giác ngộ Bodhipakkhiyasaṅgaho

30Bodhipakkhiyasaṅgahe cattāro satipaṭṭhānā kāyānupassanāsatipaṭṭhānaṃ vedanānupassanāsatipaṭṭhānaṃ cittānupassanāsatipaṭṭhānaṃ dhammānupassanāsatipaṭṭhānaṃ.

31Cattāro sammappadhānā uppannānaṃ pāpakānaṃ pahānāya vāyāmo, anuppannānaṃ pāpakānaṃ anuppādāya vāyāmo, anuppannānaṃ kusalānaṃ uppādāya vāyāmo, uppannānaṃ kusalānaṃ bhiyyobhāvāya vāyāmo.

32Cattāro iddhipādā – chandiddhipādo vīriyiddhipādo cittiddhipādo vīmaṃsiddhipādo.

33Pañcindriyāni – saddhindriyaṃ vīriyindriyaṃ satindriyaṃ samādhindriyaṃ paññindriyaṃ.

34Pañca balāni – saddhābalaṃ vīriyabalaṃ satibalaṃ samādhibalaṃ paññābalaṃ.

35Satta bojjhaṅgā – satisambojjhaṅgo dhammavicayasambojjhaṅgo vīriyasambojjhaṅgo pītisambojjhaṅgo passaddhisambojjhaṅgo samādhisambojjhaṅgo upekkhāsambojjhaṅgo.

36Aṭṭha maggaṅgāni – sammādiṭṭhi sammāsaṅkappo sammāvācā sammākammanto sammāājīvo sammāvāyāmo sammāsati sammāsamādhi.

37Ettha pana cattāro satipaṭṭhānāti sammāsati ekāva pavuccati.

38Tathā cattāro sammappadhānāti ca sammāvāyāmo.

39Chando cittamupekkhā ca, saddhāpassaddhipītiyo.
Sammādiṭṭhi ca saṅkappo, vāyāmo viratittayaṃ.
Sammāsati samādhīti, cuddasete sabhāvato;
Sattatiṃsappabhedena, sattadhā tattha saṅgaho.

40Saṅkappapassaddhi ca pītupekkhā,
Chando ca cittaṃ viratittayañca;
Navekaṭhānā viriyaṃ navaṭṭha,
Satī samādhī catu pañca paññā;
Saddhā duṭhānuttamasattatiṃsa-
Dhammānameso pavaro vibhāgo.

41Sabbe lokuttare honti, na vā saṅkappapītiyo.
Lokiyepi yathāyogaṃ, chabbisuddhipavattiyaṃ.

Nhóm toàn thể Sabbasaṅgaho

42Sabbasaṅgahe pañcakkhandhā – rūpakkhandho vedanākkhandho saññākkhandho saṅkhārakkhandho viññāṇakkhandho.

43Pañcupādānakkhandhā – rūpupādānakkhandho vedanupādānakkhandho saññupādānakkhandho saṅkhārupādānakkhandho viññāṇupādānakkhandho.

44Dvādasāyatanāni – cakkhāyatanaṃ sotāyatanaṃ ghānāyatanaṃ jivhāyatanaṃ kāyāyatanaṃ manāyatanaṃ rūpāyatanaṃ saddāyatanaṃ gandhāyatanaṃ rasāyatanaṃ phoṭṭhabbāyatanaṃ dhammāyatanaṃ.

45Aṭṭhārasa dhātuyo – cakkhudhātu sotadhātu ghānadhātu jivhādhātu kāyadhātu rūpadhātu saddadhātu gandhadhātu rasadhātu phoṭṭhabbadhātu cakkhuviññāṇadhātu sotaviññāṇadhātu ghānaviññāṇadhātu jivhāviññāṇadhātu kāyaviññāṇadhātu manodhātu dhammadhātu manoviññāṇadhātu.

46Cattāri ariyasaccāni – dukkhaṃ ariyasaccaṃ, dukkhasamudayo ariyasaccaṃ, dukkhanirodho ariyasaccaṃ, dukkhanirodhagāminī paṭipadā ariyasaccaṃ.

47Ettha pana cetasikasukhumarūpanibbānavasena ekūnasattati dhammā dhammāyatanadhammadhātūti saṅkhaṃ gacchanti.

48Manāyatanameva sattaviññāṇadhātuvasena bhijjati.

49Rūpañca vedanā saññā, sesacetasikā tathā.
Viññāṇamiti pañcete, pañcakkhandhāti bhāsitā.

50Pañcupādānakkhandhāti, tathā tebhūmakā matā.
Bhedābhāvena nibbānaṃ, khandhasaṅgahanissaṭaṃ.

51Dvārārammaṇabhedena, bhavantāyatanāni ca.
Dvārālambataduppanna-pariyāyena dhātuyo.

52Dukkhaṃ tebhūmakaṃ vaṭṭaṃ, taṇhā samudayo bhave.
Nirodho nāma nibbānaṃ, maggo lokuttaro mato.

53Maggayuttā phalā ceva, catusaccavinissaṭā.
Iti pañcappabhedena, pavutto sabbasaṅgaho.

Iti abhidhammatthasaṅgahe samuccayasaṅgahavibhāgo nāma

Sattamo paricchedo.

Giáo trình Abhidhammatthasaṅgaho, Samuccayaparicchedo

Lớp 3 · จูฬอาภิธรรมิกะเอก · 6 tháng

Lớp 3 Cūḷa-Abhidhammika-eka

Bảng đề mục (mātikā) của Bộ Pháp Tụ: 22 tam đề, 100 nhị đề Vi Diệu Pháp, 42 nhị đề Kinh.

Mātikā Bộ Pháp Tụ

M Dhammasaṅgaṇī · Mātikā

Mātikā: bảng đề mục của Bộ Pháp Tụ

Kusalā dhammā. Akusalā dhammā. Abyākatā dhammā.
Sukhāya vedanāya sampayuttā dhammā. Dukkhāya vedanāya sampayuttā dhammā. Adukkhamasukhāya vedanāya sampayuttā dhammā.

Các pháp thiện. Các pháp bất thiện. Các pháp vô ký. Các pháp tương ưng lạc thọ. Các pháp tương ưng khổ thọ. Các pháp tương ưng thọ không khổ không lạc.

Dhammasaṅgaṇī, Tikamātikā 1–2

Ý chính trong 30 giây

Mātikā là "bảng mục lục" mở đầu Tạng Vi Diệu Pháp: 22 tam đề (tika), 100 nhị đề Vi Diệu Pháp (duka) và 42 nhị đề Kinh (suttantika-duka).
Mỗi đề là một cách chia tất cả các pháp thành ba hoặc hai phần. Ví dụ: thiện, bất thiện, vô ký.
Toàn bộ phần còn lại của Bộ Pháp Tụ, và nhiều phần của các bộ sau, là để trả lời: pháp nào thuộc phần nào.

Vì sao học Mātikā sau Lớp 1, Lớp 2?

Khi đã biết 89 tâm, 52 tâm sở, 28 sắc và Níp-bàn, người học có thể tự xếp các pháp vào từng đề. Mātikā vì thế là bài kiểm tra tổng hợp của bậc Sơ cấp, và cũng là "ngôn ngữ chung" để đọc Bộ Chất Ngữ, Bộ Song Đối, Bộ Vị Trí ở các bậc sau. Chương trình Abhidhammajotika dành trọn Lớp 3 cho phần này.

Chánh tạng Dhammasaṅgaṇī, MātikāChương trình Abhidhammajotika, Lớp 3

22 tam đề (Tikamātikā)

#	Tam đề	Ba phần (Pāli)	Dịch nghĩa
1	Tam đề thiện Kusalattika	Kusalā dhammā Akusalā dhammā Abyākatā dhammā	Các pháp thiện Các pháp bất thiện Các pháp vô ký
2	Tam đề thọ Vedanāttika	Sukhāya vedanāya sampayuttā dhammā Dukkhāya vedanāya sampayuttā dhammā Adukkhamasukhāya vedanāya sampayuttā dhammā	Tương ưng lạc thọ Tương ưng khổ thọ Tương ưng thọ không khổ không lạc
3	Tam đề quả Vipākattika	Vipākā dhammā Vipākadhammadhammā Nevavipākanavipākadhammadhammā	Là quả Có tính cho quả Không là quả, không cho quả
4	Tam đề do nghiệp tạo Upādinnattika	Upādinnupādāniyā dhammā Anupādinnupādāniyā dhammā Anupādinnaanupādāniyā dhammā	Do nghiệp tạo, là cảnh của thủ Không do nghiệp tạo, là cảnh của thủ Không do nghiệp tạo, không là cảnh của thủ
5	Tam đề ô nhiễm Saṅkiliṭṭhattika	Saṅkiliṭṭhasaṅkilesikā dhammā Asaṅkiliṭṭhasaṅkilesikā dhammā Asaṅkiliṭṭhaasaṅkilesikā dhammā	Bị ô nhiễm, là cảnh của phiền não Không ô nhiễm, là cảnh của phiền não Không ô nhiễm, không là cảnh của phiền não
6	Tam đề tầm Vitakkattika	Savitakkasavicārā dhammā Avitakkavicāramattā dhammā Avitakkaavicārā dhammā	Có tầm có tứ Không tầm, chỉ có tứ Không tầm không tứ
7	Tam đề hỷ Pītittika	Pītisahagatā dhammā Sukhasahagatā dhammā Upekkhāsahagatā dhammā	Câu hành hỷ Câu hành lạc Câu hành xả
8	Tam đề đoạn trừ bằng thấy Dassanenapahātabbattika	Dassanena pahātabbā dhammā Bhāvanāya pahātabbā dhammā Neva dassanena na bhāvanāya pahātabbā dhammā	Đoạn trừ bằng thấy (đạo Nhập lưu) Đoạn trừ bằng tu tập (3 đạo trên) Không đoạn trừ bằng thấy hay tu tập
9	Tam đề có nhân cần đoạn bằng thấy Dassanenapahātabbahetukattika	Dassanena pahātabbahetukā dhammā Bhāvanāya pahātabbahetukā dhammā Neva dassanena na bhāvanāya pahātabbahetukā dhammā	Có nhân cần đoạn bằng thấy Có nhân cần đoạn bằng tu tập Không có nhân cần đoạn
10	Tam đề tích tập Ācayagāmittika	Ācayagāmino dhammā Apacayagāmino dhammā Nevācayagāmināpacayagāmino dhammā	Dẫn đến tích tập (luân hồi) Dẫn đến giảm trừ Không dẫn đến tích tập hay giảm trừ
11	Tam đề hữu học Sekkhattika	Sekkhā dhammā Asekkhā dhammā Nevasekkhanāsekkhā dhammā	Hữu học Vô học Không phải hữu học, không phải vô học
12	Tam đề nhỏ Parittattika	Parittā dhammā Mahaggatā dhammā Appamāṇā dhammā	Nhỏ (dục giới) Đáo đại Vô lượng (siêu thế)
13	Tam đề cảnh nhỏ Parittārammaṇattika	Parittārammaṇā dhammā Mahaggatārammaṇā dhammā Appamāṇārammaṇā dhammā	Có cảnh nhỏ Có cảnh đáo đại Có cảnh vô lượng
14	Tam đề thấp kém Hīnattika	Hīnā dhammā Majjhimā dhammā Paṇītā dhammā	Thấp kém Bậc trung Thù thắng
15	Tam đề tà cố định Micchattaniyatattika	Micchattaniyatā dhammā Sammattaniyatā dhammā Aniyatā dhammā	Tà và cố định Chánh và cố định Bất định
16	Tam đề cảnh đạo Maggārammaṇattika	Maggārammaṇā dhammā Maggahetukā dhammā Maggādhipatino dhammā	Có đạo làm cảnh Có đạo làm nhân Có đạo làm trưởng
17	Tam đề đã sinh Uppannattika	Uppannā dhammā Anuppannā dhammā Uppādino dhammā	Đã sinh Chưa sinh Sẽ sinh
18	Tam đề quá khứ Atītattika	Atītā dhammā Anāgatā dhammā Paccuppannā dhammā	Quá khứ Vị lai Hiện tại
19	Tam đề cảnh quá khứ Atītārammaṇattika	Atītārammaṇā dhammā Anāgatārammaṇā dhammā Paccuppannārammaṇā dhammā	Có cảnh quá khứ Có cảnh vị lai Có cảnh hiện tại
20	Tam đề bên trong Ajjhattattika	Ajjhattā dhammā Bahiddhā dhammā Ajjhattabahiddhā dhammā	Bên trong Bên ngoài Cả trong lẫn ngoài
21	Tam đề cảnh bên trong Ajjhattārammaṇattika	Ajjhattārammaṇā dhammā Bahiddhārammaṇā dhammā Ajjhattabahiddhārammaṇā dhammā	Có cảnh bên trong Có cảnh bên ngoài Có cảnh cả trong lẫn ngoài
22	Tam đề thấy được Sanidassanattika	Sanidassanasappaṭighā dhammā Anidassanasappaṭighā dhammā Anidassanaappaṭighā dhammā	Thấy được và va chạm Không thấy được, có va chạm Không thấy được, không va chạm

Mô phỏng M.1

Xếp 89 tâm vào một tam đề

Tam đề

Mô phỏng chỉ xếp các tâm. Mātikā xếp mọi pháp, kể cả tâm sở, sắc và Níp-bàn: ví dụ trong tam đề thiện, 28 sắc và Níp-bàn đều thuộc phần vô ký. Tâm siêu thế ở đây tính với sơ thiền.

100 nhị đề Vi Diệu Pháp (Abhidhammadukamātikā)

100 nhị đề được gom thành 13 nhóm. Phần lớn các nhóm (gocchaka, "chùm") theo cùng một khuôn sáu cặp, ví dụ nhóm nhân: là nhân / không là nhân; có nhân / không có nhân; tương ưng nhân / bất tương ưng nhân; …

Nhóm	Số đề	Các nhị đề (Pāli)
Nhóm nhân Hetugocchaka	6	Hetū dhammā / Na hetū dhammā Sahetukā dhammā / Ahetukā dhammā Hetusampayuttā dhammā / Hetuvippayuttā dhammā Hetū ceva dhammā sahetukā ca / Sahetukā ceva dhammā na ca hetū Hetū ceva dhammā hetusampayuttā ca / Hetusampayuttā ceva dhammā na ca hetū Na hetū kho pana dhammā sahetukāpi / Ahetukāpi
Nhị đề trung gian nhỏ Cūḷantaraduka	7	Sappaccayā dhammā / Appaccayā dhammā Saṅkhatā dhammā / Asaṅkhatā dhammā Sanidassanā dhammā / Anidassanā dhammā Sappaṭighā dhammā / Appaṭighā dhammā Rūpino dhammā / Arūpino dhammā Lokiyā dhammā / Lokuttarā dhammā Kenaci viññeyyā dhammā / Kenaci na viññeyyā dhammā
Nhóm lậu Āsavagocchaka	6	Āsavā dhammā / No āsavā dhammā Sāsavā dhammā / Anāsavā dhammā Āsavasampayuttā dhammā / Āsavavippayuttā dhammā Āsavā ceva dhammā sāsavā ca / Sāsavā ceva dhammā no ca āsavā Āsavā ceva dhammā āsavasampayuttā ca / Āsavasampayuttā ceva dhammā no ca āsavā Āsavavippayuttā kho pana dhammā sāsavāpi / Anāsavāpi
Nhóm kiết sử Saññojanagocchaka	6	Saññojanā dhammā / No saññojanā dhammā Saññojaniyā dhammā / Asaññojaniyā dhammā Saññojanasampayuttā dhammā / Saññojanavippayuttā dhammā Saññojanā ceva dhammā saññojaniyā ca / Saññojaniyā ceva dhammā no ca saññojanā Saññojanā ceva dhammā saññojanasampayuttā ca / Saññojanasampayuttā ceva dhammā no ca saññojanā Saññojanavippayuttā kho pana dhammā saññojaniyāpi / Asaññojaniyāpi
Nhóm phược Ganthagocchaka	6	Ganthā dhammā / No ganthā dhammā Ganthaniyā dhammā / Aganthaniyā dhammā Ganthasampayuttā dhammā / Ganthavippayuttā dhammā Ganthā ceva dhammā ganthaniyā ca / Ganthaniyā ceva dhammā no ca ganthā Ganthā ceva dhammā ganthasampayuttā ca / Ganthasampayuttā ceva dhammā no ca ganthā Ganthavippayuttā kho pana dhammā ganthaniyāpi / Aganthaniyāpi
Nhóm bộc lưu Oghagocchaka	6	Oghā dhammā / No oghā dhammā Oghaniyā dhammā / Anoghaniyā dhammā Oghasampayuttā dhammā / Oghavippayuttā dhammā Oghā ceva dhammā oghaniyā ca / Oghaniyā ceva dhammā no ca oghā Oghā ceva dhammā oghasampayuttā ca / Oghasampayuttā ceva dhammā no ca oghā Oghavippayuttā kho pana dhammā oghaniyāpi / Anoghaniyāpi
Nhóm phối Yogagocchaka	6	Yogā dhammā / No yogā dhammā Yoganiyā dhammā / Ayoganiyā dhammā Yogasampayuttā dhammā / Yogavippayuttā dhammā Yogā ceva dhammā yoganiyā ca / Yoganiyā ceva dhammā no ca yogā Yogā ceva dhammā yogasampayuttā ca / Yogasampayuttā ceva dhammā no ca yogā Yogavippayuttā kho pana dhammā yoganiyāpi / Ayoganiyāpi
Nhóm triền cái Nīvaraṇagocchaka	6	Nīvaraṇā dhammā / No nīvaraṇā dhammā Nīvaraṇiyā dhammā / Anīvaraṇiyā dhammā Nīvaraṇasampayuttā dhammā / Nīvaraṇavippayuttā dhammā Nīvaraṇā ceva dhammā nīvaraṇiyā ca / Nīvaraṇiyā ceva dhammā no ca nīvaraṇā Nīvaraṇā ceva dhammā nīvaraṇasampayuttā ca / Nīvaraṇasampayuttā ceva dhammā no ca nīvaraṇā Nīvaraṇavippayuttā kho pana dhammā nīvaraṇiyāpi / Anīvaraṇiyāpi
Nhóm kiến chấp Parāmāsagocchaka	5	Parāmāsā dhammā / No parāmāsā dhammā Parāmaṭṭhā dhammā / Aparāmaṭṭhā dhammā Parāmāsasampayuttā dhammā / Parāmāsavippayuttā dhammā Parāmāsā ceva dhammā parāmaṭṭhā ca / Parāmaṭṭhā ceva dhammā no ca parāmāsā Parāmāsavippayuttā kho pana dhammā parāmaṭṭhāpi / Aparāmaṭṭhāpi
Nhị đề trung gian lớn Mahantaraduka	14	Sārammaṇā dhammā / Anārammaṇā dhammā Cittā dhammā / No cittā dhammā Cetasikā dhammā / Acetasikā dhammā Cittasampayuttā dhammā / Cittavippayuttā dhammā Cittasaṃsaṭṭhā dhammā / Cittavisaṃsaṭṭhā dhammā Cittasamuṭṭhānā dhammā / No cittasamuṭṭhānā dhammā Cittasahabhuno dhammā / No cittasahabhuno dhammā Cittānuparivattino dhammā / No cittānuparivattino dhammā Cittasaṃsaṭṭhasamuṭṭhānā dhammā / No cittasaṃsaṭṭhasamuṭṭhānā dhammā Cittasaṃsaṭṭhasamuṭṭhānasahabhuno dhammā / No cittasaṃsaṭṭhasamuṭṭhānasahabhuno dhammā Cittasaṃsaṭṭhasamuṭṭhānānuparivattino dhammā / No cittasaṃsaṭṭhasamuṭṭhānānuparivattino dhammā Ajjhattikā dhammā / Bāhirā dhammā Upādā dhammā / No upādā dhammā Upādinnā dhammā / Anupādinnā dhammā
Nhóm thủ Upādānagocchaka	6	Upādānā dhammā / No upādānā dhammā Upādāniyā dhammā / Anupādāniyā dhammā Upādānasampayuttā dhammā / Upādānavippayuttā dhammā Upādānā ceva dhammā upādāniyā ca / Upādāniyā ceva dhammā no ca upādānā Upādānā ceva dhammā upādānasampayuttā ca / Upādānasampayuttā ceva dhammā no ca upādānā Upādānavippayuttā kho pana dhammā upādāniyāpi / Anupādāniyāpi
Nhóm phiền não Kilesagocchaka	8	Kilesā dhammā / No kilesā dhammā Saṅkilesikā dhammā / Asaṅkilesikā dhammā Saṅkiliṭṭhā dhammā / Asaṅkiliṭṭhā dhammā Kilesasampayuttā dhammā / Kilesavippayuttā dhammā Kilesā ceva dhammā saṅkilesikā ca / Saṅkilesikā ceva dhammā no ca kilesā Kilesā ceva dhammā saṅkiliṭṭhā ca / Saṅkiliṭṭhā ceva dhammā no ca kilesā Kilesā ceva dhammā kilesasampayuttā ca / Kilesasampayuttā ceva dhammā no ca kilesā Kilesavippayuttā kho pana dhammā saṅkilesikāpi / Asaṅkilesikāpi
Nhị đề sau cùng Piṭṭhiduka	18	Dassanena pahātabbā dhammā / Na dassanena pahātabbā dhammā Bhāvanāya pahātabbā dhammā / Na bhāvanāya pahātabbā dhammā Dassanena pahātabbahetukā dhammā / Na dassanena pahātabbahetukā dhammā Bhāvanāya pahātabbahetukā dhammā / Na bhāvanāya pahātabbahetukā dhammā Savitakkā dhammā / Avitakkā dhammā Savicārā dhammā / Avicārā dhammā Sappītikā dhammā / Appītikā dhammā Pītisahagatā dhammā / Na pītisahagatā dhammā Sukhasahagatā dhammā / Na sukhasahagatā dhammā Upekkhāsahagatā dhammā / Na upekkhāsahagatā dhammā Kāmāvacarā dhammā / Na kāmāvacarā dhammā Rūpāvacarā dhammā / Na rūpāvacarā dhammā Arūpāvacarā dhammā / Na arūpāvacarā dhammā Pariyāpannā dhammā / Apariyāpannā dhammā Niyyānikā dhammā / Aniyyānikā dhammā Niyatā dhammā / Aniyatā dhammā Sauttarā dhammā / Anuttarā dhammā Saraṇā dhammā / Araṇā dhammā / Abhidhammadukamātikā
Cộng	100

42 nhị đề Kinh (Suttantikadukamātikā)

Chú giải Atthasālinī cho biết bảng 42 nhị đề này do Ngài Xá-lợi-phất đặt thêm, rút từ ngôn ngữ của Kinh, để giúp việc giảng giải.

#	Pāli	Dịch nghĩa
1	Vijjābhāgino dhammā / Avijjābhāgino dhammā	Thuộc phần minh / thuộc phần vô minh
2	Vijjūpamā dhammā / Vajirūpamā dhammā	Như tia chớp / như kim cương
3	Bālā dhammā / Paṇḍitā dhammā	Ngu / trí
4	Kaṇhā dhammā / Sukkā dhammā	Đen / trắng
5	Tapanīyā dhammā / Atapanīyā dhammā	Gây nóng nảy / không gây nóng nảy
6	Adhivacanā dhammā / Adhivacanapathā dhammā	Danh xưng / đường của danh xưng
7	Nirutti dhammā / Niruttipathā dhammā	Ngôn từ / đường của ngôn từ
8	Paññatti dhammā / Paññattipathā dhammā	Chế định / đường của chế định
9	Nāmañca / Rūpañca	Danh / sắc
10	Avijjā ca / Bhavataṇhā ca	Vô minh / hữu ái
11	Bhavadiṭṭhi ca / Vibhavadiṭṭhi ca	Hữu kiến / phi hữu kiến
12	Sassatadiṭṭhi ca / Ucchedadiṭṭhi ca	Thường kiến / đoạn kiến
13	Antavā diṭṭhi ca / Anantavā diṭṭhi ca	Kiến hữu biên / kiến vô biên
14	Pubbantānudiṭṭhi ca / Aparantānudiṭṭhi ca	Kiến về quá khứ / kiến về vị lai
15	Ahirikañca / Anottappañca	Vô tàm / vô quý
16	Hirī ca / Ottappañca	Tàm / quý
17	Dovacassatā ca / Pāpamittatā ca	Khó dạy / bạn ác
18	Sovacassatā ca / Kalyāṇamittatā ca	Dễ dạy / bạn lành
19	Āpattikusalatā ca / Āpattivuṭṭhānakusalatā ca	Thiện xảo về tội / thiện xảo ra khỏi tội
20	Samāpattikusalatā ca / Samāpattivuṭṭhānakusalatā ca	Thiện xảo nhập định / thiện xảo xuất định
21	Dhātukusalatā ca / Manasikārakusalatā ca	Thiện xảo về giới / thiện xảo tác ý
22	Āyatanakusalatā ca / Paṭiccasamuppādakusalatā ca	Thiện xảo về xứ / thiện xảo về duyên khởi
23	Ṭhānakusalatā ca / Aṭṭhānakusalatā ca	Thiện xảo điều hợp lý / điều không hợp lý
24	Ajjavo ca / Maddavo ca	Ngay thẳng / mềm mỏng
25	Khanti ca / Soraccañca	Nhẫn nại / hiền hòa
26	Sākhalyañca / Paṭisanthāro ca	Hòa nhã / tiếp đón thân thiện
27	Indriyesuaguttadvāratā ca / Bhojane amattaññutā ca	Không giữ cửa các căn / không biết đủ trong ăn uống
28	Indriyesu guttadvāratā ca / Bhojane mattaññutā ca	Giữ cửa các căn / biết đủ trong ăn uống
29	Muṭṭhasaccañca / Asampajaññañca	Thất niệm / không tỉnh giác
30	Sati ca / Sampajaññañca	Niệm / tỉnh giác
31	Paṭisaṅkhānabalañca / Bhāvanābalañca	Sức quán xét / sức tu tập
32	Samatho ca / Vipassanā ca	Chỉ / quán
33	Samathanimittañca / Paggāhanimittañca	Tướng của chỉ / tướng của tinh cần
34	Paggāho ca / Avikkhepo ca	Tinh cần / không tán loạn
35	Sīlavipatti ca / Diṭṭhivipatti ca	Hư hỏng giới / hư hỏng kiến
36	Sīlasampadā ca / Diṭṭhisampadā ca	Đầy đủ giới / đầy đủ kiến
37	Sīlavisuddhi ca / Diṭṭhivisuddhi ca	Giới thanh tịnh / kiến thanh tịnh
38	Diṭṭhivisuddhikhopana / Yathādiṭṭhissa ca padhānaṃ	Kiến thanh tịnh / tinh cần theo chánh kiến
39	Saṃvego ca saṃvejaniyesu ṭhānesu / Saṃviggassa ca yoniso padhānaṃ	Động tâm trước điều đáng động tâm / tinh cần đúng đắn của người động tâm
40	Asantuṭṭhitā ca kusalesu dhammesu / Appaṭivānitā ca padhānasmiṃ	Không biết đủ trong pháp thiện / không thối lui trong tinh cần
41	Vijjā ca / Vimutti ca	Minh / giải thoát
42	Khayeñāṇaṃ / Anuppāde ñāṇanti	Trí về sự diệt tận / trí về sự không tái sinh

Đào sâu: Mātikā được trả lời như thế nào?Phần giải (niddesa) của Bộ Pháp Tụ

Sau phần nêu đề, Bộ Pháp Tụ đi qua bốn phần: Tâm sinh (Cittuppādakaṇḍa), Sắc (Rūpakaṇḍa), Tóm lược (Nikkhepakaṇḍa) và Chú giải (Aṭṭhakathākaṇḍa). Hai phần sau lần lượt trả lời từng đề trong Mātikā. Các con số trong ngoặc ở bản Pāli dưới đây (ví dụ 1, 363, 985, 1384) là số đoạn trong phần giải trả lời cho đề ấy.

Katame dhammā kusalā? Tīṇi kusalamūlāni – alobho, adoso, amoho; taṃsampayutto vedanākkhandho, saññākkhandho, saṅkhārakkhandho, viññāṇakkhandho; taṃsamuṭṭhānaṃ kāyakammaṃ, vacīkammaṃ, manokammaṃ – ime dhammā kusalā.

Những pháp nào là thiện? Ba thiện căn: vô tham, vô sân, vô si; các uẩn thọ, tưởng, hành, thức tương ưng với chúng; thân nghiệp, khẩu nghiệp, ý nghiệp do chúng sinh ra: đó là các pháp thiện.

Dhammasaṅgaṇī §985 (phần Tóm lược)

Nguyên văn Pāli: Tikamātikā (22 tam đề)Bản Mahāsaṅgīti (SuttaCentral)

Dhammasaṅgaṇī

Tikamātikā

1. Kusalattika

Namo tassa Bhagavato Arahato Sammāsambuddhassa.

Kusalā dhammā.

Akusalā dhammā.

Abyākatā dhammā.

2. Vedanāttika

Sukhāya vedanāya sampayuttā dhammā.

Dukkhāya vedanāya sampayuttā dhammā.

Adukkhamasukhāya vedanāya sampayuttā dhammā.

3. Vipākattika

Vipākā dhammā.

Vipākadhammadhammā.

Nevavipākanavipākadhammadhammā.

4. Upādinnattika

Upādinnupādāniyā dhammā.

Anupādinnupādāniyā dhammā.

Anupādinnaanupādāniyā dhammā.

5. Saṅkiliṭṭhattika

Saṅkiliṭṭhasaṅkilesikā dhammā.

Asaṅkiliṭṭhasaṅkilesikā dhammā.

Asaṅkiliṭṭhaasaṅkilesikā dhammā.

6. Vitakkattika

Savitakkasavicārā dhammā.

Avitakkavicāramattā dhammā.

Avitakkaavicārā dhammā.

7. Pītittika

Pītisahagatā dhammā.

Sukhasahagatā dhammā.

Upekkhāsahagatā dhammā.

8. Dassanenapahātabbattika

Dassanena pahātabbā dhammā.

Bhāvanāya pahātabbā dhammā.

Neva dassanena na bhāvanāya pahātabbā dhammā.

9. Dassanenapahātabbahetukattika

Dassanena pahātabbahetukā dhammā.

Bhāvanāya pahātabbahetukā dhammā.

Neva dassanena na bhāvanāya pahātabbahetukā dhammā.

10. Ācayagāmittika

Ācayagāmino dhammā.

Apacayagāmino dhammā.

Nevācayagāmināpacayagāmino dhammā.

11. Sekkhattika

Sekkhā dhammā.

Asekkhā dhammā.

Nevasekkhanāsekkhā dhammā.

12. Parittattika

Parittā dhammā.

Mahaggatā dhammā.

Appamāṇā dhammā.

13. Parittārammaṇattika

Parittārammaṇā dhammā.

Mahaggatārammaṇā dhammā.

Appamāṇārammaṇā dhammā.

14. Hīnattika

Hīnā dhammā.

Majjhimā dhammā.

Paṇītā dhammā.

15. Micchattaniyatattika

Micchattaniyatā dhammā.

Sammattaniyatā dhammā.

Aniyatā dhammā.

16. Maggārammaṇattika

Maggārammaṇā dhammā.

Maggahetukā dhammā.

Maggādhipatino dhammā.

17. Uppannattika

Uppannā dhammā.

Anuppannā dhammā.

Uppādino dhammā.

18. Atītattika

Atītā dhammā.

Anāgatā dhammā.

Paccuppannā dhammā.

19. Atītārammaṇattika

Atītārammaṇā dhammā.

Anāgatārammaṇā dhammā.

Paccuppannārammaṇā dhammā.

20. Ajjhattattika

Ajjhattā dhammā.

Bahiddhā dhammā.

Ajjhattabahiddhā dhammā.

21. Ajjhattārammaṇattika

Ajjhattārammaṇā dhammā.

Bahiddhārammaṇā dhammā.

Ajjhattabahiddhārammaṇā dhammā.

22. Sanidassanattika

Sanidassanasappaṭighā dhammā.

Anidassanasappaṭighā dhammā.

Anidassanaappaṭighā dhammā.

Tikamātikā.

Nguyên văn Pāli: Dukamātikā (100 nhị đề Vi Diệu Pháp)Bản Mahāsaṅgīti (SuttaCentral)

Dhammasaṅgaṇī

Dukamātikā

Hetugocchaka

1. Hetuduka

Hetū dhammā.

Na hetū dhammā.

2. Sahetukaduka

Sahetukā dhammā.

Ahetukā dhammā.

3. Hetusampayuttaduka

Hetusampayuttā dhammā.

Hetuvippayuttā dhammā.

4. Hetusahetukaduka

Hetū ceva dhammā sahetukā ca.

Sahetukā ceva dhammā na ca hetū.

5. Hetuhetusampayuttaduka

Hetū ceva dhammā hetusampayuttā ca.

Hetusampayuttā ceva dhammā na ca hetū.

6. Nahetusahetukaduka

Na hetū kho pana dhammā sahetukāpi.

Ahetukāpi.

Hetugocchakaṃ.

Cūḷantaraduka

1. Sappaccayaduka

Sappaccayā dhammā.

Appaccayā dhammā.

2. Saṅkhataduka

Saṅkhatā dhammā.

Asaṅkhatā dhammā.

3. Sanidassanaduka

Sanidassanā dhammā.

Anidassanā dhammā.

4. Sappaṭighaduka

Sappaṭighā dhammā.

Appaṭighā dhammā.

5. Rūpīduka

Rūpino dhammā.

Arūpino dhammā.

6. Lokiyaduka

Lokiyā dhammā.

Lokuttarā dhammā.

7. Kenaciviññeyyaduka

Kenaci viññeyyā dhammā.

Kenaci na viññeyyā dhammā.

Cūḷantaradukaṃ.

Āsavagocchaka

1. Āsavaduka

Āsavā dhammā.

No āsavā dhammā.

2. Sāsavaduka

Sāsavā dhammā.

Anāsavā dhammā.

3. Āsavasampayuttaduka

Āsavasampayuttā dhammā.

Āsavavippayuttā dhammā.

4. Āsavasāsavaduka

Āsavā ceva dhammā sāsavā ca.

Sāsavā ceva dhammā no ca āsavā.

5. Āsavaāsavasampayuttaduka

Āsavā ceva dhammā āsavasampayuttā ca.

Āsavasampayuttā ceva dhammā no ca āsavā.

6. Āsavavippayuttasāsavaduka

Āsavavippayuttā kho pana dhammā sāsavāpi.

Anāsavāpi.

Āsavagocchakaṃ.

Saññojanagocchaka

1. Saññojanaduka

Saññojanā dhammā.

No saññojanā dhammā.

2. Saññojaniyaduka

Saññojaniyā dhammā.

Asaññojaniyā dhammā.

3. Saññojanasampayuttaduka

Saññojanasampayuttā dhammā.

Saññojanavippayuttā dhammā.

4. Saññojanasaññojaniyaduka

Saññojanā ceva dhammā saññojaniyā ca.

Saññojaniyā ceva dhammā no ca saññojanā.

5. Saññojanasaññojanasampayuttaduka

Saññojanā ceva dhammā saññojanasampayuttā ca.

Saññojanasampayuttā ceva dhammā no ca saññojanā.

6. Saññojanavippayuttasaññojaniyaduka

Saññojanavippayuttā kho pana dhammā saññojaniyāpi.

Asaññojaniyāpi.

Saññojanagocchakaṃ.

Ganthagocchaka

1. Ganthaduka

Ganthā dhammā.

No ganthā dhammā.

2. Ganthaniyaduka

Ganthaniyā dhammā.

Aganthaniyā dhammā.

3. Ganthasampayuttaduka

Ganthasampayuttā dhammā.

Ganthavippayuttā dhammā.

4. Ganthaganthaniyaduka

Ganthā ceva dhammā ganthaniyā ca.

Ganthaniyā ceva dhammā no ca ganthā.

5. Ganthaganthasampayuttaduka

Ganthā ceva dhammā ganthasampayuttā ca.

Ganthasampayuttā ceva dhammā no ca ganthā.

6. Ganthavippayuttaganthaniyaduka

Ganthavippayuttā kho pana dhammā ganthaniyāpi.

Aganthaniyāpi.

Ganthagocchakaṃ.

Oghagocchaka

1. Oghaduka

Oghā dhammā.

No oghā dhammā.

2. Oghaniyaduka

Oghaniyā dhammā.

Anoghaniyā dhammā.

3. Oghasampayuttaduka

Oghasampayuttā dhammā.

Oghavippayuttā dhammā.

4. Oghaoghaniyaduka

Oghā ceva dhammā oghaniyā ca.

Oghaniyā ceva dhammā no ca oghā.

5. Oghaoghasampayuttaduka

Oghā ceva dhammā oghasampayuttā ca.

Oghasampayuttā ceva dhammā no ca oghā.

6. Oghavippayuttaoghaniyaduka

Oghavippayuttā kho pana dhammā oghaniyāpi.

Anoghaniyāpi.

Oghagocchakaṃ.

Yogagocchaka

1. Yogaduka

Yogā dhammā.

No yogā dhammā.

2. Yoganiyaduka

Yoganiyā dhammā.

Ayoganiyā dhammā.

3. Yogasampayuttaduka

Yogasampayuttā dhammā.

Yogavippayuttā dhammā.

4. Yogayoganiyaduka

Yogā ceva dhammā yoganiyā ca.

Yoganiyā ceva dhammā no ca yogā.

5. Yogayogasampayuttaduka

Yogā ceva dhammā yogasampayuttā ca.

Yogasampayuttā ceva dhammā no ca yogā.

6. Yogavippayuttayoganiyaduka

Yogavippayuttā kho pana dhammā yoganiyāpi.

Ayoganiyāpi.

Yogagocchakaṃ.

Nīvaraṇagocchaka

1. Nīvaraṇaduka

Nīvaraṇā dhammā.

No nīvaraṇā dhammā.

2. Nīvaraṇiyaduka

Nīvaraṇiyā dhammā.

Anīvaraṇiyā dhammā.

3. Nīvaraṇasampayuttaduka

Nīvaraṇasampayuttā dhammā.

Nīvaraṇavippayuttā dhammā.

4. Nīvaraṇanīvaraṇiyaduka

Nīvaraṇā ceva dhammā nīvaraṇiyā ca.

Nīvaraṇiyā ceva dhammā no ca nīvaraṇā.

5. Nīvaraṇanīvaraṇasampayuttaduka

Nīvaraṇā ceva dhammā nīvaraṇasampayuttā ca.

Nīvaraṇasampayuttā ceva dhammā no ca nīvaraṇā.

6. Nīvaraṇavippayuttanīvaraṇiyaduka

Nīvaraṇavippayuttā kho pana dhammā nīvaraṇiyāpi.

Anīvaraṇiyāpi.

Nīvaraṇagocchakaṃ.

Parāmāsagocchaka

1. Parāmāsaduka

Parāmāsā dhammā.

No parāmāsā dhammā.

2. Parāmaṭṭhaduka

Parāmaṭṭhā dhammā.

Aparāmaṭṭhā dhammā.

3. Parāmāsasampayuttaduka

Parāmāsasampayuttā dhammā.

Parāmāsavippayuttā dhammā.

4. Parāmāsaparāmaṭṭhaduka

Parāmāsā ceva dhammā parāmaṭṭhā ca.

Parāmaṭṭhā ceva dhammā no ca parāmāsā.

5. Parāmāsavippayuttaparāmaṭṭhaduka

Parāmāsavippayuttā kho pana dhammā parāmaṭṭhāpi.

Aparāmaṭṭhāpi.

Parāmāsagocchakaṃ.

Mahantaraduka

1. Sārammaṇaduka

Sārammaṇā dhammā.

Anārammaṇā dhammā.

2. Cittaduka

Cittā dhammā.

No cittā dhammā.

3. Cetasikaduka

Cetasikā dhammā.

Acetasikā dhammā.

4. Cittasampayuttaduka

Cittasampayuttā dhammā.

Cittavippayuttā dhammā.

5. Cittasaṃsaṭṭhaduka

Cittasaṃsaṭṭhā dhammā.

Cittavisaṃsaṭṭhā dhammā.

6. Cittasamuṭṭhānaduka

Cittasamuṭṭhānā dhammā.

No cittasamuṭṭhānā dhammā.

7. Cittasahabhūduka

Cittasahabhuno dhammā.

No cittasahabhuno dhammā.

8. Cittānuparivattiduka

Cittānuparivattino dhammā.

No cittānuparivattino dhammā.

9. Cittasaṃsaṭṭhasamuṭṭhānaduka

Cittasaṃsaṭṭhasamuṭṭhānā dhammā.

No cittasaṃsaṭṭhasamuṭṭhānā dhammā.

10. Cittasaṃsaṭṭhasamuṭṭhānasahabhūduka

Cittasaṃsaṭṭhasamuṭṭhānasahabhuno dhammā.

No cittasaṃsaṭṭhasamuṭṭhānasahabhuno dhammā.

11. Cittasaṃsaṭṭhasamuṭṭhānānuparivattiduka

Cittasaṃsaṭṭhasamuṭṭhānānuparivattino dhammā.

No cittasaṃsaṭṭhasamuṭṭhānānuparivattino dhammā.

12. Ajjhattikaduka

Ajjhattikā dhammā.

Bāhirā dhammā.

13. Upādāduka

Upādā dhammā.

No upādā dhammā.

14. Upādinnaduka

Upādinnā dhammā.

Anupādinnā dhammā.

Mahantaradukaṃ.

Upādānagocchaka

1. Upādānaduka

Upādānā dhammā.

No upādānā dhammā.

2. Upādāniyaduka

Upādāniyā dhammā.

Anupādāniyā dhammā.

3. Upādānasampayuttaduka

Upādānasampayuttā dhammā.

Upādānavippayuttā dhammā.

4. Upādānaupādāniyaduka

Upādānā ceva dhammā upādāniyā ca.

Upādāniyā ceva dhammā no ca upādānā.

5. Upādānaupādānasampayuttaduka

Upādānā ceva dhammā upādānasampayuttā ca.

Upādānasampayuttā ceva dhammā no ca upādānā.

6. Upādānavippayuttaupādāniyaduka

Upādānavippayuttā kho pana dhammā upādāniyāpi.

Anupādāniyāpi.

Upādānagocchakaṃ.

Kilesagocchaka

1. Kilesaduka

Kilesā dhammā.

No kilesā dhammā.

2. Saṅkilesikaduka

Saṅkilesikā dhammā.

Asaṅkilesikā dhammā.

3. Saṅkiliṭṭhaduka

Saṅkiliṭṭhā dhammā.

Asaṅkiliṭṭhā dhammā.

4. Kilesasampayuttaduka

Kilesasampayuttā dhammā.

Kilesavippayuttā dhammā.

5. Kilesasaṅkilesikaduka

Kilesā ceva dhammā saṅkilesikā ca.

Saṅkilesikā ceva dhammā no ca kilesā.

6. Kilesasaṅkiliṭṭhaduka

Kilesā ceva dhammā saṅkiliṭṭhā ca.

Saṅkiliṭṭhā ceva dhammā no ca kilesā.

7. Kilesakilesasampayuttaduka

Kilesā ceva dhammā kilesasampayuttā ca.

Kilesasampayuttā ceva dhammā no ca kilesā.

8. Kilesavippayuttasaṅkilesikaduka

Kilesavippayuttā kho pana dhammā saṅkilesikāpi.

Asaṅkilesikāpi.

Kilesagocchakaṃ.

Piṭṭhiduka

1. Dassanenapahātabbaduka

Dassanena pahātabbā dhammā.

Na dassanena pahātabbā dhammā.

2. Bhāvanāyapahātabbaduka

Bhāvanāya pahātabbā dhammā.

Na bhāvanāya pahātabbā dhammā.

3. Dassanenapahātabbahetukaduka

Dassanena pahātabbahetukā dhammā.

Na dassanena pahātabbahetukā dhammā.

4. Bhāvanāyapahātabbahetukaduka

Bhāvanāya pahātabbahetukā dhammā.

Na bhāvanāya pahātabbahetukā dhammā.

5. Savitakkaduka

Savitakkā dhammā.

Avitakkā dhammā.

6. Savicāraduka

Savicārā dhammā.

Avicārā dhammā.

7. Sappītikaduka

Sappītikā dhammā.

Appītikā dhammā.

8. Pītisahagataduka

Pītisahagatā dhammā.

Na pītisahagatā dhammā.

9. Sukhasahagataduka

Sukhasahagatā dhammā.

Na sukhasahagatā dhammā.

10. Upekkhāsahagataduka

Upekkhāsahagatā dhammā.

Na upekkhāsahagatā dhammā.

11. Kāmāvacaraduka

Kāmāvacarā dhammā.

Na kāmāvacarā dhammā.

12. Rūpāvacaraduka

Rūpāvacarā dhammā.

Na rūpāvacarā dhammā.

13. Arūpāvacaraduka

Arūpāvacarā dhammā.

Na arūpāvacarā dhammā.

14. Pariyāpannaduka

Pariyāpannā dhammā.

Apariyāpannā dhammā.

15. Niyyānikaduka

Niyyānikā dhammā.

Aniyyānikā dhammā.

16. Niyataduka

Niyatā dhammā.

Aniyatā dhammā.

17. Sauttaraduka

Sauttarā dhammā.

Anuttarā dhammā.

18. Saraṇaduka

Saraṇā dhammā.

Araṇā dhammā.

Piṭṭhidukaṃ.

Abhidhammadukamātikā.

Nguyên văn Pāli: Suttantikadukamātikā (42 nhị đề Kinh)Bản Mahāsaṅgīti (SuttaCentral)

Dhammasaṅgaṇī

Suttantikadukamātikā

1. Vijjābhāgīduka

Vijjābhāgino dhammā.

Avijjābhāgino dhammā.

2. Vijjūpamaduka

Vijjūpamā dhammā.

Vajirūpamā dhammā.

3. Bāladuka

Bālā dhammā.

Paṇḍitā dhammā.

4. Kaṇhaduka

Kaṇhā dhammā.

Sukkā dhammā.

5. Tapanīyaduka

Tapanīyā dhammā.

Atapanīyā dhammā.

6. Adhivacanaduka

Adhivacanā dhammā.

Adhivacanapathā dhammā.

7. Niruttiduka

Nirutti dhammā.

Niruttipathā dhammā.

8. Paññattiduka

Paññatti dhammā.

Paññattipathā dhammā.

9. Nāmaduka

Nāmañca.

Rūpañca.

10. Avijjāduka

Avijjā ca.

Bhavataṇhā ca.

11. Bhavadiṭṭhiduka

Bhavadiṭṭhi ca.

Vibhavadiṭṭhi ca.

12. Sassatadiṭṭhiduka

Sassatadiṭṭhi ca.

Ucchedadiṭṭhi ca.

13. Antavādiṭṭhiduka

Antavā diṭṭhi ca.

Anantavā diṭṭhi ca.

14. Pubbantānudiṭṭhiduka

Pubbantānudiṭṭhi ca.

Aparantānudiṭṭhi ca.

15. Ahirikaduka

Ahirikañca.

Anottappañca.

16. Hiriduka

Hirī ca.

Ottappañca.

17. Dovacassatāduka

Dovacassatā ca.

Pāpamittatā ca.

18. Sovacassatāduka

Sovacassatā ca.

Kalyāṇamittatā ca.

19. Āpattikusalatāduka

Āpattikusalatā ca.

Āpattivuṭṭhānakusalatā ca.

20. Samāpattikusalatāduka

Samāpattikusalatā ca.

Samāpattivuṭṭhānakusalatā ca.

21. Dhātukusalatāduka

Dhātukusalatā ca.

Manasikārakusalatā ca.

22. Āyatanakusalatāduka

Āyatanakusalatā ca.

Paṭiccasamuppādakusalatā ca.

23. Ṭhānakusalatāduka

Ṭhānakusalatā ca.

Aṭṭhānakusalatā ca.

24. Ajjavaduka

Ajjavo ca.

Maddavo ca.

25. Khantiduka

Khanti ca.

Soraccañca.

26. Sākhalyaduka

Sākhalyañca.

Paṭisanthāro ca.

27. Indriyesuaguttadvāratāduka

Indriyesuaguttadvāratā ca.

Bhojane amattaññutā ca.

28. Indriyesuguttadvāratāduka

Indriyesu guttadvāratā ca.

Bhojane mattaññutā ca.

29. Muṭṭhasaccaduka

Muṭṭhasaccañca.

Asampajaññañca.

30. Satisampajaññaduka

Sati ca.

Sampajaññañca.

31. Paṭisaṅkhānabaladuka

Paṭisaṅkhānabalañca.

Bhāvanābalañca.

32. Samathavipassanāduka

Samatho ca.

Vipassanā ca.

33. Samathanimittaduka

Samathanimittañca.

Paggāhanimittañca.

34. Paggāhaduka

Paggāho ca.

Avikkhepo ca.

35. Sīlavipattiduka

Sīlavipatti ca.

Diṭṭhivipatti ca.

36. Sīlasampadāduka

Sīlasampadā ca.

Diṭṭhisampadā ca.

37. Sīlavisuddhiduka

Sīlavisuddhi ca.

Diṭṭhivisuddhi ca.

38. Diṭṭhivisuddhikhopanaduka

Diṭṭhivisuddhikhopana.

Yathādiṭṭhissa ca padhānaṃ.

39. Saṃvegasaṃvejananiyaṭṭhānaduka

Saṃvego ca saṃvejaniyesu ṭhānesu.

Saṃviggassa ca yoniso padhānaṃ.

40. Asantuṭṭhitākusaladhammaduka

Asantuṭṭhitā ca kusalesu dhammesu.

Appaṭivānitā ca padhānasmiṃ.

41. Vijjāduka

Vijjā ca.

Vimutti ca.

42. Khayeñāṇaduka

Khayeñāṇaṃ.

Anuppāde ñāṇanti.

Suttantikadukamātikā.

Mātikā niṭṭhitā.

Chánh tạng Dhammasaṅgaṇī, Mātikā; §985 Chú giải Atthasālinī, Mātikāvaṇṇanā Chương trình Abhidhammajotika, Lớp 3 (Cūḷa-Abhidhammika-eka)

Bậc 2 · มัชฌิมอาภิธรรมิกะ · Majjhima-Abhidhammika

Trung cấp Majjhima

Tâm vận hành: lộ trình tâm, cõi, nghiệp, tái sinh, duyên khởi, thiền; và phương pháp của Bộ Chất Ngữ.

Lớp 4 · มัชฌิมอาภิธรรมิกะตรี · 1 năm

Lớp 4 Majjhima-Abhidhammika-tri

Saṅgaha chương 4 và 5: Lộ trình tâm (vīthi) và ngoài lộ trình (vīthimutta): 4 bộ bốn về cõi, tục sinh, nghiệp, chết.

4 Lộ trình tâm 5 Cõi, nghiệp, tái sinh

4 Vīthisaṅgahavibhāga

Lộ trình tâm: chuyện gì xảy ra khi bạn "nhìn thấy"

Cittuppādānamiccevaṃ, katvā saṅgahamuttaraṃ;
bhūmipuggalabhedena, pubbāparaniyāmitaṃ.
Pavattisaṅgahaṃ nāma, paṭisandhippavattiyaṃ;
pavakkhāmi samāsena, yathāsambhavato kathaṃ.

Sau khi đã tổng hợp các tâm như vậy, nay tôi sẽ nói tóm tắt sự diễn tiến của tâm lúc tục sinh và trong đời sống, theo từng cõi, từng hạng người, theo thứ tự trước sau.

Abhidhammattha Saṅgaha, Chương 4, kệ mở đầu

Ý chính trong 30 giây

Nhận biết một cảnh không phải một khoảnh khắc mà là một dây chuyền các tâm nối nhau theo trật tự cố định (cittaniyāma).
Với cảnh rõ qua mắt: 17 sát-na tâm, đúng bằng tuổi thọ của một sắc pháp.
Bảy sát-na đổng lực là nơi duy nhất bạn tạo nghiệp. Mọi thứ trước đó là quả hoặc phản xạ.

Sát-na và tiểu sát-na

Mỗi tâm trải qua 3 tiểu sát-na: sinh (uppāda), trụ (ṭhiti), diệt (bhaṅga). Một sắc pháp sống được 17 sát-na tâm, tức 51 tiểu sát-na. Vì vậy cảnh sắc nào đi vào mắt cũng chỉ "sống" đủ cho một lộ trình tối đa 17 tâm.

Sáu bộ sáu

Saṅgaha mở đầu chương bằng 6 nhóm, mỗi nhóm 6 phần (cha chakkāni): 6 vật, 6 môn, 6 cảnh, 6 thức, 6 lộ trình, và 6 cách cảnh hiện ra. Với 5 môn, cảnh có 4 mức: rất lớn, lớn, nhỏ, rất nhỏ. Với ý môn, cảnh có 2 mức: rõ và mờ. "Lớn" ở đây không phải kích thước mà là sức mạnh tác động: cảnh đập vào căn khi nó vừa sinh hay khi đã gần diệt.

Mô phỏng 4.1

Chạy thử một lộ trình tâm

Cửa

Cảnh

Đổng lực

Câu chuyện

quảduy tácthiệnbất thiện

Dải sọc phía trên là tuổi thọ của cảnh sắc: 17 sát-na. Mỗi ô có 3 chấm là 3 tiểu sát-na sinh, trụ, diệt. Thử chọn cảnh "Nhỏ" hay "Rất nhỏ" để thấy lộ trình bị bỏ dở vì cảnh diệt trước.

Đổng lực: nơi bạn thật sự "chọn"

Từ hữu phần đến xác định, mọi thứ diễn ra tự động: phần lớn là tâm quả, phần còn lại là tâm duy tác. Đến xác định (voṭṭhapana), con đường rẽ đôi. Nếu tác ý đúng đắn (yoniso manasikāra), đổng lực sẽ thiện; nếu tác ý sai lầm (ayoniso manasikāra), đổng lực sẽ bất thiện. Bảy sát-na đổng lực cùng một loại tâm, lặp lại và mạnh dần nhờ duyên trùng dụng (Chương 8).

Đổng lực	Sức mạnh	Cho quả khi nào (theo Chú giải)
Thứ 1	yếu nhất, chưa được trợ lực	ngay trong đời này (hiện báo); quá đời này thì vô hiệu
Thứ 2 → 6	mạnh	từ đời thứ ba trở đi, chừng nào còn luân hồi (hậu báo)
Thứ 7	yếu dần, sắp hết lực	đời kế tiếp (kế báo); không kịp thì vô hiệu

Đời thường: khoảng hở trước khi bấm "Gửi"

Một bình luận khiêu khích hiện lên. Thấy, nhận, xem xét, xác định: tất cả xong trong chớp mắt. Bạn không ngăn được việc "thấy". Nhưng chánh niệm luyện tập lâu ngày làm cho tác ý đúng đắn có mặt ở ngã rẽ ấy thường hơn. Đó là toàn bộ bí mật của việc "kiểm soát cảm xúc" theo Abhidhamma: không dập tắt cảm giác, mà làm thay đổi chất lượng của đổng lực.

Các lộ trình khác

Lộ trình ý môn không cần cảnh hiện tại từ năm căn. Hữu phần rung động, tâm khai ý môn hướng về cảnh (một ký ức, một ý nghĩ, một khái niệm), rồi 7 đổng lực, có thể thêm 2 na cảnh nếu cảnh rõ. Sau mỗi lộ trình ngũ môn luôn có nhiều lộ trình ý môn theo sau để "ghép" hình, gọi tên, nhận ra "à, trái xoài".

Lộ trình thiền và lộ trình đạo có cấu trúc riêng:

Lộ trình chứng thiền (lần đầu, người căn trí chậm)

NaDaMa · khai ý mônPa · chuẩn bịU · cận địnhA · thuận thứGo · chuyển tộcJhā · tâm thiềnBha

Lộ trình đạo (giác ngộ, người căn trí chậm)

NaDaMaPaUAGoMagga · đạoPhala · quảPhalaBha

Người căn trí nhanh bỏ qua "chuẩn bị" nên có 3 sát-na quả thay vì 2. Tâm đạo chỉ sinh một sát-na duy nhất nhưng đủ sức nhổ tận gốc các phiền não tương ứng (Chương 9).

Đào sâu: Lộ trình tâm có trong Chánh tạng không?Phân biệt ba tầng tư liệu

Chánh tạng (Paṭṭhāna) trình bày các quan hệ duyên giữa tâm trước và tâm sau: vô gián duyên, đẳng vô gián duyên, trùng dụng duyên. Ví dụ: "ngũ thức làm duyên vô gián cho ý giới", "các pháp thiện trước làm duyên trùng dụng cho pháp thiện sau". Trình tự cơ bản của lộ trình đã ngầm có trong các mệnh đề ấy.

Chú giải (Atthasālinī, Visuddhimagga) trình bày lộ trình thành mô hình hoàn chỉnh với tên từng phận sự, và đưa ra ví dụ trái xoài. Con số 17 sát-na cho tuổi thọ sắc pháp và các mức cảnh "rất lớn… rất nhỏ" được hệ thống hóa ở Chú giải và Sớ giải, rồi được Saṅgaha tóm lược.

Hiểu đúng như vậy giúp người học trân trọng mô hình này như một công cụ giải thích được truyền thống gìn giữ, đồng thời biết chính xác đâu là lời trong Chánh tạng.

Chánh tạng Paṭṭhāna: anantara, samanantara, āsevanaChú giải Atthasālinī (ví dụ trái xoài)Sớ giải Vibhāvinī-ṭīkā IV

Chánh tạng Paṭṭhāna Chú giải Atthasālinī; Visuddhimagga XIV, XXII Sớ giải Vibhāvinī-ṭīkā Giáo trình Saṅgaha IV; Mehm Tin Mon, Ch. 4 "Vīthi"

Chuyên sâu Lớp 4: các quy luật của lộ trình tâm

Ekacittakkhaṇātītāni vā bahucittakkhaṇātītāni vā ṭhitippattāneva pañcārammaṇāni pañcadvāre āpāthamāgacchanti.

Năm cảnh ngũ quan chỉ hiện ra ở năm môn khi đã đến giai đoạn trụ, sau khi đã qua một sát-na tâm hoặc nhiều sát-na tâm.

Saṅgaha IV §10

Đây là lý do mọi lộ trình ngũ môn đều bắt đầu bằng ít nhất một hữu phần quá khứ (atīta-bhavaṅga): cảnh sắc vừa sinh còn quá yếu, phải đến sát-na trụ mới "gõ" được vào căn.

Bốn mức cảnh, 75 lộ trình nhãn môn

Ettāvatā cuddasa vīthicittuppādā, dve bhavaṅgacalanāni, pubbevātītakamekacittakkhaṇanti katvā sattarasa cittakkhaṇāni paripūrenti, tato paraṃ nirujjhati, ārammaṇametaṃ atimahantaṃ nāma gocaraṃ.§11	Như vậy, 14 sát-na tâm lộ trình, 2 sát-na hữu phần rung động, và 1 sát-na đã qua trước đó: đủ 17 sát-na, rồi cảnh diệt. Cảnh này gọi là cảnh rất lớn.
Yāva tadārammaṇuppādā pana appahontātītakamāpāthamāgataṃ ārammaṇaṃ mahantaṃ nāma…§12	Cảnh đã qua (nhiều sát-na), hiện ra mà không sống đủ đến lúc na cảnh sinh, gọi là cảnh lớn; lộ trình dừng sau đổng lực.
Yāva javanuppādāpi appahontātītakamāpāthamāgataṃ ārammaṇaṃ parittaṃ nāma, tattha javanampi anuppajjitvā dvattikkhattuṃ voṭṭhabbanameva pavattati…§13	Cảnh không sống đủ đến lúc đổng lực sinh gọi là cảnh nhỏ; không có đổng lực, tâm xác định chỉ diễn ra hai, ba lần.
Yāva voṭṭhabbanuppādā ca pana appahontātītakamāpāthamāgataṃ nirodhāsannamārammaṇaṃ atiparittaṃ nāma, tattha bhavaṅgacalanameva hoti, natthi vīthicittuppādo.§14	Cảnh gần diệt, không sống đủ đến lúc tâm xác định sinh, gọi là cảnh rất nhỏ; chỉ có hữu phần rung động, không có tâm lộ trình.

Mô phỏng 4.2

Số hữu phần quá khứ quyết định mức cảnh

Số sát-na hữu phần quá khứ (atīta-bhavaṅga)1

Mỗi môn có 1 lộ trình cảnh rất lớn, 2 lộ trình cảnh lớn (2–3 hữu phần quá khứ), 6 lộ trình cảnh nhỏ (4–9), 6 lộ trình cảnh rất nhỏ (10–15): 15 lộ trình. Năm môn × 15 = 75 lộ trình ngũ môn.

Đếm tâm trong lộ trình

Vīthicittāni satteva, cittuppādā catuddasa; catupaññāsa vitthārā, pañcadvāre yathārahaṃ.§16	Ở ngũ môn: 7 loại tâm lộ trình, 14 sát-na tâm; nói rộng thì có 54 tâm có thể sinh.
Vīthicittāni tīṇeva, cittuppādā daseritā; vitthārena panetthekacattālīsa vibhāvaye.§19	Ở ý môn (đổng lực dục giới): 3 loại tâm lộ trình (khai ý môn, đổng lực, na cảnh), 10 sát-na tâm; nói rộng thì có 41 tâm.

7 loại ở ngũ môn: hướng tâm, ngũ thức, tiếp thâu, suy đạt, xác định, đổng lực, na cảnh. 14 sát-na: 1 + 1 + 1 + 1 + 1 + 7 + 2. Con số 41 ở ý môn: khai ý môn 1, đổng lực dục giới 29, na cảnh 11.

Lộ trình an chỉ (appanājavanavāra)

Tattha hi ñāṇasampayuttakāmāvacarajavanānamaṭṭhannaṃ aññatarasmiṃ parikammopacārānulomagotrabhunāmena catukkhattuṃ tikkhattumeva vā yathākkamaṃ uppajjitvā niruddhānantarameva yathārahaṃ catutthaṃ, pañcamaṃ vā chabbīsatimahaggatalokuttarajavanesu yathābhinīhāravasena yaṃ kiñci javanaṃ appanāvīthimotarati…§21	Một trong 8 đổng lực dục giới hợp trí sinh bốn lần (hoặc ba lần) với các tên chuẩn bị, cận định, thuận thứ, chuyển tộc; ngay sau đó, ở sát-na thứ tư hoặc thứ năm, một trong 26 đổng lực đáo đại và siêu thế, tùy theo chí hướng, đi vào lộ trình an chỉ.
Somanassasahagatajavanānantaraṃ appanāpi somanassasahagatāva pāṭikaṅkhitabbā, upekkhāsahagatajavanānantaraṃ upekkhāsahagatāva…§22	Sau đổng lực câu hành hỷ thì an chỉ cũng câu hành hỷ; sau đổng lực câu hành xả thì an chỉ câu hành xả. Sau đổng lực thiện là an chỉ thiện và ba quả dưới; sau đổng lực duy tác là an chỉ duy tác và quả A-la-hán.
Dvattiṃsa sukhapuññamhā, dvādasopekkhakā paraṃ; sukhitakriyato aṭṭha, cha sambhonti upekkhakā.§23	Sau thiện câu hành hỷ có 32 loại an chỉ; sau thiện câu hành xả có 12; sau duy tác câu hành hỷ có 8; sau duy tác câu hành xả có 6.
Puthujjanāna sekkhānaṃ, kāmapuññatihetuto; tihetukāmakriyato, vītarāgānamappanā.§24	Với phàm nhân và bậc hữu học, an chỉ theo sau thiện dục giới tam nhân; với bậc ly tham (A-la-hán), an chỉ theo sau duy tác dục giới tam nhân.

Hai lộ trình an chỉ tiêu biểu

NaDaMaPa parikammaU upacāraA anulomaGo gotrabhūJhā appanāBha

Người căn trí chậm (mandapañña): 4 sát-na chuẩn bị, an chỉ ở sát-na thứ 5. Người căn trí nhanh (tikkhapañña): bỏ "chuẩn bị", an chỉ ở sát-na thứ 4.

Quy luật na cảnh (tadārammaṇaniyama)

Sabbatthāpi panettha aniṭṭhe ārammaṇe akusalavipākāneva pañcaviññāṇasampaṭicchanasantīraṇatadārammaṇāni. Iṭṭhe kusalavipākāni. Atiiṭṭhe pana somanassasahagatāneva santīraṇatadārammaṇāni…§25–27	Với cảnh không mong muốn, ngũ thức, tiếp thâu, suy đạt, na cảnh đều là quả bất thiện; với cảnh mong muốn là quả thiện; với cảnh rất mong muốn thì suy đạt và na cảnh câu hành hỷ.
…tasmā yadi somanassapaṭisandhikassa domanassasahagatajavanāvasāne tadārammaṇasambhavo natthi, tadā yaṃ kiñci paricitapubbaṃ parittārammaṇamārabbha upekkhāsahagatasantīraṇaṃ uppajjati, tamanantaritvā bhavaṅgapātova hotīti vadanti ācariyā.§28	…Vì vậy, với người có tục sinh câu hành hỷ, nếu sau đổng lực câu hành ưu không có na cảnh, thì một tâm suy đạt câu hành xả sinh lên, bắt một cảnh dục giới quen thuộc trước đó, rồi mới rơi vào hữu phần. Các vị thầy nói vậy. (Chú giải gọi tâm này là hữu phần khách, āgantuka-bhavaṅga.)
Kāme javanasattālambaṇānaṃ niyame sati; vibhūtetimahante ca, tadārammaṇamīritaṃ.§30	Na cảnh chỉ sinh khi đủ điều kiện: đổng lực dục giới, chúng sinh dục giới, cảnh dục giới; và cảnh phải rõ (ý môn) hoặc rất lớn (ngũ môn).

Quy luật đổng lực (javananiyama)

Javanesu ca parittajavanavīthiyaṃ kāmāvacarajavanāni sattakkhattuṃ chakkhattumeva vā javanti. Mandappavattiyaṃ pana maraṇakālādīsu pañcavārameva.§31–32	Đổng lực dục giới chạy 7 lần, hoặc 6 lần. Khi diễn tiến yếu, như lúc lâm chung, chỉ 5 lần.
Bhagavato pana yamakapāṭihāriyakālādīsu lahukappavattiyaṃ cattāripañca vā paccavekkhaṇacittāni bhavantītipi vadanti.§33	Có vị nói: với Đức Thế Tôn, lúc làm song thông (song hiện thần thông), do diễn tiến rất nhanh, tâm quán xét chỉ có 4 hoặc 5 sát-na.
Cattāro pana magguppādā ekacittakkhaṇikā, tato paraṃ dve tīṇi phalacittāni yathārahaṃ uppajjanti… Nirodhasamāpattikāle dvikkhattuṃ catutthāruppajavanaṃ javati, tato paraṃ nirodhaṃ phusati.§35–36	Bốn tâm đạo mỗi tâm chỉ một sát-na; sau đó là 2 hoặc 3 tâm quả. Khi nhập diệt thọ tưởng định, đổng lực vô sắc thứ tư chạy 2 lần, rồi chạm đến sự diệt.
Sattakkhattuṃ parittāni, maggābhiññā sakiṃ matā; avasesāni labbhanti, javanāni bahūnipi.§39	Đổng lực dục giới 7 lần; đạo và thắng trí một lần; các đổng lực còn lại (thiền chứng, quả chứng) có thể nhiều lần.

Theo hạng người và theo cõi

Duhetukānamahetukānañca panettha kiriyajavanāni ceva appanājavanāni ca na labbhanti. Tathā ñāṇasampayuttavipākāni ca sugatiyaṃ. Duggatiyaṃ pana ñāṇavippayuttāni ca mahāvipākāni na labbhanti.§40–42	Với người tục sinh nhị nhân và vô nhân, không có đổng lực duy tác và đổng lực an chỉ; ở cõi vui họ cũng không có tâm quả hợp trí; ở khổ cảnh thì cả đại quả ly trí cũng không có.
Asekkhānaṃ catucattālīsa, sekkhānamuddise; chappaññāsāvasesānaṃ, catupaññāsa sambhavā.§48	Bậc vô học có thể có 44 loại tâm; bậc hữu học 56; người còn lại (phàm nhân tam nhân) 54.
Asīti vīthicittāni, kāme rūpe yathārahaṃ; catusaṭṭhi tathārūpe, dvecattālīsa labbhare.§54	Tâm lộ trình: ở cõi dục 80, cõi sắc 64, cõi vô sắc 42.

§40 theo bản Nārada (na labbhanti, "không có"); bản Pāli máy tính in kèm ở cuối chương thiếu chữ na. Ở cõi sắc không có đổng lực sân và na cảnh (§50); ở cõi vô sắc không có thêm đạo Nhập lưu, tâm sắc giới, tâm tiếu sinh và tâm vô sắc tầng thấp hơn (§51).

Giáo trình Abhidhammatthasaṅgaho IV §1–55Chương trình Abhidhammajotika, Lớp 4

Nguyên văn Pāli: Saṅgaha chương 4 · VīthiparicchedoBản Chaṭṭha Saṅgāyana · số đoạn theo bản Pāli

1Cittuppādānamiccevaṃ, katvāsaṅgahamuttaraṃ.
Bhūmipuggalabhedena, pubbāparaniyāmitaṃ.
Pavattisaṅgahaṃ nāma, paṭisandhipavattiyaṃ;
Pavakkhāmi samāsena, yathāsambhavato kathaṃ.

2.. Vīthimuttānaṃ pana kammakammanimittagatinimittavasena tividhā hoti visayappavatti.

4Tattha vatthudvārārammaṇāni pubbe vuttanayāneva.

Sáu thức Viññāṇachakkaṃ

5Cakkhuviññāṇaṃ sotaviññāṇaṃ ghānaviññāṇaṃ jivhāviññāṇaṃ kāyaviññāṇaṃ manoviññāṇañceti cha viññāṇāni.

Sáu lộ trình Vīthichakkaṃ

6Cha vīthiyo pana cakkhudvāravīthi sotadvāravīthi ghānadvāravīthi jivhādvāravīthi kāyadvāravīthi manodvāravīthi ceti dvāravasena vā, cakkhuviññāṇavīthi sotaviññāṇavīthi ghānaviññāṇavīthi jivhāviññāṇavīthi kāyaviññāṇavīthi manoviññāṇavīthi ceti viññāṇavasena vā dvārappavattā cittappavattiyo yojetabbā.

Phân loại lộ trình Vīthibhedo

7Atimahantaṃ mahantaṃ parittaṃ atiparittañceti pañcadvāre manodvāre pana vibhūtamavibhūtañceti chadhā visayappavatti veditabbā.

Lộ trình ngũ môn Pañcadvāravīthi

8Kathaṃ? Uppādaṭhitibhaṅgavasena khaṇattayaṃ ekacittakkhaṇaṃ nāma.

9Tāni pana sattarasa cittakkhaṇāni rūpadhammānamāyū.

10Ekacittakkhaṇātītāni vā bahucittakkhaṇātītāni vā ṭhitippattāneva pañcārammaṇāni pañcadvāre āpāthamāgacchanti. Tasmā yadi ekacittakkhaṇātītakaṃ rūpārammaṇaṃ cakkhussa āpāthamāgacchati, tato dvikkhattuṃ bhavaṅge calite bhavaṅgasotaṃ vocchinditvā tameva rūpārammaṇaṃ āvajjantaṃ pañcadvārāvajjanacittaṃ uppajjitvā nirujjhati, tato tassānantaraṃ tameva rūpaṃ passantaṃ cakkhuviññāṇaṃ, sampaṭicchantaṃ sampaṭicchanacittaṃ, santīrayamānaṃ santīraṇacittaṃ, vavatthapentaṃ voṭṭhabbanacittañceti yathākkamaṃ uppajjitvā nirujjhanti, tato paraṃ ekūnatiṃsa kāmāvacarajavanesu yaṃkiñci laddhapaccayaṃ yebhuyyena sattakkhattuṃ javati, javanānubandhāni ca dve tadārammaṇapākāni yathārahaṃ pavattanti, tato paraṃ bhavaṅgapāto.

11Ettāvatā cuddasa vīthicittuppādā, dve bhavaṅgacalanāni, pubbevātītakamekacittakkhaṇanti katvā sattarasa cittakkhaṇāni paripūrenti, tato paraṃ nirujjhati, ārammaṇametaṃ atimahantaṃ nāma gocaraṃ.

12Yāva tadārammaṇuppādā pana appahontātītakamāpāthamāgataṃ ārammaṇaṃ mahantaṃ nāma, tattha javanāvasāne bhavaṅgapātova hoti, natthi tadārammaṇuppādo.

13Yāva javanuppādāpi appahontātītakamāpāthamāgataṃ ārammaṇaṃ parittaṃ nāma, tattha javanampi anuppajjitvā dvattikkhattuṃ voṭṭhabbanameva pavattati, tato paraṃ bhavaṅgapātova hoti.

14Yāva voṭṭhabbanuppādā ca pana appahontātītakamāpāthamāgataṃ nirodhāsannamārammaṇaṃ atiparittaṃ nāma, tattha bhavaṅgacalanameva hoti, natthi vīthicittuppādo.

15Iccevaṃ cakkhudvāre, tathā sotadvārādīsu ceti sabbathāpi pañcadvāre tadārammaṇajavanavoṭṭhabbanamoghavārasaṅkhātānaṃ catunnaṃ vārānaṃ yathākkamaṃ ārammaṇabhūtā visayappavatti catudhā veditabbā.

16Vīthicittāni satteva, cittuppādā catuddasa.
Catupaññāsa vitthārā, pañcadvāre yathārahaṃ.

Ayamettha pañcadvāre vīthicittappavattinayo.

Lộ trình ý môn: đổng lực dục giới Manodvāravīthi parittajavanavāro

17Manodvāre pana yadi vibhūtamārammaṇaṃ āpāthamāgacchati, tato paraṃ bhavaṅgacalanamanodvārāvajjanajavanāvasāne tadārammaṇapākāni pavattanti, tato paraṃ bhavaṅgapāto.

18Avibhūte panārammaṇe javanāvasāne bhavaṅgapātova hoti, natthi tadārammaṇuppādoti.

19Vīthicittāni tīṇeva, cittuppādā daseritā.
Vitthārena panettheka-cattālīsa vibhāvaye;

Ayamettha parittajavanavāro.

Đổng lực an chỉ Appanājavanavāro

20Appanājavanavāre pana vibhūtāvibhūtabhedo natthi, tathā tadārammaṇuppādo ca.

21Tattha hi ñāṇasampayuttakāmāvacarajavanānamaṭṭhannaṃ aññatarasmiṃ parikammopacārānulomagotrabhunāmena catukkhattuṃ tikkhattumeva vā yathākkamaṃ uppajjitvā niruddhānantarameva yathārahaṃ catutthaṃ, pañcamaṃ vā chabbīsatimahaggatalokuttarajavanesu yathābhinīhāravasena yaṃ kiñci javanaṃ appanāvīthimotarati, tato paraṃ appanāvasāne bhavaṅgapātova hoti.

22Tattha somanassasahagatajavanānantaraṃ appanāpi somanassasahagatāva pāṭikaṅkhitabbā, upekkhāsahagatajavanānantaraṃ upekkhāsahagatāva, tatthāpi kusalajavanānantaraṃ kusalajavanañceva heṭṭhimañca phalattayamappeti, kiriyajavanānantaraṃ kiriyajavanaṃ arahattaphalañcāti.

23Dvattiṃsa sukhapuññamhā, dvādasopekkhakā paraṃ,
Sukhitakriyato aṭṭha, cha sambhonti upekkhakā.

24Puthujjanāna sekkhānaṃ, kāmapuññatihetuto.
Tihetukāmakriyato, vītarāgānamappanā.

Ayamettha manodvāre vīthicittappavattinayo.

Quy luật na cảnh Tadārammaṇaniyamo

25Sabbatthāpi panettha aniṭṭhe ārammaṇe akusalavipākāneva pañcaviññāṇasampaṭicchanasantīraṇatadārammaṇāni.

26Iṭṭhe kusalavipākāni.

27Atiiṭṭhe pana somanassasahagatāneva santīraṇatadārammaṇāni, tatthāpi somanassasahagatakiriyajavanāvasāne somanassasahagatāneva tadārammaṇāni bhavanti, upekkhāsahagatakiriyajavanāvasāne ca upekkhāsahagatāneva honti.

28Domanassasahagatajavanāvasāne ca pana tadārammaṇāniceva bhavaṅgāni ca upekkhāsahagatāneva bhavanti, tasmā yadi somanassapaṭisandhikassa domanassasahagatajavanāvasāne tadārammaṇasambhavo natthi, tadā yaṃ kiñci paricitapubbaṃ parittārammaṇamārabbha upekkhāsahagatasantīraṇaṃ uppajjati, tamanantaritvā bhavaṅgapātova hotīti vadanti ācariyā.

29Tathā kāmāvacarajavanāvasāne kāmāvacarasattānaṃ kāmāvacaradhammesveva ārammaṇabhūtesu tadārammaṇaṃ icchantīti.

30Kāme javanasattālambaṇānaṃ niyame sati.
Vibhūtetimahante ca, tadārammaṇamīritaṃ.

Ayamettha tadārammaṇaniyamo.

Quy luật đổng lực Javananiyamo

31Javanesu ca parittajavanavīthiyaṃ kāmāvacarajavanāni sattakkhattuṃ chakkhattumeva vā javanti.

32Mandappavattiyaṃ pana maraṇakālādīsu pañcavārameva.

33Bhagavato pana yamakapāṭihāriyakālādīsu lahukappavattiyaṃ cattāripañca vā paccavekkhaṇacittāni bhavantītipi vadanti.

34Ādikammikassa pana paṭhamakappanāyaṃ mahaggatajavanāniabhiññājavanāni ca sabbadāpi ekavārameva javanti, tato paraṃ bhavaṅgapāto.

35Cattāro pana magguppādā ekacittakkhaṇikā, tato paraṃ dve tīṇi phalacittāni yathārahaṃ uppajjanti, tato paraṃ bhavaṅgapāto.

36Nirodhasamāpattikāle dvikkhattuṃ catutthāruppajavanaṃ javati, tato paraṃ nirodhaṃ phusati.

37Vuṭṭhānakāle ca anāgāmiphalaṃ vā arahattaphalaṃ vā yathārahamekavāraṃ uppajjitvā niruddhe bhavaṅgapātova hoti.

38Sabbatthāpi samāpattivīthiyaṃ bhavaṅgasoto viya vīthiniyamo natthīti katvā bahūnipi labbhantīti.

39Sattakkhattuṃ parittāni, maggābhiññā sakiṃ matā.
Avasesāni labbhanti, javanāni bahūnipi.

Ayamettha javananiyamo.

Phân loại theo hạng người Puggalabhedo

40Duhetukānamahetukānañca panettha kiriyajavanāni ceva appanājavanāni ca labbhanti.

41Tathā ñāṇasampayuttavipākāni ca sugatiyaṃ.

42Duggatiyaṃ pana ñāṇavippayuttāni ca mahāvipākāni na labbhanti.

43Tihetukesu ca khīṇāsavānaṃ kusalākusalajavanāni na labbhanti.

44Tathā sekkhaputhujjanānaṃ kiriyajavanāni.

45Diṭṭhigatasampayuttavicikicchājavanāni ca sekkhānaṃ.

46Anāgāmipuggalānaṃ pana paṭighajavanāni ca na labbhanti.

47Lokuttarajavanāni ca yathārahaṃ ariyānameva samuppajjantīti.

48Asekkhānaṃ catucattālīsa sekkhānamuddise.
Chappaññāsāvasesānaṃ, catupaññāsa sambhavā.

Ayamettha puggalabhedo.

Phân loại theo cõi Bhūmivibhāgo

49Kāmāvacarabhūmiyaṃ panetāni sabbānipi vīthicittāni yathārahamupalabbhanti.

50Rūpāvacarabhūmiyaṃ paṭighajavanatadārammaṇavajjitāni.

51Arūpāvacarabhūmiyaṃ paṭhamamaggarūpāvacarahasanaheṭṭhimāruppavajjitāni ca labbhanti.

52Sabbatthāpi ca taṃtaṃpasādarahitānaṃ taṃtaṃdvārikavīthicittāni na labbhanteva.

53Asaññasattānaṃ pana sabbathāpi cittappavatti natthevāti.

54Asīti vīthicittāni, kāme rūpe yathārahaṃ.
Catusaṭṭhi tathārūpe, dvecattālīsa labbhare.

Ayamettha bhūmivibhāgo.

55Iccevaṃ chadvārikacittappavatti yathāsambhavaṃ bhavaṅgantaritā yāvatāyukamabbocchinnā pavattati.

Iti abhidhammatthasaṅgahe vīthisaṅgahavibhāgo nāma

Catuttho paricchedo.

Giáo trình Abhidhammatthasaṅgaho, Vīthiparicchedo

5 Vīthimuttasaṅgahavibhāga

Ngoài lộ trình: cõi, nghiệp, chết và tái sinh

Vīthicittavasenevaṃ, pavattiyamudīrito;
pavattisaṅgaho nāma, sandhiyaṃ dāni vuccati.

Như vậy, sự diễn tiến trong đời sống đã được nói theo lộ trình tâm. Nay sẽ nói về lúc tục sinh.

Abhidhammattha Saṅgaha, Chương 5, kệ mở đầu

Ý chính trong 30 giây

Có 31 cõi chia 4 nhóm: 4 khổ cảnh, 7 cõi vui dục giới, 16 cõi sắc, 4 cõi vô sắc.
Nghiệp được xếp theo 4 bộ bốn: theo việc làm, theo thứ tự cho quả, theo thời gian, theo nơi cho quả.
Chết và tái sinh là hai sát-na tâm liền nhau, không có linh hồn nào di chuyển, chỉ có dòng tâm tiếp nối theo duyên.

31 cõi

Truyền thống Theravāda xem 31 cõi là những cảnh giới có thật. Nhiều giảng sư hiện đại cũng gợi ý đọc chúng như một bản đồ trạng thái tâm: loại tâm nào thường sinh khởi sẽ dẫn đến cõi tương ứng. Hai cách đọc này bổ sung cho nhau.

Mô phỏng 5.1

Tháp 31 cõi

vô sắcsắc giớidục giới vuikhổ cảnh

Bấm vào một tầng để xem tên Pāli, tuổi thọ, và loại tâm tục sinh đưa chúng sinh đến đó. Tuổi thọ chư thiên và Phạm thiên theo Saṅgaha V và Vibhaṅga.

Bốn loại tục sinh

Có 19 loại tâm có thể làm tục sinh, cộng thêm một loại "tục sinh chỉ có sắc" ở cõi Vô tưởng, thành 20 trường hợp:

Khổ cảnh: tâm quả bất thiện suy đạt thọ xả (1).
Cõi vui dục giới: tâm quả thiện suy đạt thọ xả (người bẩm sinh khiếm khuyết nặng và một số chúng sinh thấp ở cõi Tứ Đại Thiên Vương) và 8 tâm đại quả (9).
Cõi sắc: 5 tâm quả sắc giới, và sắc mạng quyền ở cõi Vô tưởng (6).
Cõi vô sắc: 4 tâm quả vô sắc (4).

Bốn bộ bốn của nghiệp

Theo việc làm kicca

Sinh: tạo ra tâm tục sinh và quả trong đời.
Hỗ trợ: làm quả của nghiệp khác bền thêm.
Đàn áp: làm quả của nghiệp khác yếu đi.
Hủy diệt: cắt đứt quả nghiệp khác, chiếm chỗ.

Theo thứ tự cho quả pākadāna

Trọng nghiệp: thiền chứng; hoặc 5 tội ngũ nghịch, tà kiến cố định. Cho quả trước tiên.
Cận tử: làm hoặc nhớ lại ngay trước lúc chết.
Thường nghiệp: việc làm hằng ngày, thành thói quen.
Tích lũy: những nghiệp khác đã làm.

Theo thời gian pākakāla

Hiện báo: trong đời này (đổng lực 1).
Kế báo: đời kế tiếp (đổng lực 7).
Hậu báo: từ đời thứ ba trở đi (đổng lực 2–6).
Vô hiệu: hết cơ hội cho quả.

Theo nơi cho quả pākaṭṭhāna

Bất thiện: tục sinh khổ cảnh, quả xấu ở mọi cõi dục.
Thiện dục giới: cõi người, 6 cõi trời dục.
Thiện sắc giới: 16 cõi sắc.
Thiện vô sắc: 4 cõi vô sắc.

Chú giải ví nghiệp cận tử như đàn bò trong chuồng: khi cửa mở, con đứng gần cửa nhất ra trước, dù không phải con khỏe nhất. Vì vậy truyền thống khuyến khích giữ tâm thiện lúc lâm chung. Nhưng nghiệp thường làm mới là "con bò" quen đứng gần cửa nhất.

10 nghiệp đạo bất thiện	10 việc phước (puññakiriyavatthu)
Thân: sát sinh, trộm cắp, tà dâm	bố thí, trì giới, tu tập (thiền)
Khẩu: nói dối, nói đâm thọc, nói thô ác, nói vô ích	cung kính, phục vụ, hồi hướng phước, tùy hỷ phước
Ý: tham lam (muốn chiếm của người), sân hận (muốn hại), tà kiến	nghe pháp, thuyết pháp, làm thẳng chánh kiến

Chết và tái sinh

Saṅgaha nêu 4 nguyên nhân chết: hết tuổi thọ, hết nghiệp (nghiệp sinh đã cạn lực), hết cả hai, và nghiệp cắt đứt (một nghiệp hủy diệt chen vào). Như ngọn đèn dầu có thể tắt vì cạn dầu, cháy hết bấc, cả hai cùng hết, hoặc bị gió thổi.

Hình 5.1. Lúc lâm chung, một trong ba loại cảnh hiện ra: chính nghiệp sắp cho quả, nghiệp tướng (hình ảnh, công cụ gắn với nghiệp ấy) hoặc thú tướng (dấu hiệu của nơi sắp sinh). Tâm tục sinh, hữu phần và tử tâm của đời mới đều bắt chính cảnh này.

Không có linh hồn di chuyển. Visuddhimagga dùng các ví dụ: tiếng vang, ánh đèn mồi sang đèn khác, dấu ấn đóng xuống sáp, hình trong gương. Tiếng vang không phải là tiếng gọi, nhưng cũng không xuất hiện nếu không có tiếng gọi. Tâm tục sinh không phải là tử tâm, nhưng do tử tâm và nghiệp làm duyên mà sinh.

Đời thường

Thường nghiệp (āciṇṇa) là thứ bạn làm mỗi ngày: cách bạn nói chuyện với bố mẹ, cách bạn dùng mạng xã hội, việc thiện nhỏ bạn lặp lại. Abhidhamma không dọa dẫm. Nó chỉ nói rằng điều bạn lặp lại sẽ có tiếng nói lớn nhất về con người bạn trở thành.

Đào sâu: Tuổi thọ chư thiên trong Chánh tạngVibhaṅga và Tăng Chi Bộ

Chánh tạng: Vibhaṅga chương 18 (Dhammahadayavibhaṅga) liệt kê các cõi và tuổi thọ. Kinh Tăng Chi (AN 3.70) nói 50 năm cõi người bằng một ngày đêm ở cõi Tứ Đại Thiên Vương, và tuổi thọ ở đó là 500 năm trời. Quy ra: 500 × 360 × 50 = 9 triệu năm người. Mỗi cõi trời dục cao hơn, một ngày dài gấp đôi và tuổi thọ cũng gấp đôi.

Chú giải: Visuddhimagga XIX và XVII trình bày bốn bộ nghiệp và tiến trình tái sinh. MN 135 (Cūḷakammavibhaṅga) là bài kinh nền tảng về việc nghiệp tạo nên khác biệt giữa người với người.

Chánh tạng Vibhaṅga 18; AN 3.70; MN 135Chú giải Visuddhimagga XVII, XIX

Chánh tạng Vibhaṅga; MN 135 Chú giải Visuddhimagga XVII, XIX Sớ giải Vibhāvinī-ṭīkā V Giáo trình Saṅgaha V; Mehm Tin Mon, Ch. 5

Chuyên sâu Lớp 4: bốn bộ bốn bằng Pāli

Catasso bhūmiyo, catubbidhā paṭisandhi, cattāri kammāni, catudhā maraṇuppatti ceti vīthimuttasaṅgahe cattāri catukkāni veditabbāni.

Trong phần ngoài lộ trình, cần biết bốn bộ bốn: bốn cõi, bốn tục sinh, bốn (bộ) nghiệp, bốn cách chết.

Saṅgaha V §2

1 · Bộ bốn cõi (bhūmicatukka)

Nirayo tiracchānayoni pettivisayo asurakāyo ceti apāyabhūmi catubbidhā hoti.§4	Khổ cảnh có bốn: địa ngục, súc sinh, ngạ quỷ, a-tu-la.
Manussā cātumahārājikā tāvatiṃsā yāmā tusitā nimmānarati paranimmitavasavattī ceti kāmasugatibhūmi sattavidhā hoti.§5	Cõi vui dục giới có bảy: người, Tứ đại thiên vương, Ba mươi ba, Dạ ma, Đâu suất, Hóa lạc, Tha hóa tự tại.
Puthujjanā na labbhanti, suddhāvāsesu sabbathā; sotāpannā ca sakadāgāmino cāpi puggalā. Ariyā nopalabbhanti, asaññāpāyabhūmisu; sesaṭṭhānesu labbhanti, ariyānariyāpi ca.§13–14	Ở năm cõi Tịnh cư hoàn toàn không có phàm nhân, bậc Nhập lưu và Nhất lai. Ở cõi Vô tưởng và khổ cảnh không có bậc thánh. Ở các nơi còn lại có cả thánh lẫn phàm.

2 · Bộ bốn tục sinh (paṭisandhicatukka)

Kusalavipākopekkhāsahagatasantīraṇaṃ pana kāmasugatiyaṃ manussānañceva jaccandhādīnaṃ bhummassitānañca vinipātikāsurānaṃ paṭisandhibhavaṅgacutivasena pavattati.§17	Tâm suy đạt quả thiện thọ xả làm tục sinh, hữu phần, tử ở cõi vui dục giới, cho người mù bẩm sinh…, cho một số chư thiên sống trên đất và a-tu-la đọa xứ.
Cātumahārājikānaṃ pana devānaṃ dibbāni pañcavassasatāni āyuppamāṇaṃ, manussagaṇanāya navutivassasatasahassappamāṇaṃ hoti, tato catugguṇaṃ tāvatiṃsānaṃ…§22	Tuổi thọ chư thiên Tứ đại thiên vương là 500 năm trời, tính theo năm người là 9 triệu năm. Gấp bốn lần là Ba mươi ba… cứ thế gấp bốn.
Navasatañcekavīsa-vassānaṃ koṭiyo tathā; vassasatasahassāni, saṭṭhi ca vasavattisu.§23	Ở cõi Tha hóa tự tại: 921 koṭi (một koṭi là mười triệu) và 60 trăm nghìn năm, tức 9.216 triệu năm người.
Paṭisandhi bhavaṅgañca, tathā cavanamānasaṃ; ekameva tathevekavisayañcekajātiyaṃ.§49	Tâm tục sinh, hữu phần và tâm tử trong một đời là một loại, và bắt cùng một cảnh.

3 · Bộ bốn nghiệp (kammacatukka)

Janakaṃ upatthambhakaṃ upapīḷakaṃ upaghātakañceti kiccavasena. Garukaṃ āsannaṃ āciṇṇaṃ kaṭattākammañceti pākadānapariyāyena. Diṭṭhadhammavedanīyaṃ upapajjavedanīyaṃ aparāpariyavedanīyaṃ ahosikammañceti pākakālavasena… Akusalaṃ kāmāvacarakusalaṃ rūpāvacarakusalaṃ arūpāvacarakusalañceti pākaṭhānavasena.§50–53	Theo việc làm: sinh, hỗ trợ, đàn áp, hủy diệt. Theo thứ tự cho quả: trọng nghiệp, cận tử, thường nghiệp, tích lũy. Theo thời gian: hiện báo, kế báo, hậu báo, vô hiệu. Theo nơi cho quả: bất thiện, thiện dục giới, thiện sắc giới, thiện vô sắc.
Pāṇātipāto pharusavācā byāpādo ca dosamūlena jāyanti. Kāmesumicchācāro abhijjhā micchādiṭṭhi ca lobhamūlena. Sesāni cattāripi dvīhi mūlehi sambhavanti.§58–60	Sát sinh, nói thô ác, sân độc sinh từ gốc sân. Tà dâm, tham ác, tà kiến sinh từ gốc tham. Bốn nghiệp còn lại (trộm cắp, nói dối, đâm thọc, vô ích) có thể từ cả hai gốc.
Etthākusalakammamuddhaccarahitaṃ apāyabhūmiyaṃ paṭisandhiṃ janeti…§69	Nghiệp bất thiện, trừ tâm phóng dật, cho tục sinh ở khổ cảnh; trong đời sống thì cả 12 đều cho 7 quả bất thiện, ở cõi dục và cõi sắc.
Tihetukamukkaṭṭhaṃ kusalaṃ tihetukaṃ paṭisandhiṃ datvā pavatte soḷasa vipākāni vipaccati. Tihetukamomakaṃ dvihetukamukkaṭṭhañca kusalaṃ dvihetukaṃ paṭisandhiṃ datvā pavatte tihetukarahitāni dvādasa vipākāni vipaccati. Dvihetukamomakaṃ pana kusalaṃ ahetukameva paṭisandhiṃ deti…§71–73	Thiện tam nhân bậc cao cho tục sinh tam nhân và 16 quả trong đời. Thiện tam nhân bậc thấp và thiện nhị nhân bậc cao cho tục sinh nhị nhân và 12 quả (trừ quả tam nhân). Thiện nhị nhân bậc thấp chỉ cho tục sinh vô nhân và các quả vô nhân.

Mô phỏng 5.2

Một việc thiện dục giới cho quả gì?

Theo

"Bậc cao" (ukkaṭṭha) là việc thiện có tâm thiện trước và sau trong sạch; "bậc thấp" (omaka) là việc thiện bị xen lẫn tâm bất thiện trước hoặc sau. §74 ghi lại ý kiến của một số vị thầy: thiện vô trợ không cho quả hữu trợ và ngược lại, nên các con số là 12, 10, 8.

Paṭhamajjhānaṃ parittaṃ bhāvetvā brahmapārisajjesu uppajjati. Tadeva majjhimaṃ bhāvetvā brahmapurohitesu. Paṇītaṃ bhāvetvā mahābrahmesu…§75–77	Tu sơ thiền ở mức yếu thì sinh về Phạm chúng; mức vừa thì Phạm phụ; mức cao thì Đại Phạm. (Tương tự cho các tầng thiền khác.)
Pañcamajjhānaṃ bhāvetvā vehapphalesu. Tadeva saññāvirāgaṃ bhāvetvā asaññasattesu. Anāgāmino pana suddhāvāsesu uppajjanti.§84–86	Tu ngũ thiền thì sinh về Quảng quả. Cũng thiền ấy nhưng tu với tâm nhàm chán tưởng thì sinh về Vô tưởng. Còn bậc Bất lai thì sinh về Tịnh cư.

4 · Chết và tái sinh (maraṇuppatti)

Āyukkhayena kammakkhayena ubhayakkhayena upacchedakakammunā ceti catudhā maraṇuppatti nāma.§89	Chết có bốn cách: do hết tuổi thọ, do hết nghiệp, do hết cả hai, do nghiệp cắt đứt.
…cuticittaṃ uppajjitvā nirujjhati, tasmiṃ niruddhāvasāne tassānantarameva tathāgahitaṃ ārammaṇaṃ ārabbha… avijjānusayaparikkhittena taṇhānusayamūlakena saṅkhārena janiyamānaṃ… paṭisandhisaṅkhātaṃ mānasaṃ uppajjamānameva patiṭṭhāti bhavantare.§91	…tử tâm sinh rồi diệt. Ngay sau khi nó diệt, tâm gọi là tục sinh, bắt chính cảnh đã được nắm lúc lâm chung, do hành tạo ra (hành có tùy miên vô minh bao quanh, có tùy miên ái làm gốc), sinh lên và an trú trong đời mới.
Āruppacutiyā honti, heṭṭhimāruppavajjitā; paramāruppasandhī ca, tathā kāmatihetukā. Rūpāvacaracutiyā, aheturahitā siyuṃ; sabbā kāmatihetumhā, kāmesveva panetarā.§98	Sau khi chết ở cõi vô sắc: tục sinh vô sắc cùng tầng hay cao hơn, hoặc tục sinh tam nhân ở cõi dục. Sau khi chết ở cõi sắc: mọi tục sinh trừ vô nhân. Sau khi chết ở cõi dục với tâm tam nhân: mọi tục sinh. Còn những người khác (nhị nhân, vô nhân) chết ở cõi dục chỉ tục sinh trong cõi dục.
Paṭisandhibhavaṅgavīthiyo, cuti ceha tathā bhavantare; puna sandhi bhavaṅgamiccayaṃ, parivattati cittasantati. Paṭisaṅkhāya panetamaddhuvaṃ, adhigantvā padamaccutaṃ budhā; susamucchinnasinehabandhanā, samamessanti cirāya subbatā.§102	Tục sinh, hữu phần, lộ trình, tử ở đời này; rồi ở đời khác lại tục sinh, hữu phần: dòng tâm cứ xoay vần như vậy. Người trí, giữ giới tốt, quán xét sự không bền vững này, chứng đạt cảnh bất tử, chặt đứt hoàn toàn dây trói của ái, sẽ đi đến sự an tịnh lâu dài.

Giáo trình Abhidhammatthasaṅgaho V §1–102Chương trình Abhidhammajotika, Lớp 4

Nguyên văn Pāli: Saṅgaha chương 5 · VīthimuttaparicchedoBản Chaṭṭha Saṅgāyana · số đoạn theo bản Pāli

1Vīthicittavasenevaṃ, pavattiyamudīrito.
Pavattisaṅgaho nāma, sandhiyaṃ dāni vuccati.

2Catasso bhūmiyo, catubbidhā paṭisandhi, cattāri kammāni, catudhā maraṇuppatti ceti vīthimuttasaṅgahe cattāri catukkāni veditabbāni.

Bộ bốn cõi Bhūmicatukkaṃ

3Tattha apāyabhūmi kāmasugatibhūmi rūpāvacarabhūmi arūpāvacarabhūmi ceti catasso bhūmiyo nāma.

4Tāsu nirayo tiracchānayoni pettivisayo asurakāyo ceti apāyabhūmi catubbidhā hoti.

5Manussā cātumahārājikā tāvatiṃsā yāmā tusitā nimmānarati paranimmitavasavattī ceti kāmasugatibhūmi sattavidhā hoti.

6Sā panāyamekādasavidhāpi kāmāvacarabhūmicceva saṅkhaṃ gacchati.

7Brahmapārisajjā brahmapurohitā mahābrahmā ceti paṭhamajjhānabhūmi.

8Parittābhā appamāṇābhā ābhassarā ceti dutiyajjhānabhūmi.

9Parittasubhā appamāṇasubhā subhakiṇhā ceti tatiyajjhānabhūmi.

10Vehapphalā asaññasattā suddhāvāsā ceti catutthajjhānabhūmīti rūpāvacarabhūmi soḷasavidhā hoti.

11Avihā atappā sudassā sudassī akaniṭṭhā ceti suddhāvāsabhūmi pañcavidhā hoti.

12Ākāsānañcāyatanabhūmi viññāṇañcāyatanabhūmi ākiñcaññāyatanabhūmi nevasaññānāsaññāyatanabhūmi ceti arūpabhūmi catubbidhā hoti.

13Puthujjanā na labbhanti, suddhāvāsesu sabbathā.
Sotāpannā ca sakadāgāmino cāpi puggalā.

14Ariyā nopalabbhanti, asaññāpāyabhūmisu.
Sesaṭṭhānesu labbhanti, ariyānariyāpi ca.

Idamettha bhūmicatukkaṃ.

Bộ bốn tục sinh Paṭisandhicatukkaṃ

15Apāyapaṭisandhi kāmasugatipaṭisandhi rūpāvacarapaṭisandhi arūpāvacarapaṭisandhi ceti catubbidhā paṭisandhi nāma.

16Tattha akusalavipākopekkhāsahagatasantīraṇaṃ apāyabhūmiyaṃ okkantikkhaṇe paṭisandhi hutvā tato paraṃ bhavaṅgaṃ pariyosāne cavanaṃ hutvā vocchijjati, ayamekāpāyapaṭisandhi nāma.

17Kusalavipākopekkhāsahagatasantīraṇaṃ pana kāmasugatiyaṃ manussānañceva jaccandhādīnaṃ bhummassitānañca vinipātikāsurānaṃ paṭisandhibhavaṅgacutivasena pavattati.

18Mahāvipākāni pana aṭṭha sabbatthāpi kāmasugatiyaṃ paṭisandhibhavaṅgacutivasena pavattanti.

19Imā nava kāmasugatipaṭisandhiyo nāma.

20Sā panāyaṃ dasavidhāpi kāmāvacarapaṭisandhicceva saṅkhaṃ gacchati.

21Tesu catunnaṃ apāyānaṃ manussānaṃ vinipātikāsurānañca āyuppamāṇagaṇanāya niyamo natthi.

22Cātumahārājikānaṃ pana devānaṃ dibbāni pañcavassasatāni āyuppamāṇaṃ, manussagaṇanāya navutivassasatasahassappamāṇaṃ hoti, tato catugguṇaṃ tāvatiṃsānaṃ, tato catugguṇaṃ yāmānaṃ, tato catugguṇaṃ tusitānaṃ, tato catugguṇaṃ nimmānaratīnaṃ, tato catugguṇaṃ paranimmitavasavattīnaṃ.

23Navasatañcekavīsa-vassānaṃ koṭiyo tathā.
Vassasatasahassāni, saṭṭhi ca vasavattisu.

24Paṭhamajjhānavipākaṃ paṭhamajjhānabhūmiyaṃ paṭisandhibhavaṅgacutivasena pavattati.

25Tathā dutiyajjhānavipākaṃ tatiyajjhānavipākañca dutiyajjhānabhūmiyaṃ.

26Catutthajjhānavipākaṃ tatiyajjhānabhūmiyaṃ.

27Pañcamajjhānavipākaṃ catutthajjhānabhūmiyaṃ.

28Asaññasattānaṃ pana rūpameva paṭisandhi hoti. Tathā tato paraṃ pavattiyaṃ cavanakāle ca rūpameva pavattitvā nirujjhati, imā cha rūpāvacarapaṭisandhiyo nāma.

29Tesu brahmapārisajjānaṃ devānaṃ kappassa tatiyo bhāgo āyuppamāṇaṃ.

30Brahmapurohitānaṃ upaḍḍhakappo.

31Mahābrahmānaṃ eko kappo.

32Parittābhānaṃ dve kappāni.

33Appamāṇābhānaṃ cattārikappāni.

34Ābhassarānaṃ aṭṭha kappāni.

35Parittasubhānaṃ soḷasa kappāni.

36Appamāṇasubhānaṃ dvattiṃsa kappāni.

37Subhakiṇhānaṃ catusaṭṭhi kappāni.

38Vehapphalānaṃ asaññasattānañca pañcakappasatāni.

39Avihānaṃ kappasahassāni.

40Atappānaṃ dve kappasahassāni.

41Sudassānaṃ cattāri kappasahassāni.

42Sudassīnaṃ aṭṭha kappasahassāni.

43Akaniṭṭhānaṃ soḷasa kappasahassāni.

44Paṭhamāruppādivipākāni paṭhamāruppādibhūmīsu yathākkamaṃ paṭisandhibhavaṅgacutivasena pavattanti. Imā catasso arūpapaṭisandhiyo nāma.

45Tesu pana ākāsānañcāyatanūpagānaṃ devānaṃ vīsatikappasahassāni āyuppamāṇaṃ.

46Viññāṇañcāyatanūpagānaṃ devānaṃ cattālīsakappasahassāni.

47Ākiñcaññāyatanūpagānaṃ devānaṃ saṭṭhikappasahassāni.

48Nevasaññānāsaññāyatanūpagānaṃ devānaṃ caturāsītikappasahassāni.

49Paṭisandhi bhavaṅgañca, tathā cavanamānasaṃ.
Ekameva tathevekavisayañcekajātiyaṃ.

Idamettha paṭisandhicatukkaṃ.

Bộ bốn nghiệp Kammacatukkaṃ

50Janakaṃ upatthambhakaṃ upapīḷakaṃ upaghātakañceti kiccavasena.

51Garukaṃ āsannaṃ āciṇṇaṃ kaṭattākammañceti pākadānapariyāyena.

52Diṭṭhadhammavedanīyaṃ upapajjavedanīyaṃ aparāpariyavedanīyaṃ ahosikammañceti pākakālavasena cattāri kammāni nāma.

53Tathā akusalaṃ kāmāvacarakusalaṃ rūpāvacarakusalaṃ arūpāvacarakusalañceti pākaṭhānavasena.

54Tattha akusalaṃ kāyakammaṃ vacīkammaṃ manokammañceti kammadvāravasena tividhaṃ hoti.

55Kathaṃ? Pāṇātipāto adinnādānaṃ kāmesumicchācāro ceti kāyaviññattisaṅkhāte kāyadvāre bāhullavuttito kāyakammaṃ nāma.

56Musāvādo pisuṇavācā pharusavācā samphappalāpo ceti vacīviññattisaṅkhāte vacīdvāre bāhullavuttito vacīkammaṃ nāma.

57Abhijjhā byāpādo micchādiṭṭhi ceti aññatrāpi viññattiyā manasmiṃyeva bāhullavuttito manokammaṃ nāma.

58Tesu pāṇātipāto pharusavācā byāpādo ca dosamūlena jāyanti.

59Kāmesumicchācāro abhijjhā micchādiṭṭhi ca lobhamūlena.

60Sesāni cattāripi dvīhi mūlehi sambhavanti.

61Cittuppādavasena panetaṃ akusalaṃ sabbathāpi dvādasavidhaṃ hoti.

62Kāmāvacarakusalampi kāyadvāre pavattaṃ kāyakammaṃ, vacīdvāre pavattaṃ vacīkammaṃ, manodvāre pavattaṃ manokammañceti kammadvāravasena tividhaṃ hoti.

63Tathā dānasīlabhāvanāvasena.

64Cittuppādavasena panetaṃ aṭṭhavidhaṃ hoti.

65Dānasīlabhāvanāpacāyanaveyyāvaccapattidānapattānumodanadhammassavanadhammadesanā diṭṭhijukammavasena dasavidhaṃ hoti.

66Taṃ panetaṃ vīsatividhampi kāmāvacarakammamicceva saṅkhaṃ gacchati.

67Rūpāvacarakusalaṃ pana manokammameva, tañca bhāvanāmayaṃ appanāppattaṃ, jhānaṅgabhedena pañcavidhaṃ hoti.

68Tathā arūpāvacarakusalañca manokammaṃ, tampi bhāvanāmayaṃ appanāppattaṃ. Ārammaṇabhedena catubbidhaṃ hoti.

69Etthākusalakammamuddhaccarahitaṃ apāyabhūmiyaṃ paṭisandhiṃ janeti, pavattiyaṃ pana sabbampi dvādasavidhaṃ sattākusalapākāni sabbatthāpi kāmaloke rūpaloke ca yathārahaṃ vipaccati.

70Kāmāvacarakusalampi kāmasugatiyameva paṭisandhiṃ janeti, tathā pavattiyañca mahāvipākāni, ahetukavipākāni pana aṭṭhapi sabbatthāpi kāmaloke rūpaloke ca yathārahaṃ vipaccati.

71Tatthāpi tihetukamukkaṭṭhaṃ kusalaṃ tihetukaṃ paṭisandhiṃ datvā pavatte soḷasa vipākāni vipaccati.

72Tihetukamomakaṃ dvihetukamukkaṭṭhañca kusalaṃ dvihetukaṃ paṭisandhiṃ datvā pavatte tihetukarahitāni dvādasa vipākāni vipaccati.

73Dvihetukamomakaṃ pana kusalaṃ ahetukameva paṭisandhiṃ deti, pavatte ca ahetukavipākāneva vipaccati.

74Asaṅkhāraṃ sasaṅkhāra-vipākāni na paccati.
Sasaṅkhāramasaṅkhāra-vipākānīti kecana.
Tesaṃ dvādasa pākāni, dasāṭṭha ca yathākkamaṃ;
Yathāvuttānusārena yathāsambhavamuddise.

75Rūpāvacarakusalaṃ pana paṭhamajjhānaṃ parittaṃ bhāvetvā brahmapārisajjesu uppajjati.

76Tadeva majjhimaṃ bhāvetvā brahmapurohitesu.

77Paṇītaṃ bhāvetvā mahābrahmesu.

78Tathā dutiyajjhānaṃ tatiyajjhānañca parittaṃ bhāvetvā parittābhesu.

79Majjhimaṃ bhāvetvā appamāṇābhesu.

80Paṇītaṃ bhāvetvā ābhassaresu.

81Catutthajjhānaṃ parittaṃ bhāvetvā parittasubhesu.

82Majjhimaṃ bhāvetvā appamāṇasubhesu.

83Paṇītaṃ bhāvetvā subhakiṇhesu.

84Pañcamajjhānaṃ bhāvetvā vehapphalesu.

85Tadeva saññāvirāgaṃ bhāvetvā asaññasattesu.

86Anāgāmino pana suddhāvāsesu uppajjanti.

87Arūpāvacarakusalañca yathākkamaṃ bhāvetvā āruppesu uppajjantīti.

88Itthaṃ mahaggataṃ puññaṃ, yathābhūmivavatthitaṃ.
Janeti sadisaṃ pākaṃ, paṭisandhipavattiyaṃ.

Idamettha kammacatukkaṃ.

Tiến trình tử và tục sinh Cutipaṭisandhikkamo

89Āyukkhayena kammakkhayena ubhayakkhayena upacchedakakammunā ceti catudhā maraṇuppatti nāma.

90Tathā ca marantānaṃ pana maraṇakāle yathārahaṃ abhimukhībhūtaṃ bhavantare paṭisandhijanakaṃ kammaṃ vā, taṃkammakaraṇakāle rūpādikamupaladdhapubbamupakaraṇabhūtañca kammanimittaṃ vā, anantaramuppajjamānabhave upalabhitabbamupabhogabhūtañca gatinimittaṃ vā kammabalena channaṃ dvārānaṃ aññatarasmiṃ paccupaṭṭhāti, tato paraṃ tameva tathopaṭṭhitaṃ ārammaṇaṃ ārabbha vipaccamānakakammānurūpaṃ parisuddhaṃ upakkiliṭṭhaṃ vā upalabhitabbabhavānurūpaṃ tatthoṇataṃva cittasantānaṃ abhiṇhaṃ pavattati bāhullena, tameva vā pana janakabhūtaṃ kammaṃ abhinavakaraṇavasena dvārappattaṃ hoti.

91Paccāsannamaraṇassa tassa vīthicittāvasāne bhavaṅgakkhaye vā cavanavasena paccuppannabhavapariyosānabhūtaṃ cuticittaṃ uppajjitvā nirujjhati, tasmiṃ niruddhāvasāne tassānantarameva tathāgahitaṃ ārammaṇaṃ ārabbha savatthukaṃ avatthukameva vā yathārahaṃ avijjānusayaparikkhittena taṇhānusayamūlakena saṅkhārena janiyamānaṃ sampayuttehi pariggayhamānaṃ sahajātānamadhiṭṭhānabhāvena pubbaṅgamabhūtaṃ bhavantarapaṭisandhānavasena paṭisandhisaṅkhātaṃ mānasaṃ uppajjamānameva patiṭṭhāti bhavantare.

92Maraṇāsannavīthiyaṃ panettha mandappavattāni pañceva javanāni pāṭikaṅkhitabbāni, tasmā yadi paccuppannārammaṇesu āpāthagatesu dharantesveva maraṇaṃ hoti, tadā paṭisandhibhavaṅgānampi paccuppannārammaṇatā labbhatīti katvā kāmāvacarapaṭisandhiyā chadvāraggahitaṃ kammanimittaṃ gatinimittañca paccuppannamatītārammaṇaṃ upalabbhati, kammaṃ pana atītameva, tañca manodvāraggahitaṃ, tāni pana sabbānipi parittadhammabhūtānevārammaṇāni.

93Rūpāvacarapaṭisandhiyā pana paññattibhūtaṃ kammanimittamevārammaṇaṃ hoti.

94Tathā arūpapaṭisandhiyā ca mahaggatabhūtaṃ paññattibhūtañca kammanimittameva yathārahamārammaṇaṃ hoti.

95Asaññasattānaṃ pana jīvitanavakameva paṭisandhibhāvena patiṭṭhāti, tasmā te rūpapaṭisandhikā nāma.

96Arūpā arūpapaṭisandhikā.

97Sesā rūpārūpapaṭisandhikā.

98Āruppacutiyā honti, heṭṭhimāruppavajjitā.
Paramāruppasandhī ca, tathā kāmatihetukā.
Rūpāvacaracutiyā, aheturahitā siyuṃ;
Sabbā kāmatihetumhā, kāmesveva panetarā.

Ayamettha cutipaṭisandhikkamo.

99Iccevaṃ gahitapaṭisandhikānaṃ pana paṭisandhinirodhānantarato pabhuti tamevārammaṇamārabbha tadeva cittaṃ yāva cuticittuppādā asati vīthicittuppāde bhavassa aṅgabhāvena bhavaṅgasantatisaṅkhātaṃ mānasaṃ abbocchinnaṃ nadīsoto viya pavattati.

100Pariyosāne ca cavanavasena cuticittaṃ hutvā nirujjhati.

101Tato parañca paṭisandhādayo rathacakkamiva yathākkamaṃ eva parivattantā pavattanti.

102Paṭisandhibhavaṅgavīthiyo, cuticeha tathā bhavantare.
Puna sandhi bhavaṅgamiccayaṃ, parivattati cittasantati.
Paṭisaṅkhāyapanetamaddhuvaṃ, adhigantvā padamaccutaṃ budhā;
Susamucchinnasinehabandhanā, samamessanti cirāya subbatā.

Iti abhidhammatthasaṅgahe vīthimuttasaṅgahavibhāgo nāma

Pañcamo paricchedo.

Giáo trình Abhidhammatthasaṅgaho, Vīthimuttaparicchedo

Lớp 5 · มัชฌิมอาภิธรรมิกะโท · 1 năm

Lớp 5 Majjhima-Abhidhammika-dutiya

Saṅgaha chương 8 và 9: Duyên (paccaya) và Đề mục thiền (kammaṭṭhāna).

8 Duyên 9 Thiền chỉ & quán

8 Paccayasaṅgahavibhāga

Duyên: không có gì tự nhiên mà có

Yesaṃ saṅkhatadhammānaṃ, ye dhammā paccayā yathā;
taṃ vibhāgamihedāni, pavakkhāmi yathārahaṃ.

Nay tôi sẽ trình bày thích đáng sự phân tích: những pháp nào làm duyên cho những pháp hữu vi nào, và bằng cách nào.

Abhidhammattha Saṅgaha, Chương 8, kệ mở đầu

Ý chính trong 30 giây

Có hai phương pháp: Duyên khởi (12 chi, "cái này có nên cái kia có") và Vị trí (24 duyên, "cái này giúp cái kia bằng cách nào").
12 chi duyên khởi giải thích vòng luân hồi qua 3 đời. Điểm có thể "cắt" vòng ngay trong đời này là giữa thọ và ái.
24 duyên của Paṭṭhāna là phần sâu nhất của Abhidhamma: mọi pháp đều vừa là quả vừa là duyên.

Phương pháp 1 · Duyên khởi

Avijjāpaccayā saṅkhārā, saṅkhārapaccayā viññāṇaṃ…

Do vô minh làm duyên, hành sinh; do hành làm duyên, thức sinh…

Saṃyutta Nikāya 12.1

Mô phỏng 8.1

Bánh xe 12 duyên khởi

quá khứhiện tạivị lai

Cấu trúc theo Saṅgaha

3 thời: quá khứ, hiện tại, vị lai
12 chi
20 hành tướng trong 4 nhóm
3 điểm nối
3 luân: phiền não, nghiệp, quả
2 gốc: vô minh, tham ái

Không phải định mệnh

Thọ là quả của quá khứ, không đổi được ngay lúc đó. Nhưng từ thọ có sinh ra ái hay không thì tùy chánh niệm. Đức Phật nhấn mạnh: thấy duyên khởi là thấy Pháp.

Phương pháp 2 · 24 duyên của Paṭṭhāna

Duyên khởi cho biết cái gì dẫn đến cái gì. Paṭṭhāna cho biết bằng sức mạnh nào. Mỗi quan hệ có 3 phần: pháp làm duyên (paccaya), pháp được duyên (paccayuppanna), và sức duyên (paccaya-satti).

Ví dụ: nghe một lời khen

Một khoảnh khắc nghe bạn khen "bài thuyết trình hay quá!" có rất nhiều duyên đan xen cùng lúc:

Quan hệ	Duyên
Âm thanh → nhĩ thức	Cảnh duyên; tiền sinh duyên (âm thanh có trước, còn đang hiện hữu)
Nhĩ căn → nhĩ thức	Y chỉ duyên (vật tiền sinh); quyền duyên; bất tương ưng duyên
Xúc, thọ, tưởng… ↔ nhĩ thức	Câu sinh, hỗ tương, tương ưng, hiện hữu, bất ly duyên
Tâm trước → tâm kế tiếp	Vô gián, đẳng vô gián, vô hữu, ly khứ duyên
Đổng lực 1 → đổng lực 2	Trùng dụng duyên
Tham (thích được khen) → các tâm sở đồng sinh	Nhân duyên
Ký ức những lời khen cũ được trân trọng → niềm vui hôm nay	Cận y duyên
Tư tâm sở hôm nay → quả trong tương lai	Nghiệp duyên (dị thời)

Chế định (paññatti)

Saṅgaha kết chương bằng chế định: những thứ không có tự tính nhưng được tâm tạo ra để hiểu và gọi tên. Có 2 loại: chế định ý nghĩa (attha-paññatti: hình dạng, "cái xe", "phương Đông", "buổi sáng") và chế định danh (nāma-paññatti: chính tên gọi). Chế định có thể làm cảnh của tâm, như khi bạn thiền trên đề mục hơi thở hay đĩa đất kasiṇa.

Đào sâu: 24 duyên bằng tiếng PāliMātikā của Paṭṭhāna

Hetupaccayo, ārammaṇapaccayo, adhipatipaccayo, anantarapaccayo, samanantarapaccayo, sahajātapaccayo, aññamaññapaccayo, nissayapaccayo, upanissayapaccayo, purejātapaccayo, pacchājātapaccayo, āsevanapaccayo, kammapaccayo, vipākapaccayo, āhārapaccayo, indriyapaccayo, jhānapaccayo, maggapaccayo, sampayuttapaccayo, vippayuttapaccayo, atthipaccayo, natthipaccayo, vigatapaccayo, avigatapaccayo.

Paṭṭhāna, Paccayuddesa

Ở Myanmar, đoạn này được tụng hằng ngày như một bài kinh hộ trì. Visuddhimagga XVII là phần Chú giải quan trọng nhất về duyên khởi; Ngài Ledi Sayadaw viết Paṭṭhānuddesa-dīpanī giải thích 24 duyên cho người học.

Chánh tạng Paṭṭhāna; SN 12.1; Vibhaṅga 6Chú giải Visuddhimagga XVII; Pañcappakaraṇa-aṭṭhakathāSớ giải Ledi Sayadaw, Paṭṭhānuddesa-dīpanī

Chánh tạng Paṭṭhāna; SN 12.1 Chú giải Visuddhimagga XVII Giáo trình Saṅgaha VIII; Mehm Tin Mon, Ch. 8

Chuyên sâu Lớp 5: hai phương pháp duyên trong Saṅgaha

Tattha tabbhāvabhāvībhāvākāramattopalakkhito paṭiccasamuppādanayo, paṭṭhānanayo pana āhaccapaccayaṭṭhitimārabbha pavuccati, ubhayaṃ pana vomissetvā papañcenti ācariyā.

Phương pháp duyên khởi chỉ nêu ra rằng: cái này có thì cái kia có. Phương pháp vị trí thì nói về cách thức mà một pháp làm duyên cho pháp khác. Các vị thầy thường phối hợp cả hai khi giảng rộng.

Saṅgaha VIII §3

Duyên khởi: phân tích theo Saṅgaha

Tattha tayo addhā dvādasaṅgāni vīsatākārā tisandhi catusaṅkhepā tīṇi vaṭṭāni dve mūlāni ca veditabbāni.§5	Ở đây cần biết: 3 thời, 12 chi, 20 hành tướng, 3 điểm nối, 4 nhóm, 3 luân, 2 gốc.
Avijjāsaṅkhārā atīto addhā, jātijarāmaraṇaṃ anāgato addhā, majjhe aṭṭha paccuppanno addhāti tayo addhā.§6	Vô minh, hành là thời quá khứ; sinh, già chết là thời vị lai; tám chi ở giữa là thời hiện tại.
Sokādivacanaṃ panettha nissandaphalanidassanaṃ.§8	Các chữ sầu, bi… ở đây chỉ để nêu những quả phụ theo.
Atīte hetavo pañca, idāni phalapañcakaṃ; idāni hetavo pañca, āyatiṃ phalapañcakanti; vīsatākārā tisandhi, catusaṅkhepā ca bhavanti.§10	Năm nhân quá khứ, năm quả hiện tại; năm nhân hiện tại, năm quả vị lai: thành 20 hành tướng, 3 điểm nối và 4 nhóm.
Avijjātaṇhupādānā ca kilesavaṭṭaṃ, kammabhavasaṅkhāto bhavekadeso saṅkhārā ca kammavaṭṭaṃ, upapattibhavasaṅkhāto bhavekadeso avasesā ca vipākavaṭṭanti tīṇi vaṭṭāni.§11	Vô minh, ái, thủ là luân phiền não; phần nghiệp hữu của chi hữu và hành là luân nghiệp; phần sinh hữu của chi hữu và các chi còn lại là luân quả.
Tesameva ca mūlānaṃ, nirodhena nirujjhati; jarāmaraṇamucchāya, pīḷitānamabhiṇhaso; āsavānaṃ samuppādā, avijjā ca pavattati.§13	Vòng này diệt khi chính hai gốc ấy diệt. Với người luôn bị bức bách bởi sự mê muội của già chết, do lậu hoặc sinh khởi mà vô minh lại tiếp diễn.
Vaṭṭamābandhamiccevaṃ, tebhūmakamanādikaṃ; paṭiccasamuppādoti, paṭṭhapesi mahāmuni.§13	Vòng luân hồi ba cõi, không có khởi điểm, ràng buộc như vậy, Bậc Đại Mâu-ni gọi là duyên khởi.

Nhóm (saṅkhepa)	Chi	Thời
1 · Nhân quá khứ	vô minh, hành (+ ái, thủ, hữu)	Quá khứ
2 · Quả hiện tại	thức, danh sắc, lục nhập, xúc, thọ	Hiện tại
3 · Nhân hiện tại	ái, thủ, hữu (+ vô minh, hành)	Hiện tại
4 · Quả vị lai	sinh, già chết (= thức… thọ của đời sau)	Vị lai

Ba điểm nối (tisandhi): hành → thức (nhân quá khứ nối quả hiện tại), thọ → ái (quả hiện tại nối nhân hiện tại), hữu → sinh (nhân hiện tại nối quả vị lai). Hai gốc (mūla): vô minh và ái.

Vị trí: 24 duyên gom thành 6 nhóm

Hình 8.2. Saṅgaha VIII §15–26 gom 24 duyên theo chiều tác động. Danh → danh 6: vô gián, đẳng vô gián, vô hữu, ly khứ, trùng dụng, tương ưng. Danh → danh sắc 5: nhân, thiền na, đạo, nghiệp, dị thục quả. Danh → sắc 1: hậu sinh. Sắc → danh 1: tiền sinh. Chế định và danh sắc → danh 2: cảnh, cận y. Danh sắc → danh sắc 9: trưởng, câu sinh, hỗ tương, y chỉ, vật thực, quyền, bất tương ưng, hiện hữu, bất ly.

Chadhā nāmaṃ tu nāmassa, pañcadhā nāmarūpinaṃ; ekadhā puna rūpassa, rūpaṃ nāmassa cekadhā. Paññattināmarūpāni, nāmassa duvidhā dvayaṃ; dvayassa navadhā ceti, chabbidhā paccayā kathaṃ.§15	Danh làm duyên cho danh theo sáu cách; cho danh sắc năm cách; cho sắc một cách; sắc cho danh một cách; chế định và danh sắc cho danh hai cách; danh sắc cho danh sắc chín cách. Sáu nhóm duyên ấy như thế nào?
Anantaraniruddhā cittacetasikā dhammā paṭuppannānaṃ cittacetasikānaṃ dhammānaṃ anantarasamanantaranatthivigatavasena, purimāni javanāni pacchimānaṃ javanānaṃ āsevanavasena, sahajātā cittacetasikā dhammā aññamaññaṃ sampayuttavaseneti ca chadhā nāmaṃ nāmassa paccayo hoti.§16	Tâm và tâm sở vừa diệt làm duyên cho tâm và tâm sở hiện tại bằng vô gián, đẳng vô gián, vô hữu, ly khứ; đổng lực trước cho đổng lực sau bằng trùng dụng; tâm và tâm sở đồng sinh cho nhau bằng tương ưng: danh làm duyên cho danh theo sáu cách.
Pacchājātā cittacetasikā dhammā purejātassa imassa kāyassa pacchājātavaseneti ekadhāva nāmaṃ rūpassa paccayo hoti.§18	Tâm và tâm sở sinh sau làm duyên cho thân sinh trước bằng hậu sinh.
Cha vatthūni pavattiyaṃ sattannaṃ viññāṇadhātūnaṃ pañcārammaṇāni ca pañcaviññāṇavīthiyā purejātavaseneti ekadhāva rūpaṃ nāmassa paccayo hoti.§19	Trong đời sống, sáu vật làm duyên cho bảy thức giới, năm cảnh làm duyên cho lộ trình ngũ môn, bằng tiền sinh.
Ārammaṇūpanissayakammatthipaccayesu ca sabbepi paccayā samodhānaṃ gacchanti.§35	Tất cả các duyên đều quy về bốn duyên: cảnh, cận y, nghiệp, hiện hữu.
Iti tekālikā dhammā, kālamuttā ca sambhavā; ajjhattañca bahiddhā ca, saṅkhatāsaṅkhatā tathā; paññattināmarūpānaṃ, vasena tividhā ṭhitā; paccayā nāma paṭṭhāne, catuvīsati sabbathā.§37	Như vậy, các pháp thuộc ba thời hoặc ngoài thời gian, bên trong hoặc bên ngoài, hữu vi hoặc vô vi, gồm ba loại chế định, danh, sắc: đó là 24 duyên trong Bộ Vị Trí.

Duyên có nhiều loại	Các loại (Saṅgaha VIII §21–34)
Cảnh ārammaṇa	6: sắc, thinh, khí, vị, xúc, pháp
Cận y upanissaya	3: cảnh cận y ārammaṇūpanissaya (cảnh được quý trọng), vô gián cận y anantarūpanissaya (tâm vừa diệt), thường cận y pakatūpanissaya (tham, tín…, lạc, khổ, người, thức ăn, thời tiết, chỗ ở; nghiệp cho quả)
Trưởng adhipati	2: cảnh trưởng (cảnh được quý trọng), câu sinh trưởng (dục, cần, tâm, thẩm)
Câu sinh sahajāta	3: tâm và tâm sở cho nhau và cho sắc đồng sinh; tứ đại cho nhau và cho sắc y sinh; ý vật và tâm quả cho nhau lúc tục sinh
Hỗ tương aññamañña	3: tâm và tâm sở cho nhau; tứ đại cho nhau; ý vật và tâm quả lúc tục sinh
Y chỉ nissaya	3: như câu sinh (hai loại đầu), và sáu vật cho bảy thức giới
Vật thực āhāra	2: đoàn thực cho thân này; ba vật thực danh (xúc, tư, thức) cho danh sắc đồng sinh
Quyền indriya	3: năm thần kinh cho năm thức; mạng quyền sắc cho sắc do nghiệp; quyền danh cho danh sắc đồng sinh
Bất tương ưng vippayutta	3: ý vật cho tâm quả lúc tục sinh, tâm cho sắc đồng sinh (câu sinh); tâm sinh sau cho thân (hậu sinh); sáu vật cho bảy thức giới (tiền sinh)
Hiện hữu, bất ly atthi, avigata	5: câu sinh, tiền sinh, hậu sinh, đoàn thực, mạng quyền sắc

Chế định (paññatti) theo Saṅgaha

Taṃtaṃbhūtavipariṇāmākāramupādāya tathā tathā paññattā bhūmipabbatādikā, sambhārasannivesākāramupādāya geharathasakaṭādikā, khandhapañcakamupādāya purisapuggalādikā…§40

Đất, núi… được chế định dựa vào hình dạng biến đổi của các đại; nhà, xe, cộ… dựa vào cách các bộ phận được sắp xếp; người, cá nhân… dựa vào năm uẩn; phương hướng, thời gian dựa vào sự chuyển động của mặt trăng…; giếng, hang dựa vào chỗ không có tiếp xúc; tướng kasiṇa dựa vào các đại và sự tu tập.

…vijjamānapaññatti avijjamānapaññatti, vijjamānena avijjamānapaññatti, avijjamānena vijjamānapaññatti, vijjamānena vijjamānapaññatti, avijjamānena avijjamānapaññatti ceti chabbidhā hoti.§41

Chế định danh (tên gọi) có sáu loại, theo việc tên gọi chỉ một pháp có thật hay không có thật về chân đế.

Loại	Ví dụ của Saṅgaha
Có thật vijjamāna	sắc, thọ (rūpa, vedanā)
Không có thật avijjamāna	đất, núi (bhūmi, pabbata)
Không thật dựa trên có thật	người có sáu thắng trí (chaḷabhiñño)
Có thật dựa trên không thật	giọng nữ (itthisaddo)
Có thật dựa trên có thật	nhãn thức (cakkhuviññāṇaṃ)
Không thật dựa trên không thật	con vua (rājaputto)

Giáo trình Abhidhammatthasaṅgaho VIII §1–43Chương trình Abhidhammajotika, Lớp 5

Nguyên văn Pāli: Saṅgaha chương 8 · PaccayaparicchedoBản Chaṭṭha Saṅgāyana · số đoạn theo bản Pāli

1Yesaṃ saṅkhatadhammānaṃ, ye dhammā paccayā yathā.
Taṃ vibhāgamihedāni, pavakkhāmi yathārahaṃ.

2Paṭiccasamuppādanayo paṭṭhānanayo ceti paccayasaṅgaho duvidho veditabbo.

3Tattha tabbhāvabhāvībhāvākāramattopalakkhito paṭiccasamuppādanayo, paṭṭhānanayo pana āhaccapaccayaṭṭhitimārabbha pavuccati, ubhayaṃ pana vomissetvā papañcenti ācariyā.

Phương pháp duyên khởi Paṭiccasamuppādanayo

4Tattha avijjāpaccayā saṅkhārā, saṅkhārapaccayā viññāṇaṃ, viññāṇapaccayā nāmarūpaṃ, nāmarūpapaccayā saḷāyatanaṃ, saḷāyatanapaccayā phasso, phassapaccayā vedanā, vedanāpaccayā taṇhā, taṇhāpaccayā upādānaṃ, upādānapaccayā bhavo, bhavapaccayā jāti, jātipaccayā jarāmaraṇaṃ sokaparidevadukkhadomanassupāyāsā sambhavanti. Evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hotīti ayamettha paṭiccasamuppādanayo.

5Tattha tayo addhā dvādasaṅgāni vīsatākārā tisandhi catusaṅkhepā tīṇi vaṭṭāni dve mūlāni ca veditabbāni.

6Kathaṃ? Avijjāsaṅkhārā atīto addhā, jātijarāmaraṇaṃ anāgato addhā, majjhe aṭṭha paccuppanno addhāti tayo addhā.

7Avijjā saṅkhārā viññāṇaṃ nāmarūpaṃ saḷāyatanaṃ phasso vedanā taṇhā upādānaṃ bhavo jāti jarāmaraṇanti dvādasaṅgāni.

8Sokādivacanaṃ panettha nissandaphalanidassanaṃ.

9Avijjāsaṅkhāraggahaṇena panettha taṇhupādānabhavāpi gahitā bhavanti, tathā taṇhupādānabhavaggahaṇena ca avijjāsaṅkhārā, jātijarāmaraṇaggahaṇena ca viññāṇādiphalapañcakameva gahitanti katvā –

10Atīte hetavo pañca, idāni phalapañcakaṃ.
Idāni hetavo pañca, āyatiṃ phalapañcakanti;
Vīsatākārā tisandhi, catusaṅkhepā ca bhavanti.

11Avijjātaṇhupādānā ca kilesavaṭṭaṃ, kammabhavasaṅkhāto bhavekadeso saṅkhārā ca kammavaṭṭaṃ, upapattibhavasaṅkhāto bhavekadeso avasesā ca vipākavaṭṭanti tīṇi vaṭṭāni.

12Avijjātaṇhāvasena dve mūlāni ca veditabbāni.

13Tesameva ca mūlānaṃ, nirodhena nirujjhati.
Jarāmaraṇamucchāya, pīḷitānamabhiṇhaso;
Āsavānaṃ samuppādā, avijjā ca pavattati.
Vaṭṭamābandhamiccevaṃ, tebhūmakamanādikaṃ;
Paṭiccasamuppādoti, paṭṭhapesi mahāmuni.

Phương pháp vị trí Paṭṭhānanayo

14Hetupaccayo ārammaṇapaccayo adhipatipaccayo anantarapaccayo samanantarapaccayo sahajātapaccayo aññamaññapaccayo nissayapaccayo upanissayapaccayo purejātapaccayo pacchājātapaccayo āsevanapaccayo kammapaccayo vipākapaccayo āhārapaccayo indriyapaccayo jhānapaccayo maggapaccayo sampayuttapaccayo vippayuttapaccayo atthipaccayo natthipaccayo vigatapaccayo avigatapaccayoti ayamettha paṭṭhānanayo.

15Chadhā nāmaṃ tu nāmassa, pañcadhā nāmarūpinaṃ.
Ekadhā puna rūpassa, rūpaṃ nāmassa cekadhā.
Paññattināmarūpāni, nāmassa duvidhā dvayaṃ;
Dvayassa navadhā ceti, chabbidhā paccayā kathaṃ.

16Anantaraniruddhā cittacetasikā dhammā paṭuppannānaṃ cittacetasikānaṃ dhammānaṃ anantarasamanantaranatthivigatavasena, purimāni javanāni pacchimānaṃ javanānaṃ āsevanavasena, sahajātā cittacetasikā dhammā aññamaññaṃ sampayuttavaseneti ca chadhā nāmaṃ nāmassa paccayo hoti.

17Hetujhānaṅgamaggaṅgāni sahajātānaṃ nāmarūpānaṃ hetādivasena, sahajātā cetanā sahajātānaṃ nāmarūpānaṃ, nānākkhaṇikā cetanā kammābhinibbattānaṃ nāmarūpānaṃ kammavasena, vipākakkhandhā aññamaññaṃ sahajātānaṃ rūpānaṃ vipākavaseneti ca pañcadhā nāmaṃ nāmarūpānaṃ paccayo hoti.

18Pacchājātā cittacetasikā dhammā purejātassa imassa kāyassa pacchājātavaseneti ekadhāva nāmaṃ rūpassa paccayo hoti.

19Cha vatthūni pavattiyaṃ sattannaṃ viññāṇadhātūnaṃ pañcārammaṇāni ca pañcaviññāṇavīthiyā purejātavaseneti ekadhāva rūpaṃ nāmassa paccayo hoti.

20Ārammaṇavasena upanissayavaseneti ca duvidhā paññattināmarūpāni nāmasseva paccayā honti.

21Tattha rūpādivasena chabbidhaṃ hoti ārammaṇaṃ.

22Upanissayo pana tividho hoti – ārammaṇūpanissayo anantarūpanissayo pakatūpanissayo ceti.

23Tattha ārammaṇameva garukataṃ ārammaṇūpanissayo.

24Anantaraniruddhā cittacetasikā dhammā anantarūpanissayo.

25Rāgādayo pana dhammā saddhādayo ca sukhaṃ dukkhaṃ puggalo bhojanaṃ utusenāsanañca yathārahaṃ ajjhattañca bahiddhā ca kusalādidhammānaṃ, kammaṃ vipākānanti ca bahudhā hoti pakatūpanissayo.

26Adhipatisahajātaaññamaññanissayaāhāraindriyavippayuttaatthiavigatavaseneti yathārahaṃ navadhā nāmarūpāni nāmarūpānaṃ paccayā bhavanti.

27Tattha garukatamārammaṇaṃ ārammaṇādhipativasena nāmānaṃ, sahajātādhipati catubbidhopi sahajātavasena sahajātānaṃ nāmarūpānanti ca duvidho hoti adhipatipaccayo.

28Cittacetasikā dhammā aññamaññaṃ sahajātarūpānañca, mahābhūtā aññamaññaṃ upādārūpānañca, paṭisandhikkhaṇe vatthuvipākā aññamaññanti ca tividho hoti sahajātapaccayo.

29Cittacetasikā dhammā aññamaññaṃ, mahābhūtā aññamaññaṃ, paṭisandhikkhaṇe vatthuvipākā aññamaññanti ca tividho hoti aññamaññapaccayo.

30Cittacetasikā dhammā aññamaññaṃ sahajātarūpānañca, mahābhūtā aññamaññaṃ upādārūpānañca, cha vatthūni sattannaṃ viññāṇadhātūnanti ca tividho hoti nissayapaccayo.

31Kabaḷīkāro āhāro imassa kāyassa, arūpino āhārā sahajātānaṃ nāmarūpānanti ca duvidho hoti āhārapaccayo.

32Pañca pasādā pañcannaṃ viññāṇānaṃ, rūpajīvitindriyaṃ upādinnarūpānaṃ, arūpino indriyā sahajātānaṃ nāmarūpānanti ca tividho hoti indriyapaccayo.

33Okkantikkhaṇe vatthu vipākānaṃ, cittacetasikā dhammā sahajātarūpānaṃ sahajātavasena, pacchājātā cittacetasikā dhammā purejātassa imassa kāyassa pacchājātavasena cha vatthūni pavattiyaṃ sattannaṃ viññāṇadhātūnaṃ purejātavaseneti ca tividho hoti vippayuttapaccayo.

34Sahajātaṃ purejātaṃ, pacchājātañca sabbathā.
Kabaḷīkāro āhāro, rūpajīvitamiccayanti. –

Pañcavidho hoti atthipaccayo avigatapaccayo ca.

35Ārammaṇūpanissayakammatthipaccayesu ca sabbepi paccayā samodhānaṃ gacchanti.

36Sahajātarūpanti panettha sabbatthāpi pavatte cittasamuṭṭhānānaṃ, paṭisandhiyaṃ kaṭattārūpānañca vasena duvidhaṃ hotīti veditabbaṃ.

37Iti tekālikā dhammā, kālamuttā ca sambhavā.
Ajjhattañca bahiddhā ca, saṅkhatāsaṅkhatā tathā;
Paññattināmarūpānaṃ, vasena tividhā ṭhitā;
Paccayā nāma paṭṭhāne, catuvīsati sabbathā.

38Tattha rūpadhammā rūpakkhandhova, cittacetasikasaṅkhātā cattāro arūpino khandhā, nibbānañceti pañcavidhampi arūpanti ca nāmanti ca pavuccati.

Chế định Paññattibhedo

39Tato avasesā paññatti pana paññāpiyattā paññatti, paññāpanato paññattīti ca duvidhā hoti.

40Kathaṃ? Taṃtaṃbhūtavipariṇāmākāramupādāya tathā tathā paññattā bhūmipabbatādikā, sambhārasannivesākāramupādāya geharathasakaṭādikā, khandhapañcakamupādāya purisapuggalādikā, candāvaṭṭanādikamupādāya disākālādikā, asamphuṭṭhākāramupādāya kūpaguhādikā, taṃtaṃbhūtanimittaṃ bhāvanāvisesañca upādāya kasiṇanimittādikā ceti evamādippabhedā pana paramatthato avijjamānāpi atthacchāyākārena cittuppādānamārammaṇabhūtā taṃ taṃ upādāya upanidhāya kāraṇaṃ katvā tathā tathā parikappiyamānā saṅkhāyati samaññāyati voharīyati paññāpīyatīti paññattīti pavuccati. Ayaṃ paññatti paññāpiyattā paññatti nāma.

41Paññāpanato paññatti pana nāmanāmakammādināmena paridīpitā, sā vijjamānapaññatti avijjamānapaññatti, vijjamānena avijjamānapaññatti, avijjamānena vijjamānapaññatti, vijjamānena vijjamānapaññatti, avijjamānena avijjamānapaññatti ceti chabbidhā hoti.

42Tattha yadā pana paramatthato vijjamānaṃ rūpavedanādiṃ etāya paññāpenti, tadāyaṃ vijjamānapaññatti. Yadā pana paramatthato avijjamānaṃ bhūmipabbatādiṃ etāya paññāpenti, tadāyaṃ avijjamānapaññattīti pavuccati. Ubhinnaṃ pana vomissakavasena sesā yathākkamaṃ chaḷabhiñño, itthisaddo, cakkhuviññāṇaṃ, rājaputtoti ca veditabbā.

43Vacīghosānusārena, sotaviññāṇavīthiyā.
Pavatthānantaruppanna-manodvārassa gocarā.
Atthā yassānusārena, viññāyanti tato paraṃ;
Sāyaṃ paññatti viññeyyā, lokasaṅketanimmitā.

Iti abhidhammatthasaṅgahe paccayasaṅgahavibhāgo nāma

Aṭṭhamo paricchedo.

Giáo trình Abhidhammatthasaṅgaho, Paccayaparicchedo

9 Kammaṭṭhānasaṅgahavibhāga

Thiền chỉ và thiền quán: từ bản đồ đến bước chân

Samathavipassanānaṃ, bhāvanānamito paraṃ;
kammaṭṭhānaṃ pavakkhāmi, duvidhampi yathākkamaṃ.

Từ đây, tôi sẽ nói về hai loại đề mục thiền, của thiền chỉ và thiền quán, theo thứ tự.

Abhidhammattha Saṅgaha, Chương 9, kệ mở đầu

Ý chính trong 30 giây

Thiền chỉ (samatha): gom tâm vào một đề mục để tâm định. Có 40 đề mục, chọn theo tính cách.
Thiền quán (vipassanā): thấy các pháp chân đế là vô thường, khổ, vô ngã. Đi qua 7 tầng thanh tịnh, 16 tầng tuệ.
Đích đến là 4 tầng thánh, mỗi tầng nhổ tận gốc một số tâm bất thiện.

40 đề mục thiền chỉ

Mô phỏng 9.1

Đề mục nào hợp với bạn?

Ghép đề mục với 6 tánh (carita) theo Saṅgaha IX và Visuddhimagga III. Thực tế ai cũng có nhiều tánh trộn lẫn; hơi thở (ānāpānasati) được xem là đề mục an toàn cho hầu hết mọi người.

Ba tướng nimitta	Ba bậc tu tập bhāvanā
Tướng chuẩn bị: đề mục ban đầu, ví dụ đĩa đất	Chuẩn bị: tập trung ban đầu
Tướng học: hình ảnh in trong tâm, nhắm mắt vẫn thấy	Cận định: năm triền cái lắng xuống
Tướng tợ: hình ảnh trong sáng, tinh khiết, không khuyết điểm	An chỉ định: tâm thiền (jhāna) sinh khởi

Thiền quán: 7 thanh tịnh, 16 tuệ

Thiền quán lấy chính danh và sắc (những gì bạn đã học ở Chương 1–6) làm đối tượng, để thấy ba tướng: vô thường (sinh rồi diệt), khổ (bị bức bách bởi sinh diệt), vô ngã (không có chủ thể điều khiển). Lộ trình được chia thành 7 bậc thanh tịnh, xuất phát từ ví dụ "bảy cỗ xe trạm" trong Kinh Trạm Xe (MN 24):

Bốn tầng thánh và những gì được nhổ bỏ

Hình 9.1

12 tâm bất thiện bị đoạn trừ ở tầng nào?

Thực hành cho người trẻ

Ba bài tập sau giúp đưa Abhidhamma từ trang sách vào đời sống. Đây là bước làm quen; muốn tu tập nghiêm túc, bạn nên tìm thiện tri thức hướng dẫn.

1 · Gọi tên tâm (5 phút)

Khi lướt mạng, cứ mỗi lần dừng lại ở một nội dung, hỏi nhẹ: tâm này là gì? "Thích: tham." "Bực: sân." "Lơ mơ: si." "Muốn chia sẻ điều tốt: thiện." Đức Phật dạy trong Kinh Niệm Xứ: "sarāgaṃ vā cittaṃ 'sarāgaṃ cittan'ti pajānāti", tâm có tham, biết rõ là tâm có tham.

2 · Hơi thở (10 phút)

Ngồi thẳng, biết hơi thở vào, hơi thở ra ở chóp mũi hoặc bụng. Khi tâm chạy đi, nhận ra và nhẹ nhàng đưa về. Rất hợp với người "nghĩ nhiều" (tánh tầm).

3 · Đi tìm "cái tôi"

Ngồi yên, quan sát: chỗ tiếp xúc với ghế là cứng hay mềm (đất)? Ấm hay mát (lửa)? Bụng phồng xẹp (gió)? Âm thanh nào đang được nghe? Có chỗ nào là "tôi" đứng ngoài những thứ này không?

Đào sâu: Thiền chỉ có bắt buộc trước thiền quán?Hai cỗ xe theo Chú giải

Chú giải nói đến hai hạng hành giả: chỉ thừa (samathayānika), đắc thiền trước rồi chuyển sang quán; và thuần quán thừa (suddhavipassanāyānika), đi thẳng vào thiền quán, dựa vào định sát-na (khaṇika-samādhi) theo cách hiểu của các Sớ giải. Nhiều truyền thống thiền hiện đại ở Myanmar dựa trên cách hiểu này.

Saṅgaha cũng nêu chi tiết đề mục nào đạt đến tầng thiền nào: 10 kasiṇa và hơi thở đạt đủ 5 tầng thiền sắc giới; 10 bất tịnh và niệm thân chỉ đến sơ thiền; từ, bi, hỷ đến tứ thiền; xả chỉ ở ngũ thiền; 8 tùy niệm còn lại, quán vật thực và phân biệt tứ đại chỉ đến cận định.

Chánh tạng MN 10; MN 24; PaṭisambhidāmaggaChú giải Visuddhimagga III–XXIIISớ giải Paramatthamañjūsā

Chánh tạng MN 10; MN 24 Chú giải Visuddhimagga Giáo trình Saṅgaha IX; Mehm Tin Mon, Ch. 9

Chuyên sâu Lớp 5: thiền chỉ, thiền quán theo nguyên văn

Tattha samathasaṅgahe tāva dasa kasiṇāni, dasa asubhā, dasa anussatiyo, catasso appamaññāyo, ekā saññā, ekaṃ vavatthānaṃ, cattāro āruppā ceti sattavidhena samathakammaṭṭhānasaṅgaho.

Trong phần thiền chỉ, đề mục được gom thành bảy nhóm: 10 kasiṇa, 10 bất tịnh, 10 tùy niệm, 4 vô lượng, 1 tưởng, 1 phân biệt, 4 vô sắc.

Saṅgaha IX §2

40 đề mục bằng Pāli

Nhóm	Đề mục (Pāli · Việt)
10 kasiṇa	pathavī đất · āpo nước · tejo lửa · vāyo gió · nīla xanh · pīta vàng · lohita đỏ · odāta trắng · ākāsa hư không · āloka ánh sáng
10 bất tịnh asubha	uddhumātaka trương phình · vinīlaka xanh bầm · vipubbaka rỉ mủ · vicchiddaka đứt đôi · vikkhāyitaka bị thú ăn · vikkhittaka rải rác · hatavikkhittaka bị chặt rải rác · lohitaka dính máu · puḷavaka giòi bọ · aṭṭhika hài cốt
10 tùy niệm anussati	buddha- Phật · dhamma- Pháp · saṃgha- Tăng · sīla- giới · cāga- thí · devatā- thiên · upasama- an tịnh · maraṇa- chết · kāyagatāsati niệm thân · ānāpānassati hơi thở
4 vô lượng appamaññā	mettā từ · karuṇā bi · muditā hỷ · upekkhā xả (còn gọi Phạm trú, brahmavihāra)
1 tưởng · 1 phân biệt	āhāre paṭikūlasaññā tưởng vật thực bất tịnh · catudhātuvavatthāna phân biệt tứ đại
4 vô sắc āruppa	ākāsānañcāyatana · viññāṇañcāyatana · ākiñcaññāyatana · nevasaññānāsaññāyatana

…tatthāpi kasiṇesu puthulaṃ mohacaritassa, khuddakaṃ vitakkacaritassevāti.§18	…trong các kasiṇa, kasiṇa lớn hợp với người tánh si, kasiṇa nhỏ hợp với người tánh tầm.
Buddhānussatiādīsu aṭṭhasu saññāvavatthānesu cāti dasasu kammaṭṭhānesu upacārabhāvanāva sampajjati, natthi appanā.§19	Với 8 tùy niệm đầu, tưởng và phân biệt (10 đề mục), chỉ đạt cận định, không có an chỉ.
Dasa kasiṇāni ānāpānañca pañcakajjhānikāni. Dasa asubhā kāyagatāsati ca paṭhamajjhānikā. Mettādayo tayo catukkajjhānikā. Upekkhā pañcamajjhānikā…§21–24	10 kasiṇa và hơi thở đạt đủ 5 tầng thiền; 10 bất tịnh và niệm thân chỉ sơ thiền; từ, bi, hỷ đến tứ thiền; xả chỉ ở ngũ thiền.

Ba tướng, ba bậc tu tập

Ādikammikassa hi pathavīmaṇḍalādīsu nimittaṃ uggaṇhantassa tamārammaṇaṃ parikammanimittanti pavuccati, sā ca bhāvanā parikammabhāvanā nāma.§28	Với người mới tập, khi nắm lấy tướng trên đĩa đất…, cảnh ấy gọi là tướng chuẩn bị; sự tu tập ấy gọi là tu tập chuẩn bị.
Yadā pana taṃ nimittaṃ cittena samuggahitaṃ hoti, cakkhunā passantasseva manodvārassa āpāthamāgataṃ, tadā tamevārammaṇaṃ uggahanimittaṃ nāma…§29	Khi tướng ấy được tâm nắm vững, hiện ra ở ý môn như đang thấy bằng mắt, cảnh ấy gọi là tướng học.
…yadā tappaṭibhāgaṃ vatthudhammavimuccitaṃ paññattisaṅkhātaṃ bhāvanāmayamārammaṇaṃ citte sannisannaṃ samappitaṃ hoti, tadā taṃ paṭibhāganimittaṃ samuppannanti pavuccati.§30	…khi một cảnh tương tự, thoát khỏi các khuyết điểm của vật thật, là chế định do tu tập sinh, an trú vững chắc trong tâm, thì gọi là tướng tợ đã sinh.
Tato paraṃ tameva paṭhamajjhānaṃ āvajjanaṃ samāpajjanaṃ adhiṭṭhānaṃ vuṭṭhānaṃ paccavekkhaṇā ceti imāhi pañcahi vasitāhi vasībhūtaṃ katvā…§33	Sau đó, làm chủ sơ thiền bằng năm sự thuần thục: hướng tâm, nhập, trụ, xuất, quán xét; rồi bỏ chi thô (tầm…) để đạt các tầng thiền cao hơn.
Iddhividhaṃ dibbasotaṃ, paracittavijānanā; pubbenivāsānussati, dibbacakkhūti pañcadhā.§42	Năm thắng trí: thần túc, thiên nhĩ, tha tâm thông, túc mạng, thiên nhãn.

Thiền quán: bảy thanh tịnh

Pātimokkhasaṃvarasīlaṃ indriyasaṃvarasīlaṃ ājīvapārisuddhisīlaṃ paccayasannissitasīlañceti catupārisuddhisīlaṃ sīlavisuddhi nāma.§49	Bốn giới thanh tịnh: giới bổn, thu thúc lục căn, nuôi mạng chân chánh, quán xét vật dụng: đó là giới thanh tịnh.
Upacārasamādhi appanāsamādhi ceti duvidhopi samādhi cittavisuddhi nāma.§50	Hai loại định, cận định và an chỉ định: đó là tâm thanh tịnh.
Lakkhaṇarasapaccupaṭṭhānapadaṭṭhānavasena nāmarūpapariggaho diṭṭhivisuddhi nāma. Tesameva ca nāmarūpānaṃ paccayapariggaho kaṅkhāvitaraṇavisuddhi nāma.§51–52	Phân biệt danh sắc theo đặc tính, phận sự, biểu hiện, nhân gần: kiến thanh tịnh. Phân biệt các duyên của danh sắc ấy: đoạn nghi thanh tịnh.
Obhāso pīti passaddhi, adhimokkho ca paggaho; sukhaṃ ñāṇamupaṭṭhānamupekkhā ca nikanti ca.§53	Mười tùy phiền não của thiền quán: ánh sáng, hỷ, an tịnh, thắng giải, tinh tấn, lạc, trí, niệm, xả, và sự ưa thích. Nhận ra chúng là "phi đạo": đó là đạo phi đạo tri kiến thanh tịnh.
…udayabbayañāṇato paṭṭhāya yāva anulomā tilakkhaṇaṃ vipassanāparamparāya paṭipajjantassa nava vipassanāñāṇāni paṭipadāñāṇadassanavisuddhi nāma.§54	Chín tuệ quán, từ tuệ sinh diệt đến tuệ thuận thứ, của người thực hành quán ba tướng liên tục: hành đạo tri kiến thanh tịnh.
Tassānantarameva maggo dukkhasaccaṃ parijānanto samudayasaccaṃ pajahanto, nirodhasaccaṃ sacchikaronto, maggasaccaṃ bhāvanāvasena appanāvīthimotarati.§58	Ngay sau đó, tâm đạo đi vào lộ trình an chỉ: thấu biết khổ đế, đoạn tập đế, chứng diệt đế, tu đạo đế.
Maggaṃ phalañca nibbānaṃ, paccavekkhati paṇḍito; hīne kilese sese ca, paccavekkhati vā na vā. Chabbisuddhikamenevaṃ, bhāvetabbo catubbidho; ñāṇadassanavisuddhi, nāma maggo pavuccati.§60	Bậc trí quán xét đạo, quả và Níp-bàn; có thể quán xét hoặc không quán xét phiền não đã đoạn và còn lại. Bốn đạo, được tu tập theo thứ tự sáu thanh tịnh, gọi là tri kiến thanh tịnh.

Ba giải thoát và bốn bậc thánh

Anattānupassanā attābhinivesaṃ muñcantī suññatānupassanā nāma vimokkhamukhaṃ hoti. Aniccānupassanā vipallāsanimittaṃ muñcantī animittānupassanā nāma. Dukkhānupassanā taṇhāpaṇidhiṃ muñcantī appaṇihitānupassanā nāma.§61–63	Quán vô ngã, buông bỏ sự chấp ngã, là cửa giải thoát "không". Quán vô thường, buông bỏ tướng điên đảo, là cửa "vô tướng". Quán khổ, buông bỏ ước muốn của ái, là cửa "vô nguyện".
…sotāpattimaggaṃ bhāvetvā diṭṭhivicikicchāpahānena pahīnāpāyagamano sattakkhattuparamo sotāpanno nāma hoti.§68	Tu đạo Nhập lưu, đoạn tà kiến và hoài nghi, không còn đi vào khổ cảnh, tái sinh nhiều nhất bảy lần: gọi là bậc Nhập lưu.
Sakadāgāmimaggaṃ bhāvetvā rāgadosamohānaṃ tanukarattā sakadāgāmī nāma hoti sakideva imaṃ lokaṃ āgantvā.§69	Tu đạo Nhất lai, làm mỏng tham, sân, si: bậc Nhất lai, chỉ trở lại cõi này một lần.
Anāgāmimaggaṃ bhāvetvā kāmarāgabyāpādānamanavasesappahānena anāgāmī nāma hoti anāgantvā itthattaṃ.§70	Tu đạo Bất lai, đoạn hết dục ái và sân: bậc Bất lai, không trở lại trạng thái này nữa.
Arahattamaggaṃ bhāvetvā anavasesakilesappahānena arahā nāma hoti khīṇāsavo loke aggadakkhiṇeyyoti.§71	Tu đạo A-la-hán, đoạn hết mọi phiền não: bậc A-la-hán, lậu tận, bậc đáng cúng dường cao nhất trong đời.
Nirodhasamāpattisamāpajjanaṃ pana anāgāmīnañceva arahantānañca labbhati…§73	Chỉ bậc Bất lai và A-la-hán (có đủ thiền) mới nhập được diệt thọ tưởng định.
Bhāvetabbaṃ paniccevaṃ, bhāvanādvayamuttamaṃ; paṭipattirasassādaṃ, patthayantena sāsaneti.§75	Ai mong nếm được vị của sự thực hành trong giáo pháp, hãy tu tập hai pháp tu tối thượng này như vậy.

Cārittasobhitavisālakulodayena, saddhābhivuḍḍhaparisuddhaguṇodayena; nampavhayena paṇidhāya parānukampaṃ, yaṃ patthitaṃ pakaraṇaṃ pariniṭṭhitaṃ taṃ.

Bộ luận này được thỉnh cầu bởi vị tên Namba, người sinh trong dòng tộc lớn sáng ngời giới hạnh, đầy đủ đức tin và phẩm hạnh trong sạch, vì lòng thương người khác; nay bộ luận đã hoàn tất.

Saṅgaha, lời kết sách (Nigamana) của Ngài Anuruddha

Giáo trình Abhidhammatthasaṅgaho IX §1–75, NigamanaChương trình Abhidhammajotika, Lớp 5

Nguyên văn Pāli: Saṅgaha chương 9 · KammaṭṭhānaparicchedoBản Chaṭṭha Saṅgāyana · số đoạn theo bản Pāli

1Samathavipassanānaṃ, bhāvanānamito paraṃ.
Kammaṭṭhānaṃ pavakkhāmi, duvidhampi yathākkamaṃ.

Đề mục thiền chỉ Samathakammaṭṭhānaṃ

2Tattha samathasaṅgahe tāva dasa kasiṇāni, dasa asubhā, dasa anussatiyo, catasso appamaññāyo, ekā saññā, ekaṃ vavatthānaṃ, cattāro āruppā ceti sattavidhena samathakammaṭṭhānasaṅgaho.

Phân loại tánh Caritabhedo

3Rāgacaritā dosacaritā mohacaritā saddhācaritā buddhicaritā vitakkacaritā ceti chabbidhena caritasaṅgaho.

Phân loại tu tập Bhāvanābhedo

4Parikammabhāvanā upacārabhāvanā appanābhāvanā ceti tisso bhāvanā.

Phân loại tướng Nimittabhedo

5Parikammanimittaṃ uggahanimittaṃ paṭibhāganimittañceti tīṇi nimittāni ca veditabbāni.

6Kathaṃ? Pathavīkasiṇaṃ āpokasiṇaṃ tejokasiṇaṃ vāyokasiṇaṃ nīlakasiṇaṃ pītakasiṇaṃ lohitakasiṇaṃ odātakasiṇaṃ ākāsakasiṇaṃ ālokakasiṇañceti imāni dasa kasiṇāni nāma.

7Uddhumātakaṃ vinīlakaṃ vipubbakaṃ vicchiddakaṃ vikkhāyitakaṃ vikkhittakaṃ hatavikkhittakaṃ lohitakaṃ puḷavakaṃ aṭṭhikañceti ime dasa asubhā nāma.

8Buddhānussati dhammānussati saṃghānussati sīlānussati cāgānussati devatānussati upasamānussati maraṇānussati kāyagatāsati ānāpānassati ceti imā dasa anussatiyo nāma.

9Mettā karuṇā muditā upekkhā ceti imā catasso appamaññāyo nāma, brahmavihāroti ca pavuccati.

10Āhārepaṭikūlasaññā ekā saññā nāma.

11Catudhātuvavatthānaṃ ekaṃ vavatthānaṃ nāma.

12Ākāsānañcāyatanādayo cattāro āruppā nāmāti sabbathāpi samathaniddese cattālīsa kammaṭṭhānāni bhavanti.

Đề mục thích hợp Sappāyabhedo

13Caritāsu pana dasa asubhā kāyagatāsatisaṅkhātā koṭṭhāsabhāvanā ca rāgacaritassa sappāyā.

14Catasso appamaññāyo nīlādīni ca cattāri kasiṇāni dosacaritassa.

15Ānāpānaṃ mohacaritassa vitakkacaritassa ca,

16Buddhānussatiādayo cha saddhācaritassa.

17Maraṇaupasamasaññāvavatthānāni buddhicaritassa.

18Sesāni pana sabbānipi kammaṭṭhānāni sabbesampi sappāyāni, tatthāpi kasiṇesu puthulaṃ mohacaritassa, khuddakaṃ vitakkacaritassevāti.

Ayamettha sappāyabhedo.

Phân loại tu tập Bhāvanābhedo

19Bhāvanāsu sabbatthāpi parikammabhāvanā labbhateva, buddhānussatiādīsu aṭṭhasu saññāvavatthānesu cāti dasasukammaṭṭhānesu upacārabhāvanāva sampajjati, natthi appanā.

20Sesesu pana samatiṃsakammaṭṭhānesu appanābhāvanāpi sampajjati.

21Tatthāpi dasa kasiṇāni ānāpānañca pañcakajjhānikāni.

22Dasa asubhā kāyagatāsati ca paṭhamajjhānikā.

23Mettādayo tayo catukkajjhānikā.

24Upekkhā pañcamajjhānikāti chabbīsati rūpāvacarajjhānikāni kammaṭṭhānāni.

25Cattāro pana āruppā āruppajjhānikāti.

Ayamettha bhāvanābhedo.

Phân loại cảnh (thắng trí) Gocarabhedo

26Nimittesu pana parikammanimittaṃ uggahanimittañca sabbatthāpi yathārahaṃ pariyāyena labbhanteva.

27Paṭibhāganimittaṃ pana kasiṇāsubhakoṭṭhāsaānāpānesveva labbhati, tattha hi paṭibhāganimittamārabbha upacārasamādhi appanāsamādhi ca pavattanti.

28Kathaṃ? Ādikammikassa hi pathavīmaṇḍalādīsu nimittaṃ uggaṇhantassa tamārammaṇaṃ parikammanimittanti pavuccati, sā ca bhāvanā parikammabhāvanā nāma.

29Yadā pana taṃ nimittaṃ cittena samuggahitaṃ hoti, cakkhunā passantasseva manodvārassa āpāthamāgataṃ, tadā tamevārammaṇaṃ uggahanimittaṃ nāma, sā ca bhāvanā samādhiyati.

30Tathā samāhitassa panetassa tato paraṃ tasmiṃ uggahanimitte parikammasamādhinā bhāvanamanuyuñjantassa yadā tappaṭibhāgaṃ vatthudhammavimuccitaṃ paññattisaṅkhātaṃ bhāvanāmayamārammaṇaṃ citte sannisannaṃ samappitaṃ hoti, tadā taṃ paṭibhāganimittaṃ samuppannanti pavuccati.

31Tato paṭṭhāya paripanthavippahīnā kāmāvacarasamādhisaṅkhātā upacārabhāvanā nipphannā nāma hoti.

32Tato paraṃ tameva paribhāganimittaṃ upacārasamādhinā samāsevantassa rūpāvacarapaṭhamajjhānamappeti.

33Tato paraṃ tameva paṭhamajjhānaṃ āvajjanaṃ samāpajjanaṃ adhiṭṭhānaṃ vuṭṭhānaṃ paccavekkhaṇā ceti imāhi pañcahi vasitāhi vasībhūtaṃ katvā vitakkādikamoḷārikaṅgaṃ pahānāya vicārādisukhumaṅgupattiyā padahato yathākkamaṃ dutiyajjhānādayo yathārahamappenti.

34Iccevaṃ pathavīkasiṇādīsu dvāvīsatikammaṭṭhānesu paṭibhāganimittamupalabbhati.

35Avasesesu pana appamaññā sattapaññattiyaṃ pavattanti.

36Ākāsavajjitakasiṇesu pana yaṃ kiñci kasiṇaṃ ugghāṭetvā laddhamākāsaṃ anantavasena parikammaṃ karontassa paṭhamāruppamappeti.

37Tameva paṭhamāruppaviññāṇaṃ anantavasena parikammaṃ karontassa dutiyāruppamappeti.

38Tameva paṭhamāruppaviññāṇābhāvaṃ pana ‘‘natthi kiñcī’’ti parikammaṃ karontassa tatiyāruppamappeti.

39Tatiyāruppaṃ ‘‘santametaṃ, paṇītameta’’nti parikammaṃ karontassa catutthāruppamappeti.

40Avasesesu ca dasasu kammaṭṭhānesu buddhaguṇādikamārammaṇamārabbha parikammaṃ katvā tasmiṃ nimitte sādhukamuggahite tattheva parikammañca samādhiyati, upacāro ca sampajjati.

41Abhiññāvasena pavattamānaṃ pana rūpāvacarapañcamajjhānaṃ abhiññāpādakapañcamajjhānā vuṭṭhahitvā adhiṭṭheyyādikamāvajjetvā parikammaṃ karontassa rūpādīsu ārammaṇesu yathārahamappeti.

42Abhiññā ca nāma –
Iddhividhaṃ dibbasotaṃ, paracittavijānanā;
Pubbenivāsānussati, dibbacakkhūti pañcadhā.

Ayamettha gocarabhedo.

Niṭṭhito ca samathakammaṭṭhānanayo.

Vipassanākammaṭṭhānaṃ

Bảy thanh tịnh Visuddhibhedo

43Vipassanākammaṭṭhāne pana sīlavisuddhi cittavisuddhi diṭṭhivisuddhi kaṅkhāvitaraṇavisuddhi maggāmaggañāṇadassanavisuddhi paṭipadāñāṇadassanavisuddhi ñāṇadassanavisuddhi ceti sattavidhena visuddhisaṅgaho.

44Aniccalakkhaṇaṃ dukkhalakkhaṇaṃ anattalakkhaṇañceti tīṇi lakkhaṇāni.

45Aniccānupassanā dukkhānupassanā anattānupassanā ceti tisso anupassanā.

46Sammasanañāṇaṃ udayabbayañāṇaṃ bhaṅgañāṇaṃ bhayañāṇaṃ ādīnavañāṇaṃ nibbidāñāṇaṃ muccitukamyatāñāṇaṃ paṭisaṅkhāñāṇaṃ saṅkhārupekkhāñāṇaṃ anulomañāṇañceti dasa vipassanāñāṇāni.

47Suññato vimokkho, animitto vimokkho, appaṇihito vimokkho ceti tayo vimokkhā.

48Suññatānupassanā animittānupassanā appaṇihitānupassānā ceti tīṇi vimokkhamukhāni ca veditabbāni.

49Kathaṃ? Pātimokkhasaṃvarasīlaṃ indriyasaṃvarasīlaṃ ājīvapārisuddhisīlaṃ paccayasannissitasīlañceti catupārisuddhisīlaṃ sīlavisuddhi nāma.

50Upacārasamādhi appanāsamādhi ceti duvidhopi samādhi cittavisuddhi nāma.

51Lakkhaṇarasapaccupaṭṭhānapadaṭṭhānavasena nāmarūpa pariggaho diṭṭhivisuddhi nāma.

52Tesameva ca nāmarūpānaṃ paccayapariggaho kaṅkhāvitaraṇavisuddhi nāma.

53Tato paraṃ pana tathāpariggahitesu sappaccayesu tebhūmakasaṅkhāresu atītādibhedabhinnesu khandhādinayamārabbha kalāpavasena saṅkhipitvā ‘‘aniccaṃ khayaṭṭhena, dukkhaṃ bhayaṭṭhena, anattā asārakaṭṭhenā’’ti addhānavasena santativasena khaṇavasena vā sammasanañāṇena lakkhaṇattayaṃ sammasantassa tesveva paccayavasena khaṇavasena ca udayabbayañāṇena udayabbayaṃ samanupassantassa ca –
‘‘Obhāso pīti passaddhi, adhimokkho ca paggaho;
Sukhaṃ ñāṇamupaṭṭhānamupekkhā ca nikanti ce’’ti. –

Obhāsādivipassanupakkilesaparipanthapariggahavasena maggāmaggalakkhaṇavavatthānaṃ maggāmaggañāṇadassanavisuddhi nāma.

54Tathā paripanthavimuttassa pana tassa udayabbayañāṇato paṭṭhāya yā vānulomā tilakkhaṇaṃ vipassanāparamparāya paṭipajjantassa nava vipassanāñāṇāni paṭipadāñāṇadassanavisuddhi nāma.

55Tassevaṃ paṭipajjantassa pana vipassanāparipākamāgamma ‘‘idāni appanā uppajjissatī’’ti bhavaṅgaṃ vocchijjitvā uppannamanodvārāvajjanānantaraṃ dve tīṇi vipassanācittāni yaṃ kiñci aniccādilakkhaṇamārabbha parikammopacārānulomanāmena pavattanti.

56Yā sikhāppattā, sā sānulomā saṅkhārupekkhā vuṭṭhānagāminivipassanāti ca pavuccati.

57Tato paraṃ gotrabhucittaṃ nibbānamālambitvā puthujjanagottamabhibhavantaṃ, ariyagottamabhisambhontañca pavattati.

58Tassānantarameva maggo dukkhasaccaṃ parijānanto samudayasaccaṃ pajahanto, nirodhasaccaṃ sacchikaronto, maggasaccaṃ bhāvanāvasena appanāvīthimotarati.

59Tato paraṃ dve tīṇi phalacittāni pavattitvā bhavaṅgapātova hoti, puna bhavaṅgaṃ vocchinditvā paccavekkhaṇañāṇāni pavattanti.

60Maggaṃ phalañca nibbānaṃ, paccavekkhati paṇḍito.
Hīne kilese sese ca, paccavekkhati vāna vā.
Chabbisuddhikamenevaṃ, bhāvetabbo catubbidho;
Ñāṇadassanavisuddhi, nāma maggo pavuccati.

Ayamettha visuddhibhedo.

Ba giải thoát Vimokkhabhedo

61Tattha anattānupassanā attābhinivesaṃ muñcantī suññatānupassanā nāma vimokkhamukhaṃ hoti.

62Aniccānupassanā vipallāsanimittaṃ muñcantī animittānupassanā nāma.

63Dukkhānupassanā taṇhāpaṇidhiṃ muñcantī appaṇihitānupassanā nāma.

64Tasmā yadi vuṭṭhānagāminivipassanā anattato vipassati, suññato vimokkho nāma hoti maggo.

65Yadi aniccato vipassati, animitto vimokkho nāma.

66Yadi dukkhato vipassati, appaṇihito vimokkho nāmāti ca maggo vipassanāgamanavasena tīṇi nāmāni labhati, tathā phalañca maggāgamanavasena maggavīthiyaṃ.

67Phalasamāpattivīthiyaṃ pana yathāvuttanayena vipassantānaṃ yathāsakaphalamuppajjamānampi vipassanāgamanavaseneva suññatādivimokkhoti ca pavuccati, ārammaṇavasena pana sarasavasena ca nāmattayaṃ sabbattha sabbesampi samameva ca.

Ayamettha vimokkhabhedo.

Phân loại theo hạng người Puggalabhedo

68Ettha pana sotāpattimaggaṃ bhāvetvā diṭṭhivicikicchāpahānena pahīnāpāyagamano sattakkhattuparamo sotāpanno nāma hoti.

69Sakadāgāmimaggaṃ bhāvetvā rāgadosamohānaṃ tanukarattā sakadāgāmī nāma hoti sakideva imaṃ lokaṃ āgantvā.

70Anāgāmimaggaṃ bhāvetvā kāmarāgabyāpādānamanavasesappahānena anāgāmī nāma hoti anāgantvā itthattaṃ.

71Arahattamaggaṃ bhāvetvā anavasesakilesappahānena arahā nāma hoti khīṇāsavo loke aggadakkhiṇeyyoti.

Ayamettha puggalabhedo.

Các thiền chứng Samāpattibhedo

72Phalasamāpattivīthiyaṃ panettha sabbesampi yathāsakaphalavasena sādhāraṇāva.

73Nirodhasamāpattisamāpajjanaṃ pana anāgāmīnañceva arahantānañca labbhati, tattha yathākkamaṃ paṭhamajjhānādimahaggatasamāpattiṃ samāpajjitvā vuṭṭhāya tattha gate saṅkhāradhamme tattha tattheva vipassanto yāva ākiñcaññāyatanaṃ gantvā tato paraṃ adhiṭṭheyyādikaṃ pubbakiccaṃ katvā nevasaññānāsaññāyatanaṃ samāpajjati, tassa dvinnaṃ appanājavanānaṃ parato vocchijjati cittasantati, tato nirodhasamāpanno nāma hoti.

74Vuṭṭhānakāle pana anāgāmino anāgāmiphalacittaṃ, arahato arahattaphalacittaṃ ekavārameva pavattitvā bhavaṅgapāto hoti, tato paraṃ paccavekkhaṇañāṇaṃ pavattati.

Ayamettha samāpattibhedo.

Niṭṭhito ca vipassanākammaṭṭhānanayo.

Lời khuyến tấn Uyyojanaṃ

75Bhāvetabbaṃ paniccevaṃ, bhāvanādvayamuttamaṃ.
Paṭipattirasassādaṃ, patthayantena sāsaneti.

Iti abhidhammatthasaṅgahe kammaṭṭhānasaṅgahavibhāgo nāma

Navamo paricchedo.

Lời kết sách Nigamanaṃ

(Ka) cārittasobhitavisālakulodayena,
Saddhābhivuḍḍhaparisuddhaguṇodayena;
Nampavhayena paṇidhāya parānukampaṃ,
Yaṃ patthitaṃ pakaraṇaṃ pariniṭṭhitaṃ taṃ.
(Kha) puññena tena vipulena tu mūlasomaṃ;
Dhaññādhivāsamuditoditamāyukantaṃ;
Paññāvadātaguṇasobhitalajjibhikkhū,
Maññantu puññavibhavodayamaṅgalāya.

Iti anuruddhācariyena racitaṃ

Abhidhammatthasaṅgahaṃ nāma pakaraṇaṃ.

Giáo trình Abhidhammatthasaṅgaho, Kammaṭṭhānaparicchedo

Lớp 6 · มัชฌิมอาภิธรรมิกะเอก · 1 năm

Lớp 6 Majjhima-Abhidhammika-eka

Bộ Chất Ngữ (Dhātukathā): xét các pháp được gồm hay không gồm trong uẩn, xứ, giới.

Bộ Chất Ngữ

Dh Dhātukathāpakaraṇa

Bộ Chất Ngữ: pháp nào được gồm trong uẩn, xứ, giới?

Saṅgaho asaṅgaho. Saṅgahitena asaṅgahitaṃ. Asaṅgahitena saṅgahitaṃ. Saṅgahitena saṅgahitaṃ. Asaṅgahitena asaṅgahitaṃ.

Gồm và không gồm. Không gồm (trong) cái được gồm. Gồm (trong) cái không được gồm. Gồm (trong) cái được gồm. Không gồm (trong) cái không được gồm.

Dhātukathā, Nayamātikā 1–5

Ý chính trong 30 giây

Bộ Chất Ngữ (Dhātukathā) là bộ thứ ba của Tạng Vi Diệu Pháp. Nó đặt mỗi pháp lên ba "thước đo": 5 uẩn, 12 xứ, 18 giới.
Câu hỏi mẫu: "Pháp X được gồm (saṅgahita) trong bao nhiêu uẩn, xứ, giới? Không gồm (asaṅgahita) trong bao nhiêu?"
Ngoài ra còn hỏi về tương ưng (sampayoga) và bất tương ưng (vippayoga). Tổng cộng có 14 phương pháp.

Bảng đề mục của Bộ Chất Ngữ

Bộ này có ba bảng đề mục: 14 phương pháp (nayamātikā), bảng bên trong (abbhantaramātikā) gồm 125 pháp, và bảng bên ngoài là chính Mātikā của Bộ Pháp Tụ đã học ở Lớp 3.

#	Phương pháp (Pāli)	Ý nghĩa
1	Saṅgaho asaṅgaho	Gồm và không gồm
2	Saṅgahitena asaṅgahitaṃ	Các pháp đã được gồm (trong cùng uẩn…) nhưng không được gồm (trong cùng xứ, giới)
3	Asaṅgahitena saṅgahitaṃ	Không gồm (theo một thước đo) nhưng được gồm (theo thước đo khác)
4	Saṅgahitena saṅgahitaṃ	Được gồm theo cả hai
5	Asaṅgahitena asaṅgahitaṃ	Không gồm theo cả hai
6	Sampayogo vippayogo	Tương ưng và bất tương ưng
7	Sampayuttena vippayuttaṃ	Bất tương ưng với cái tương ưng
8	Vippayuttena sampayuttaṃ	Tương ưng với cái bất tương ưng
9	Sampayuttena sampayuttaṃ	Tương ưng với cái tương ưng
10	Vippayuttena vippayuttaṃ	Bất tương ưng với cái bất tương ưng
11	Saṅgahitena sampayuttaṃ vippayuttaṃ	Tương ưng, bất tương ưng với cái được gồm
12	Sampayuttena saṅgahitaṃ asaṅgahitaṃ	Gồm, không gồm với cái tương ưng
13	Asaṅgahitena sampayuttaṃ vippayuttaṃ	Tương ưng, bất tương ưng với cái không gồm
14	Vippayuttena saṅgahitaṃ asaṅgahitaṃ	Gồm, không gồm với cái bất tương ưng

Pañcakkhandhā, dvādasāyatanāni, aṭṭhārasa dhātuyo, cattāri saccāni, bāvīsatindriyāni, paṭiccasamuppādo, cattāro satipaṭṭhānā, cattāro sammappadhānā, cattāro iddhipādā, cattāri jhānāni, catasso appamaññāyo, pañcindriyāni, pañca balāni, satta bojjhaṅgā, ariyo aṭṭhaṅgiko maggo, phasso vedanā saññā cetanā cittaṃ adhimokkho manasikāro.

5 uẩn, 12 xứ, 18 giới, 4 đế, 22 quyền, duyên khởi (12 chi), 4 niệm xứ, 4 chánh cần, 4 như ý túc, 4 thiền, 4 vô lượng, 5 quyền, 5 lực, 7 giác chi, 8 chi Thánh đạo, và xúc, thọ, tưởng, tư, tâm, thắng giải, tác ý: 125 pháp.

Dhātukathā, Abbhantaramātikā; Nayamukhamātikā: "Tīhi saṅgaho, tīhi asaṅgaho, catūhi sampayogo, catūhi vippayogo"

Cách tính "gồm" và "không gồm"

Một pháp X được gồm trong một uẩn (xứ, giới) khi có ít nhất một phần của X nằm trong uẩn (xứ, giới) ấy. Các uẩn, xứ, giới còn lại là "không gồm". Ví dụ: sắc uẩn có mặt trong 10 xứ sắc và một phần trong pháp xứ (sắc vi tế), nên được gồm trong 11 xứ; xứ còn lại là ý xứ.

Mô phỏng Dh.1

Hỏi đáp theo phương pháp thứ nhất

Pháp

Câu trả lời được máy tính tạo theo đúng khuôn câu của Chánh tạng. Với các mục có trong bản Pāli của Bộ Chất Ngữ (uẩn, xứ, giới, đế), dòng "Chánh tạng" bên dưới trích nguyên văn để bạn đối chiếu.

Nguyên văn: phần giải của phương pháp thứ nhất

Pháp	Được gồm (saṅgahita)	Không gồm (asaṅgahita)
Rūpakkhandho	Rūpakkhandho ekena khandhena ekādasahāyatanehi ekādasahi dhātūhi saṅgahito.	Catūhi khandhehi ekenāyatanena sattahi dhātūhi asaṅgahito.
Vedanākkhandho	Vedanākkhandho ekena khandhena ekenāyatanena ekāya dhātuyā saṅgahito.	Catūhi khandhehi ekādasahāyatanehi sattarasahi dhātūhi asaṅgahito.
Saññākkhandho	Saññākkhandho ekena khandhena ekenāyatanena ekāya dhātuyā saṅgahito.	Catūhi khandhehi ekādasahāyatanehi sattarasahi dhātūhi asaṅgahito.
Saṅkhārakkhandho	Saṅkhārakkhandho ekena khandhena ekenāyatanena ekāya dhātuyā saṅgahito.	Catūhi khandhehi ekādasahāyatanehi sattarasahi dhātūhi asaṅgahito.
Viññāṇakkhandho	Viññāṇakkhandho ekena khandhena ekenāyatanena sattahi dhātūhi saṅgahito.	Catūhi khandhehi ekādasahāyatanehi ekādasahi dhātūhi asaṅgahito.
Pañcakkhandhā	Pañcakkhandhā pañcahi khandhehi dvādasahāyatanehi aṭṭhārasahi dhātūhi saṅgahitā.	Na kehici khandhehi na kehici āyatanehi na kāhici dhātūhi asaṅgahitā.
Cakkhāyatanaṃ	Cakkhāyatanaṃ ekena khandhena ekenāyatanena ekāya dhātuyā saṅgahitaṃ.	Catūhi khandhehi ekādasahāyatanehi sattarasahi dhātūhi asaṅgahitaṃ.
Manāyatanaṃ	Manāyatanaṃ ekena khandhena ekenāyatanena sattahi dhātūhi saṅgahitaṃ.	Catūhi khandhehi ekādasahāyatanehi ekādasahi dhātūhi asaṅgahitaṃ.
Dhammāyatanaṃ	Dhammāyatanaṃ asaṅkhataṃ khandhato ṭhapetvā catūhi khandhehi ekenāyatanena ekāya dhātuyā saṅgahitaṃ.	Ekena khandhena ekādasahāyatanehi sattarasahi dhātūhi asaṅgahitaṃ.
Dvādasāyatanāni	Dvādasāyatanāni asaṅkhataṃ khandhato ṭhapetvā pañcahi khandhehi dvādasahāyatanehi aṭṭhārasahi dhātūhi saṅgahitā.	Na kehici khandhehi na kehici āyatanehi na kāhici dhātūhi asaṅgahitā.
Cakkhudhātu	Cakkhudhātu ekena khandhena ekenāyatanena ekāya dhātuyā saṅgahitā.	Catūhi khandhehi ekādasahāyatanehi sattarasahi dhātūhi asaṅgahitā.
Dhammadhātu	Dhammadhātu asaṅkhataṃ khandhato ṭhapetvā catūhi khandhehi ekenāyatanena ekāya dhātuyā saṅgahitā.	Ekena khandhena ekādasahāyatanehi sattarasahi dhātūhi asaṅgahitā.
Aṭṭhārasa dhātuyo	Aṭṭhārasa dhātuyo asaṅkhataṃ khandhato ṭhapetvā pañcahi khandhehi dvādasahāyatanehi aṭṭhārasahi dhātūhi saṅgahitā.	Na kehici khandhehi na kehici āyatanehi na kāhici dhātūhi asaṅgahitā.
Dukkhasaccaṃ	Dukkhasaccaṃ pañcahi khandhehi dvādasahāyatanehi aṭṭhārasahi dhātūhi saṅgahitaṃ.	Na kehici khandhehi na kehici āyatanehi na kāhici dhātūhi asaṅgahitaṃ.
Nirodhasaccaṃ	Nirodhasaccaṃ na kehici khandhehi ekenāyatanena ekāya dhātuyā saṅgahitaṃ.	Pañcahi khandhehi ekādasahāyatanehi sattarasahi dhātūhi asaṅgahitaṃ.
Cattāri saccāni	Cattāri saccāni asaṅkhataṃ khandhato ṭhapetvā pañcahi khandhehi dvādasahāyatanehi aṭṭhārasahi dhātūhi saṅgahitāni.	Na kehici khandhehi na kehici āyatanehi na kāhici dhātūhi asaṅgahitāni.
Cakkhundriyaṃ	Cakkhundriyaṃ ekena khandhena ekenāyatanena ekāya dhātuyā saṅgahitaṃ.	Catūhi khandhehi ekādasahāyatanehi sattarasahi dhātūhi asaṅgahitaṃ.
Manindriyaṃ	Manindriyaṃ ekena khandhena ekenāyatanena sattahi dhātūhi saṅgahitaṃ.	Catūhi khandhehi ekādasahāyatanehi ekādasahi dhātūhi asaṅgahitaṃ.
Jīvitindriyaṃ	Jīvitindriyaṃ dvīhi khandhehi ekenāyatanena ekāya dhātuyā saṅgahitaṃ.	Tīhi khandhehi ekādasahāyatanehi sattarasahi dhātūhi asaṅgahitaṃ.
Bāvīsatindriyāni	Bāvīsatindriyāni catūhi khandhehi sattahāyatanehi terasahi dhātūhi saṅgahitāni.	Ekena khandhena pañcahāyatanehi pañcahi dhātūhi asaṅgahitāni.
Avijjā	Avijjā ekena khandhena ekenāyatanena ekāya dhātuyā saṅgahitā.	Catūhi khandhehi ekādasahāyatanehi sattarasahi dhātūhi asaṅgahitā.
Rūpabhavo	Rūpabhavo pañcahi khandhehi pañcahāyatanehi aṭṭhahi dhātūhi saṅgahito.	Na kehici khandhehi sattahāyatanehi dasahi dhātūhi asaṅgahito.
Jāti	Jāti dvīhi khandhehi … jarā dvīhi khandhehi … maraṇaṃ dvīhi khandhehi ekenāyatanena ekāya dhātuyā saṅgahitaṃ.	Tīhi khandhehi ekādasahāyatanehi sattarasahi dhātūhi asaṅgahitaṃ.
Iddhipādo	Iddhipādo dvīhi khandhehi dvīhāyatanehi dvīhi dhātūhi saṅgahito.	Tīhi khandhehi dasahāyatanehi soḷasahi dhātūhi asaṅgahito.
Jhānaṃ	Jhānaṃ dvīhi khandhehi ekenāyatanena ekāya dhātuyā saṅgahitaṃ.	Tīhi khandhehi ekādasahāyatanehi sattarasahi dhātūhi asaṅgahitaṃ.
Cittaṃ	Cittaṃ ekena khandhena ekenāyatanena sattahi dhātūhi saṅgahitaṃ.	Catūhi khandhehi ekādasahāyatanehi ekādasahi dhātūhi asaṅgahitaṃ.
Nevavipākanavipākadhammadhammā	Nevavipākanavipākadhammadhammā asaṅkhataṃ khandhato ṭhapetvā pañcahi khandhehi dvādasahāyatanehi terasahi dhātūhi saṅgahitā.	Na kehici khandhehi na kehici āyatanehi pañcahi dhātūhi asaṅgahitā.

Đào sâu: vì sao Níp-bàn "không được gồm trong uẩn nào"?Một câu trả lời quan trọng của Chánh tạng

Nirodhasaccaṃ na kehici khandhehi ekenāyatanena ekāya dhātuyā saṅgahitaṃ.

Diệt đế không được gồm trong uẩn nào; được gồm trong một xứ (pháp xứ), một giới (pháp giới).

Dhātukathā, Paṭhamanaya-niddesa

Uẩn (khandha) là "đống", "nhóm" các pháp có quá khứ, hiện tại, vị lai, thô, tế… Níp-bàn không có những phân biệt ấy nên đứng ngoài uẩn. Saṅgaha VII §50 nói đúng điều này: bhedābhāvena nibbānaṃ, khandhasaṅgahanissaṭaṃ.

Nguyên văn Pāli: Dhātukathā: Paṭhamanaya-saṅgahāsaṅgahapada-niddesaBản Mahāsaṅgīti (SuttaCentral)

Dhātukathā

2 Niddesa

2.1. Paṭhamanaya saṅgahāsaṅgahapadaniddesa

2.1.1. Khandha

Rūpakkhandho katihi khandhehi katihāyatanehi katihi dhātūhi saṅgahito?

Rūpakkhandho ekena khandhena ekādasahāyatanehi ekādasahi dhātūhi saṅgahito.

Katihi asaṅgahito?

Catūhi khandhehi ekenāyatanena sattahi dhātūhi asaṅgahito.

Vedanākkhandho katihi khandhehi katihāyatanehi katihi dhātūhi saṅgahito?

Vedanākkhandho ekena khandhena ekenāyatanena ekāya dhātuyā saṅgahito.

Katihi asaṅgahito?

Catūhi khandhehi ekādasahāyatanehi sattarasahi dhātūhi asaṅgahito.

Saññākkhandho katihi khandhehi katihāyatanehi katihi dhātūhi saṅgahito?

Saññākkhandho ekena khandhena ekenāyatanena ekāya dhātuyā saṅgahito.

Katihi asaṅgahito?

Catūhi khandhehi ekādasahāyatanehi sattarasahi dhātūhi asaṅgahito.

Saṅkhārakkhandho katihi khandhehi katihāyatanehi katihi dhātūhi saṅgahito?

Saṅkhārakkhandho ekena khandhena ekenāyatanena ekāya dhātuyā saṅgahito.

Katihi asaṅgahito?

Catūhi khandhehi ekādasahāyatanehi sattarasahi dhātūhi asaṅgahito.

Viññāṇakkhandho katihi khandhehi katihāyatanehi katihi dhātūhi saṅgahito?

Viññāṇakkhandho ekena khandhena ekenāyatanena sattahi dhātūhi saṅgahito.

Katihi asaṅgahito?

Catūhi khandhehi ekādasahāyatanehi ekādasahi dhātūhi asaṅgahito.

(Ekamūlakaṃ.)

Rūpakkhandho ca vedanākkhandho ca katihi khandhehi katihāyatanehi katihi dhātūhi saṅgahitā?

Rūpakkhandho ca vedanākkhandho ca dvīhi khandhehi ekādasahāyatanehi ekādasahi dhātūhi saṅgahitā.

Katihi asaṅgahitā?

Tīhi khandhehi ekenāyatanena sattahi dhātūhi asaṅgahitā.

Rūpakkhandho ca saññākkhandho ca …pe…

dvīhi khandhehi ekādasahāyatanehi ekādasahi dhātūhi saṅgahitā.

Katihi asaṅgahitā?

Tīhi khandhehi ekenāyatanena sattahi dhātūhi asaṅgahitā.

Rūpakkhandho ca saṅkhārakkhandho ca …pe…

dvīhi khandhehi ekādasahāyatanehi ekādasahi dhātūhi saṅgahitā.

Katihi asaṅgahitā?

Tīhi khandhehi ekenāyatanena sattahi dhātūhi asaṅgahitā.

Rūpakkhandho ca viññāṇakkhandho ca …pe…

dvīhi khandhehi dvādasahāyatanehi aṭṭhārasahi dhātūhi saṅgahitā.

Katihi asaṅgahitā?

Tīhi khandhehi, na kehici āyatanehi na kāhici dhātūhi asaṅgahitā.

(Dukamūlakaṃ.)

Rūpakkhandho ca vedanākkhandho ca saññākkhandho ca katihi khandhehi katihāyatanehi katihi dhātūhi saṅgahitā?

Rūpakkhandho ca vedanākkhandho ca saññākkhandho ca tīhi khandhehi ekādasahāyatanehi ekādasahi dhātūhi saṅgahitā.

Katihi asaṅgahitā?

Dvīhi khandhehi ekenāyatanena sattahi dhātūhi asaṅgahitā.

Rūpakkhandho ca vedanākkhandho ca saṅkhārakkhandho ca …pe…

tīhi khandhehi ekādasahāyatanehi ekādasahi dhātūhi saṅgahitā.

Katihi asaṅgahitā?

Dvīhi khandhehi ekenāyatanena sattahi dhātūhi asaṅgahitā.

Rūpakkhandho ca vedanākkhandho ca viññāṇakkhandho ca …pe…

tīhi khandhehi dvādasahāyatanehi aṭṭhārasahi dhātūhi saṅgahitā.

Katihi asaṅgahitā?

Dvīhi khandhehi, na kehici āyatanehi na kāhici dhātūhi asaṅgahitā.

(Tikamūlakaṃ.)

Rūpakkhandho ca vedanākkhandho ca saññākkhandho ca saṅkhārakkhandho ca katihi khandhehi katihāyatanehi katihi dhātūhi saṅgahitā?

Rūpakkhandho ca vedanākkhandho ca saññākkhandho ca saṅkhārakkhandho ca catūhi khandhehi ekādasahāyatanehi ekādasahi dhātūhi saṅgahitā.

Katihi asaṅgahitā?

Ekena khandhena ekenāyatanena sattahi dhātūhi asaṅgahitā.

Rūpakkhandho ca vedanākkhandho ca saññākkhandho ca viññāṇakkhandho ca …pe…

catūhi khandhehi dvādasahāyatanehi aṭṭhārasahi dhātūhi saṅgahitā.

Katihi asaṅgahitā?

Ekena khandhena, na kehici āyatanehi na kāhici dhātūhi asaṅgahitā.

(Catukkamūlakaṃ.)

Rūpakkhandho ca vedanākkhandho ca saññākkhandho ca saṅkhārakkhandho ca viññāṇakkhandho ca katihi khandhehi katihāyatanehi katihi dhātūhi saṅgahitā?

Rūpakkhandho ca vedanākkhandho ca saññākkhandho ca saṅkhārakkhandho ca viññāṇakkhandho ca pañcahi khandhehi dvādasāyatanehi aṭṭhārasahi dhātūhi saṅgahitā.

Katihi asaṅgahitā?

Na kehici khandhehi na kehici āyatanehi na kāhici dhātūhi asaṅgahitā.

Pañcakkhandhā katihi khandhehi katihāyatanehi katihi dhātūhi saṅgahitā?

Pañcakkhandhā pañcahi khandhehi dvādasahāyatanehi aṭṭhārasahi dhātūhi saṅgahitā.

Katihi asaṅgahitā?

Na kehici khandhehi na kehici āyatanehi na kāhici dhātūhi asaṅgahitā.

(Pañcakaṃ.)

2.1.2. Āyatana

Cakkhāyatanaṃ katihi khandhehi katihāyatanehi katihi dhātūhi saṅgahitaṃ?

Cakkhāyatanaṃ ekena khandhena ekenāyatanena ekāya dhātuyā saṅgahitaṃ.

Katihi asaṅgahitaṃ?

Catūhi khandhehi ekādasahāyatanehi sattarasahi dhātūhi asaṅgahitaṃ.

Sotāyatanaṃ … ghānāyatanaṃ … jivhāyatanaṃ … kāyāyatanaṃ … rūpāyatanaṃ … saddāyatanaṃ … gandhāyatanaṃ … rasāyatanaṃ …

phoṭṭhabbāyatanaṃ …pe…

ekena khandhena ekenāyatanena ekāya dhātuyā saṅgahitaṃ.

Katihi asaṅgahitaṃ?

Catūhi khandhehi ekādasahāyatanehi sattarasahi dhātūhi asaṅgahitaṃ.

Manāyatanaṃ ekena khandhena ekenāyatanena sattahi dhātūhi saṅgahitaṃ.

Katihi asaṅgahitaṃ?

Catūhi khandhehi ekādasahāyatanehi ekādasahi dhātūhi asaṅgahitaṃ.

Dhammāyatanaṃ asaṅkhataṃ khandhato ṭhapetvā catūhi khandhehi ekenāyatanena ekāya dhātuyā saṅgahitaṃ.

Katihi asaṅgahitaṃ?

Ekena khandhena ekādasahāyatanehi sattarasahi dhātūhi asaṅgahitaṃ.

(Ekamūlakaṃ.)

Cakkhāyatanañca sotāyatanañca ekena khandhena dvīhāyatanehi dvīhi dhātūhi saṅgahitā.

Katihi asaṅgahitā?

Catūhi khandhehi dasahāyatanehi soḷasahi dhātūhi asaṅgahitā.

Cakkhāyatanañca ghānāyatanañca … cakkhāyatanañca jivhāyatanañca … cakkhāyatanañca kāyāyatanañca … cakkhāyatanañca rūpāyatanañca … cakkhāyatanañca saddāyatanañca … cakkhāyatanañca gandhāyatanañca … cakkhāyatanañca rasāyatanañca … cakkhāyatanañca phoṭṭhabbāyatanañca ekena khandhena dvīhāyatanehi dvīhi dhātūhi saṅgahitā.

Katihi asaṅgahitā?

Catūhi khandhehi dasahāyatanehi soḷasahi dhātūhi asaṅgahitā.

Cakkhāyatanañca manāyatanañca dvīhi khandhehi dvīhāyatanehi aṭṭhahi dhātūhi saṅgahitā.

Katihi asaṅgahitā?

Tīhi khandhehi dasahāyatanehi dasahi dhātūhi asaṅgahitā.

Cakkhāyatanañca dhammāyatanañca asaṅkhataṃ khandhato ṭhapetvā catūhi khandhehi dvīhāyatanehi dvīhi dhātūhi saṅgahitā.

Katihi asaṅgahitā?

Ekena khandhena dasahāyatanehi soḷasahi dhātūhi asaṅgahitā.

(Dukamūlakaṃ.)

Dvādasāyatanāni katihi khandhehi katihāyatanehi katihi dhātūhi saṅgahitā?

Dvādasāyatanāni asaṅkhataṃ khandhato ṭhapetvā pañcahi khandhehi dvādasahāyatanehi aṭṭhārasahi dhātūhi saṅgahitā.

Katihi asaṅgahitā?

Na kehici khandhehi na kehici āyatanehi na kāhici dhātūhi asaṅgahitā.

(Dvādasakaṃ.)

2.1.3. Dhātu

Cakkhudhātu katihi khandhehi katihāyatanehi katihi dhātūhi saṅgahitā?

Cakkhudhātu ekena khandhena ekenāyatanena ekāya dhātuyā saṅgahitā.

Katihi asaṅgahitā?

Catūhi khandhehi ekādasahāyatanehi sattarasahi dhātūhi asaṅgahitā.

Sotadhātu … ghānadhātu … jivhādhātu … kāyadhātu … rūpadhātu … saddadhātu … gandhadhātu … rasadhātu … phoṭṭhabbadhātu … cakkhuviññāṇadhātu … sotaviññāṇadhātu … ghānaviññāṇadhātu … jivhāviññāṇadhātu … kāyaviññāṇadhātu … manodhātu … manoviññāṇadhātu ekena khandhena ekenāyatanena ekāya dhātuyā saṅgahitā.

Katihi asaṅgahitā?

Catūhi khandhehi ekādasahāyatanehi sattarasahi dhātūhi asaṅgahitā.

Dhammadhātu asaṅkhataṃ khandhato ṭhapetvā catūhi khandhehi ekenāyatanena ekāya dhātuyā saṅgahitā.

Katihi asaṅgahitā?

Ekena khandhena ekādasahāyatanehi sattarasahi dhātūhi asaṅgahitā.

(Ekamūlakaṃ.)

Cakkhudhātu ca sotadhātu ca ekena khandhena dvīhāyatanehi dvīhi dhātūhi saṅgahitā.

Katihi asaṅgahitā?

Catūhi khandhehi dasahāyatanehi soḷasahi dhātūhi asaṅgahitā.

Cakkhudhātu ca ghānadhātu ca … cakkhudhātu ca jivhādhātu ca … cakkhudhātu ca kāyadhātu ca … cakkhudhātu ca rūpadhātu ca … cakkhudhātu ca saddadhātu ca … cakkhudhātu ca gandhadhātu ca … cakkhudhātu ca rasadhātu ca … cakkhudhātu ca phoṭṭhabbadhātu ca ekena khandhena dvīhāyatanehi dvīhi dhātūhi saṅgahitā.

Katihi asaṅgahitā?

Catūhi khandhehi dasahāyatanehi soḷasahi dhātūhi asaṅgahitā.

Cakkhudhātu ca cakkhuviññāṇadhātu ca dvīhi khandhehi dvīhāyatanehi dvīhi dhātūhi saṅgahitā.

Katihi asaṅgahitā?

Tīhi khandhehi dasahāyatanehi soḷasahi dhātūhi asaṅgahitā.

Cakkhudhātu ca sotaviññāṇadhātu ca … cakkhudhātu ca ghānaviññāṇadhātu ca … cakkhudhātu ca jivhāviññāṇadhātu ca … cakkhudhātu ca kāyaviññāṇadhātu ca … cakkhudhātu ca manodhātu ca … cakkhudhātu ca manoviññāṇadhātu ca dvīhi khandhehi dvīhāyatanehi dvīhi dhātūhi saṅgahitā.

Katihi asaṅgahitā?

Tīhi khandhehi dasahāyatanehi soḷasahi dhātūhi asaṅgahitā.

Cakkhudhātu ca dhammadhātu ca asaṅkhataṃ khandhato ṭhapetvā catūhi khandhehi dvīhāyatanehi dvīhi dhātūhi saṅgahitā.

Katihi asaṅgahitā?

Ekena khandhena dasahāyatanehi soḷasahi dhātūhi asaṅgahitā.

(Dukamūlakaṃ.)

Aṭṭhārasa dhātuyo katihi khandhehi katihāyatanehi katihi dhātūhi saṅgahitā?

Aṭṭhārasa dhātuyo asaṅkhataṃ khandhato ṭhapetvā pañcahi khandhehi dvādasahāyatanehi aṭṭhārasahi dhātūhi saṅgahitā.

Katihi asaṅgahitā?

Na kehici khandhehi na kehici āyatanehi na kāhici dhātūhi asaṅgahitā.

(Aṭṭhārasakaṃ.)

2.1.4. Sacca

Dukkhasaccaṃ katihi khandhehi katihāyatanehi katihi dhātūhi saṅgahitaṃ?

Dukkhasaccaṃ pañcahi khandhehi dvādasahāyatanehi aṭṭhārasahi dhātūhi saṅgahitaṃ.

Katihi asaṅgahitaṃ?

Na kehici khandhehi na kehici āyatanehi na kāhici dhātūhi asaṅgahitaṃ.

Samudayasaccaṃ … maggasaccaṃ ekena khandhena ekenāyatanena ekāya dhātuyā saṅgahitaṃ.

Katihi asaṅgahitaṃ?

Catūhi khandhehi ekādasahāyatanehi sattarasahi dhātūhi asaṅgahitaṃ.

Nirodhasaccaṃ na kehici khandhehi ekenāyatanena ekāya dhātuyā saṅgahitaṃ.

Katihi asaṅgahitaṃ?

Pañcahi khandhehi ekādasahāyatanehi sattarasahi dhātūhi asaṅgahitaṃ.

(Ekamūlakaṃ.)

Dukkhasaccañca samudayasaccañca pañcahi khandhehi dvādasahāyatanehi aṭṭhārasahi dhātūhi saṅgahitā.

Katihi asaṅgahitā?

Na kehici khandhehi na kehici āyatanehi na kāhici dhātūhi asaṅgahitā.

Dukkhasaccañca maggasaccañca pañcahi khandhehi dvādasahāyatanehi aṭṭhārasahi dhātūhi saṅgahitā.

Katihi asaṅgahitā?

Na kehici khandhehi na kehici āyatanehi na kāhici dhātūhi asaṅgahitā.

Dukkhasaccañca nirodhasaccañca asaṅkhataṃ khandhato ṭhapetvā pañcahi khandhehi dvādasahāyatanehi aṭṭhārasahi dhātūhi saṅgahitā.

Katihi asaṅgahitā?

Na kehici khandhehi na kehici āyatanehi na kāhici dhātūhi asaṅgahitā.

(Dukamūlakaṃ.)

Dukkhasaccañca samudayasaccañca maggasaccañca pañcahi khandhehi dvādasahāyatanehi aṭṭhārasahi dhātūhi saṅgahitā.

Katihi asaṅgahitā?

Na kehici khandhehi na kehici āyatanehi na kāhici dhātūhi asaṅgahitā.

Dukkhasaccañca samudayasaccañca nirodhasaccañca asaṅkhataṃ khandhato ṭhapetvā pañcahi khandhehi dvādasahāyatanehi aṭṭhārasahi dhātūhi saṅgahitā.

Katihi asaṅgahitā?

Na kehici khandhehi na kehici āyatanehi na kāhici dhātūhi asaṅgahitā.

(Tikamūlakaṃ.)

Dukkhasaccañca samudayasaccañca maggasaccañca nirodhasaccañca asaṅkhataṃ khandhato ṭhapetvā pañcahi khandhehi dvādasahāyatanehi aṭṭhārasahi dhātūhi saṅgahitā.

Katihi asaṅgahitā?

Na kehici khandhehi na kehici āyatanehi na kāhici dhātūhi asaṅgahitā.

Cattāri saccāni katihi khandhehi katihāyatanehi katihi dhātūhi saṅgahitāni?

Cattāri saccāni asaṅkhataṃ khandhato ṭhapetvā pañcahi khandhehi dvādasahāyatanehi aṭṭhārasahi dhātūhi saṅgahitāni.

Katihi asaṅgahitāni?

Na kehici khandhehi na kehici āyatanehi na kāhici dhātūhi asaṅgahitāni.

(Catukkaṃ.)

2.1.5. Indriya

Cakkhundriyaṃ katihi khandhehi katihāyatanehi katihi dhātūhi saṅgahitaṃ?

Cakkhundriyaṃ ekena khandhena ekenāyatanena ekāya dhātuyā saṅgahitaṃ.

Katihi asaṅgahitaṃ?

Catūhi khandhehi ekādasahāyatanehi sattarasahi dhātūhi asaṅgahitaṃ.

Sotindriyaṃ … ghānindriyaṃ … jivhindriyaṃ … kāyindriyaṃ … itthindriyaṃ … purisindriyaṃ ekena khandhena ekenāyatanena ekāya dhātuyā saṅgahitaṃ.

Katihi asaṅgahitaṃ?

Catūhi khandhehi ekādasahāyatanehi sattarasahi dhātūhi asaṅgahitaṃ.

Manindriyaṃ ekena khandhena ekenāyatanena sattahi dhātūhi saṅgahitaṃ.

Katihi asaṅgahitaṃ?

Catūhi khandhehi ekādasahāyatanehi ekādasahi dhātūhi asaṅgahitaṃ.

Jīvitindriyaṃ dvīhi khandhehi ekenāyatanena ekāya dhātuyā saṅgahitaṃ.

Katihi asaṅgahitaṃ?

Tīhi khandhehi ekādasahāyatanehi sattarasahi dhātūhi asaṅgahitaṃ.

Sukhindriyaṃ … dukkhindriyaṃ … somanassindriyaṃ … domanassindriyaṃ … upekkhindriyaṃ … saddhindriyaṃ … vīriyindriyaṃ … satindriyaṃ … samādhindriyaṃ … paññindriyaṃ … anaññātaññassāmītindriyaṃ … aññindriyaṃ … aññātāvindriyaṃ ekena khandhena ekenāyatanena ekāya dhātuyā saṅgahitaṃ.

Katihi asaṅgahitaṃ?

Catūhi khandhehi ekādasahāyatanehi sattarasahi dhātūhi asaṅgahitaṃ.

(Ekamūlakaṃ.)

Cakkhundriyañca sotindriyañca ekena khandhena dvīhāyatanehi dvīhi dhātūhi saṅgahitā.

Katihi asaṅgahitā?

Catūhi khandhehi dasahāyatanehi soḷasahi dhātūhi asaṅgahitā.

Cakkhundriyañca ghānindriyañca … cakkhundriyañca jivhindriyañca … cakkhundriyañca kāyindriyañca … cakkhundriyañca itthindriyañca … cakkhundriyañca purisindriyañca ekena khandhena dvīhāyatanehi dvīhi dhātūhi saṅgahitā.

Katihi asaṅgahitā?

Catūhi khandhehi dasahāyatanehi soḷasahi dhātūhi asaṅgahitā.

Cakkhundriyañca manindriyañca dvīhi khandhehi dvīhāyatanehi aṭṭhahi dhātūhi saṅgahitā.

Katihi asaṅgahitā?

Tīhi khandhehi dasahāyatanehi dasahi dhātūhi asaṅgahitā.

Cakkhundriyañca jīvitindriyañca dvīhi khandhehi dvīhāyatanehi dvīhi dhātūhi saṅgahitā.

Katihi asaṅgahitā?

Tīhi khandhehi dasahāyatanehi soḷasahi dhātūhi asaṅgahitā.

Cakkhundriyañca sukhindriyañca … cakkhundriyañca dukkhindriyañca … cakkhundriyañca somanassindriyañca … cakkhundriyañca domanassindriyañca … cakkhundriyañca upekkhindriyañca … cakkhundriyañca saddhindriyañca … cakkhundriyañca vīriyindriyañca … cakkhundriyañca satindriyañca … cakkhundriyañca samādhindriyañca … cakkhundriyañca paññindriyañca … cakkhundriyañca anaññātaññassāmītindriyañca … cakkhundriyañca aññindriyañca … cakkhundriyañca aññātāvindriyañca dvīhi khandhehi dvīhāyatanehi dvīhi dhātūhi saṅgahitā.

Katihi asaṅgahitā?

Tīhi khandhehi dasahāyatanehi soḷasahi dhātūhi asaṅgahitā.

(Dukamūlakaṃ.)

Bāvīsatindriyāni katihi khandhehi katihāyatanehi katihi dhātūhi saṅgahitāni?

Bāvīsatindriyāni catūhi khandhehi sattahāyatanehi terasahi dhātūhi saṅgahitāni.

Katihi asaṅgahitāni?

Ekena khandhena pañcahāyatanehi pañcahi dhātūhi asaṅgahitāni.

2.1.6. Paṭiccasamuppādādi

Avijjā ekena khandhena ekenāyatanena ekāya dhātuyā saṅgahitā.

Katihi asaṅgahitā?

Catūhi khandhehi ekādasahāyatanehi sattarasahi dhātūhi asaṅgahitā.

Avijjāpaccayā saṅkhārā ekena khandhena ekenāyatanena ekāya dhātuyā saṅgahitā.

Katihi asaṅgahitā?

Catūhi khandhehi ekādasahāyatanehi sattarasahi dhātūhi asaṅgahitā.

Saṅkhārapaccayā viññāṇaṃ ekena khandhena ekenāyatanena sattahi dhātūhi saṅgahitaṃ.

Katihi asaṅgahitaṃ?

Catūhi khandhehi ekādasahāyatanehi ekādasahi dhātūhi asaṅgahitaṃ.

Viññāṇapaccayā nāmarūpaṃ catūhi khandhehi ekādasahāyatanehi ekādasahi dhātūhi saṅgahitaṃ.

Katihi asaṅgahitaṃ?

Ekena khandhena ekenāyatanena sattahi dhātūhi asaṅgahitaṃ.

Nāmarūpapaccayā saḷāyatanaṃ dvīhi khandhehi chahāyatanehi dvādasahi dhātūhi saṅgahitaṃ.

Katihi asaṅgahitaṃ?

Tīhi khandhehi chahāyatanehi chahi dhātūhi asaṅgahitaṃ.

Saḷāyatanapaccayā phasso … phassapaccayā vedanā … vedanāpaccayā taṇhā … taṇhāpaccayā upādānaṃ … kammabhavo ekena khandhena ekenāyatanena ekāya dhātuyā saṅgahito.

Katihi asaṅgahito?

Catūhi khandhehi ekādasahāyatanehi sattarasahi dhātūhi asaṅgahito.

Upapattibhavo … kāmabhavo … saññābhavo … pañcavokārabhavo pañcahi khandhehi ekādasahāyatanehi sattarasahi dhātūhi saṅgahito.

Katihi asaṅgahito?

Na kehici khandhehi ekenāyatanena ekāya dhātuyā asaṅgahito.

Rūpabhavo pañcahi khandhehi pañcahāyatanehi aṭṭhahi dhātūhi saṅgahito.

Katihi asaṅgahito?

Na kehici khandhehi sattahāyatanehi dasahi dhātūhi asaṅgahito.

Arūpabhavo … nevasaññānāsaññābhavo … catuvokārabhavo catūhi khandhehi dvīhāyatanehi dvīhi dhātūhi saṅgahito.

Katihi asaṅgahito?

Ekena khandhena dasahāyatanehi soḷasahi dhātūhi asaṅgahito.

Asaññābhavo … ekavokārabhavo ekena khandhena dvīhāyatanehi dvīhi dhātūhi saṅgahito.

Katihi asaṅgahito?

Catūhi khandhehi dasahāyatanehi soḷasahi dhātūhi asaṅgahito.

Jāti dvīhi khandhehi … jarā dvīhi khandhehi … maraṇaṃ dvīhi khandhehi ekenāyatanena ekāya dhātuyā saṅgahitaṃ.

Katihi asaṅgahitaṃ?

Tīhi khandhehi ekādasahāyatanehi sattarasahi dhātūhi asaṅgahitaṃ.

Soko … paridevo … dukkhaṃ … domanassaṃ … upāyāso … satipaṭṭhānaṃ … sammappadhānaṃ ekena khandhena ekenāyatanena ekāya dhātuyā saṅgahitaṃ.

Katihi asaṅgahitaṃ?

Catūhi khandhehi ekādasahāyatanehi sattarasahi dhātūhi asaṅgahitaṃ.

Iddhipādo dvīhi khandhehi dvīhāyatanehi dvīhi dhātūhi saṅgahito.

Katihi asaṅgahito?

Tīhi khandhehi dasahāyatanehi soḷasahi dhātūhi asaṅgahito.

Jhānaṃ dvīhi khandhehi ekenāyatanena ekāya dhātuyā saṅgahitaṃ.

Katihi asaṅgahitaṃ?

Tīhi khandhehi ekādasahāyatanehi sattarasahi dhātūhi asaṅgahitaṃ.

Appamaññā … pañcindriyāni … pañca balāni … satta bojjhaṅgā … ariyo aṭṭhaṅgiko maggo … phasso … vedanā … saññā … cetanā … adhimokkho … manasikāro ekena khandhena ekenāyatanena ekāya dhātuyā saṅgahito.

Katihi asaṅgahito?

Catūhi khandhehi ekādasahāyatanehi sattarasahi dhātūhi asaṅgahito.

Cittaṃ ekena khandhena ekenāyatanena sattahi dhātūhi saṅgahitaṃ.

Katihi asaṅgahitaṃ?

Catūhi khandhehi ekādasahāyatanehi ekādasahi dhātūhi asaṅgahitaṃ.

2.1.7. Tika

2.1.7.1. Kusalattika

Kusalā dhammā … akusalā dhammā katihi khandhehi katihāyatanehi katihi dhātūhi saṅgahitā?

Kusalā dhammā … akusalā dhammā catūhi khandhehi dvīhāyatanehi dvīhi dhātūhi saṅgahitā.

Katihi asaṅgahitā?

Ekena khandhena dasahāyatanehi soḷasahi dhātūhi asaṅgahitā.

Abyākatā dhammā asaṅkhataṃ khandhato ṭhapetvā pañcahi khandhehi dvādasahāyatanehi aṭṭhārasahi dhātūhi saṅgahitā.

Katihi asaṅgahitā?

Na kehici khandhehi na kehici āyatanehi na kāhici dhātūhi asaṅgahitā.

2.1.7.2. Vedanāttika

Sukhāya vedanāya sampayuttā dhammā … dukkhāya vedanāya sampayuttā dhammā tīhi khandhehi dvīhāyatanehi tīhi dhātūhi saṅgahitā.

Katihi asaṅgahitā?

Dvīhi khandhehi dasahāyatanehi pannarasahi dhātūhi asaṅgahitā.

Adukkhamasukhāya vedanāya sampayuttā dhammā tīhi khandhehi dvīhāyatanehi sattahi dhātūhi saṅgahitā.

Katihi asaṅgahitā?

Dvīhi khandhehi dasahāyatanehi ekādasahi dhātūhi asaṅgahitā.

2.1.7.3. Vipākattika

Vipākā dhammā catūhi khandhehi dvīhāyatanehi aṭṭhahi dhātūhi saṅgahitā.

Katihi asaṅgahitā?

Ekena khandhena dasahāyatanehi dasahi dhātūhi asaṅgahitā.

Vipākadhammadhammā … saṅkiliṭṭhasaṅkilesikā dhammā catūhi khandhehi dvīhāyatanehi dvīhi dhātūhi saṅgahitā.

Katihi asaṅgahitā?

Ekena khandhena dasahāyatanehi soḷasahi dhātūhi asaṅgahitā.

Nevavipākanavipākadhammadhammā asaṅkhataṃ khandhato ṭhapetvā pañcahi khandhehi dvādasahāyatanehi terasahi dhātūhi saṅgahitā.

Katihi asaṅgahitā?

Na kehici khandhehi na kehici āyatanehi pañcahi dhātūhi asaṅgahitā.

2.1.7.4. Upādinnattika

Upādinnupādāniyā dhammā pañcahi khandhehi ekādasahāyatanehi sattarasahi dhātūhi saṅgahitā.

Katihi asaṅgahitā?

Na kehici khandhehi ekenāyatanena ekāya dhātuyā asaṅgahitā.

Anupādinnupādāniyā dhammā pañcahi khandhehi sattahāyatanehi aṭṭhahi dhātūhi saṅgahitā.

Katihi asaṅgahitā?

Na kehici khandhehi pañcahāyatanehi dasahi dhātūhi asaṅgahitā.

Anupādinnaanupādāniyā dhammā … asaṅkiliṭṭhaasaṅkilesikā dhammā asaṅkhataṃ khandhato ṭhapetvā catūhi khandhehi dvīhāyatanehi dvīhi dhātūhi saṅgahitā.

Katihi asaṅgahitā?

Ekena khandhena dasahāyatanehi soḷasahi dhātūhi asaṅgahitā.

2.1.7.5. Saṅkiliṭṭhattika

Asaṅkiliṭṭhasaṅkilesikā dhammā pañcahi khandhehi dvādasahāyatanehi aṭṭhārasahi dhātūhi saṅgahitā.

Katihi asaṅgahitā?

Na kehici khandhehi na kehici āyatanehi na kāhici dhātūhi asaṅgahitā.

2.1.7.6. Vitakkattika

Savitakkasavicārā dhammā catūhi khandhehi dvīhāyatanehi tīhi dhātūhi saṅgahitā.

Katihi asaṅgahitā?

Ekena khandhena dasahāyatanehi pannarasahi dhātūhi asaṅgahitā.

Avitakkavicāramattā dhammā … pītisahagatā dhammā catūhi khandhehi dvīhāyatanehi dvīhi dhātūhi saṅgahitā.

Katihi asaṅgahitā?

Ekena khandhena dasahāyatanehi soḷasahi dhātūhi asaṅgahitā.

Avitakkaavicārā dhammā asaṅkhataṃ khandhato ṭhapetvā pañcahi khandhehi dvādasahāyatanehi sattarasahi dhātūhi saṅgahitā.

Katihi asaṅgahitā?

Na kehici khandhehi na kehici āyatanehi ekāya dhātuyā asaṅgahitā.

2.1.7.7. Pītittika

Sukhasahagatā dhammā tīhi khandhehi dvīhāyatanehi tīhi dhātūhi saṅgahitā.

Katihi asaṅgahitā?

Dvīhi khandhehi dasahāyatanehi pannarasahi dhātūhi asaṅgahitā.

Upekkhāsahagatā dhammā tīhi khandhehi dvīhāyatanehi sattahi dhātūhi saṅgahitā.

Katihi asaṅgahitā?

Dvīhi khandhehi dasahāyatanehi ekādasahi dhātūhi asaṅgahitā.

2.1.7.8. Dassanenapahātabbattika

Dassanena pahātabbā dhammā … bhāvanāya pahātabbā dhammā … dassanena pahātabbahetukā dhammā … bhāvanāya pahātabbahetukā dhammā … ācayagāmino dhammā … apacayagāmino dhammā … sekkhā dhammā … asekkhā dhammā … mahaggatā dhammā catūhi khandhehi dvīhāyatanehi dvīhi dhātūhi saṅgahitā.

Katihi asaṅgahitā?

Ekena khandhena dasahāyatanehi soḷasahi dhātūhi asaṅgahitā.

2.1.7.9–11. Dassanenapahātabbahetukattikādi

Neva dassanena na bhāvanāya pahātabbā dhammā … neva dassanena na bhāvanāya pahātabbahetukā dhammā … nevācayagāmināpacayagāmino dhammā … nevasekkhanāsekkhā dhammā asaṅkhataṃ khandhato ṭhapetvā pañcahi khandhehi dvādasahāyatanehi aṭṭhārasahi dhātūhi saṅgahitā.

Katihi asaṅgahitā?

Na kehici khandhehi na kehici āyatanehi na kāhici dhātūhi asaṅgahitā.

2.1.7.12. Parittattika

Parittā dhammā pañcahi khandhehi dvādasahāyatanehi aṭṭhārasahi dhātūhi saṅgahitā.

Katihi asaṅgahitā?

Na kehici khandhehi na kehici āyatanehi na kāhici dhātūhi asaṅgahitā.

Appamāṇā dhammā … paṇītā dhammā asaṅkhataṃ khandhato ṭhapetvā catūhi khandhehi dvīhāyatanehi dvīhi dhātūhi saṅgahitā.

Katihi asaṅgahitā?

Ekena khandhena dasahāyatanehi soḷasahi dhātūhi asaṅgahitā.

2.1.7.13. Parittārammaṇattika

Parittārammaṇā dhammā catūhi khandhehi dvīhāyatanehi aṭṭhahi dhātūhi saṅgahitā.

Katihi asaṅgahitā?

Ekena khandhena dasahāyatanehi dasahi dhātūhi asaṅgahitā.

Mahaggatārammaṇā dhammā … appamāṇārammaṇā dhammā … hīnā dhammā … micchattaniyatā dhammā … sammattaniyatā dhammā … maggārammaṇā dhammā … maggahetukā dhammā … maggādhipatino dhammā catūhi khandhehi dvīhāyatanehi dvīhi dhātūhi saṅgahitā.

Katihi asaṅgahitā?

Ekena khandhena dasahāyatanehi soḷasahi dhātūhi asaṅgahitā.

2.1.7.14. Hīnattika

Majjhimā dhammā pañcahi khandhehi dvādasahāyatanehi aṭṭhārasahi dhātūhi saṅgahitā.

Katihi asaṅgahitā?

Na kehici khandhehi na kehici āyatanehi na kāhici dhātūhi asaṅgahitā.

2.1.7.15. Micchattaniyatattika

Aniyatā dhammā asaṅkhataṃ khandhato ṭhapetvā pañcahi khandhehi dvādasahāyatanehi aṭṭhārasahi dhātūhi saṅgahitā.

Katihi asaṅgahitā?

Na kehici khandhehi na kehici āyatanehi na kāhici dhātūhi asaṅgahitā.

2.1.7.17. Uppannattika

Uppannā dhammā pañcahi khandhehi dvādasahāyatanehi aṭṭhārasahi dhātūhi saṅgahitā.

Katihi asaṅgahitā?

Na kehici khandhehi na kehici āyatanehi na kāhici dhātūhi asaṅgahitā.

Anuppannā dhammā pañcahi khandhehi sattahāyatanehi aṭṭhahi dhātūhi saṅgahitā.

Katihi asaṅgahitā?

Na kehici khandhehi pañcahāyatanehi dasahi dhātūhi asaṅgahitā.

Uppādino dhammā pañcahi khandhehi ekādasahāyatanehi sattarasahi dhātūhi saṅgahitā.

Katihi asaṅgahitā?

Na kehici khandhehi ekenāyatanena ekāya dhātuyā asaṅgahitā.

2.1.7.18. Atītattika

Atītā dhammā … anāgatā dhammā … paccuppannā dhammā … ajjhattā dhammā … ajjhattabahiddhā dhammā pañcahi khandhehi dvādasahāyatanehi aṭṭhārasahi dhātūhi saṅgahitā.

Katihi asaṅgahitā?

Na kehici khandhehi na kehici āyatanehi na kāhici dhātūhi asaṅgahitā.

Bahiddhā dhammā asaṅkhataṃ khandhato ṭhapetvā pañcahi khandhehi dvādasahāyatanehi aṭṭhārasahi dhātūhi saṅgahitā.

Katihi asaṅgahitā?

Na kehici khandhehi na kehici āyatanehi na kāhici dhātūhi asaṅgahitā.

2.1.7.19–21. Atītārammaṇattikādi

Atītārammaṇā dhammā … anāgatārammaṇā dhammā catūhi khandhehi dvīhāyatanehi dvīhi dhātūhi saṅgahitā.

Katihi asaṅgahitā?

Ekena khandhena dasahāyatanehi soḷasahi dhātūhi asaṅgahitā.

Paccuppannārammaṇā dhammā … ajjhattārammaṇā dhammā … bahiddhārammaṇā dhammā … ajjhattabahiddhārammaṇā dhammā catūhi khandhehi dvīhāyatanehi aṭṭhahi dhātūhi saṅgahitā.

Katihi asaṅgahitā?

Ekena khandhena dasahāyatanehi dasahi dhātūhi asaṅgahitā.

7.22. Sanidassanattika

Sanidassanasappaṭighā dhammā ekena khandhena ekenāyatanena ekāya dhātuyā saṅgahitā.

Katihi asaṅgahitā?

Catūhi khandhehi ekādasahāyatanehi sattarasahi dhātūhi asaṅgahitā.

Anidassanasappaṭighā dhammā ekena khandhena navahāyatanehi navahi dhātūhi saṅgahitā.

Katihi asaṅgahitā?

Catūhi khandhehi tīhāyatanehi navahi dhātūhi asaṅgahitā.

Anidassanaappaṭighā dhammā asaṅkhataṃ khandhato ṭhapetvā pañcahi khandhehi dvīhāyatanehi aṭṭhahi dhātūhi saṅgahitā.

Katihi asaṅgahitā?

Na kehici khandhehi, dasahāyatanehi dasahi dhātūhi asaṅgahitā.

2.1.8. Duka

2.1.8.1. Hetugocchaka

Hetū dhammā … hetū ceva sahetukā ca dhammā … hetū ceva hetusampayuttā ca dhammā ekena khandhena ekenāyatanena ekāya dhātuyā saṅgahitā.

Katihi asaṅgahitā?

Catūhi khandhehi ekādasahāyatanehi sattarasahi dhātūhi asaṅgahitā.

Na hetū dhammā … ahetukā dhammā … hetuvippayuttā dhammā … na hetu ahetukā dhammā asaṅkhataṃ khandhato ṭhapetvā pañcahi khandhehi dvādasahāyatanehi aṭṭhārasahi dhātūhi saṅgahitā.

Katihi asaṅgahitā?

Na kehici khandhehi na kehici āyatanehi na kāhici dhātūhi asaṅgahitā.

Sahetukā dhammā … hetusampayuttā dhammā … sahetukā ceva na ca hetu dhammā … hetusampayuttā ceva na ca hetū dhammā … na hetū sahetukā dhammā catūhi khandhehi dvīhāyatanehi dvīhi dhātūhi saṅgahitā.

Katihi asaṅgahitā?

Ekena khandhena dasahāyatanehi soḷasahi dhātūhi asaṅgahitā.

2.1.8.2. Cūḷantaraduka

Sappaccayā dhammā … saṅkhatā dhammā pañcahi khandhehi dvādasahāyatanehi aṭṭhārasahi dhātūhi saṅgahitā.

Katihi asaṅgahitā?

Na kehici khandhehi na kehici āyatanehi na kāhici dhātūhi asaṅgahitā.

Appaccayā dhammā … asaṅkhatā dhammā na kehici khandhehi ekenāyatanena ekāya dhātuyā saṅgahitā.

Katihi asaṅgahitā?

Pañcahi khandhehi ekādasahāyatanehi sattarasahi dhātūhi asaṅgahitā.

Sanidassanā dhammā ekena khandhena ekenāyatanena ekāya dhātuyā saṅgahitā.

Katihi asaṅgahitā?

Catūhi khandhehi ekādasahāyatanehi sattarasahi dhātūhi asaṅgahitā.

Anidassanā dhammā asaṅkhataṃ khandhato ṭhapetvā pañcahi khandhehi ekādasahāyatanehi sattarasahi dhātūhi saṅgahitā.

Katihi asaṅgahitā?

Na kehici khandhehi, ekenāyatanena ekāya dhātuyā asaṅgahitā.

Sappaṭighā dhammā ekena khandhena dasahāyatanehi dasahi dhātūhi saṅgahitā.

Katihi asaṅgahitā?

Catūhi khandhehi dvīhāyatanehi aṭṭhahi dhātūhi asaṅgahitā.

Appaṭighā dhammā asaṅkhataṃ khandhato ṭhapetvā pañcahi khandhehi dvīhāyatanehi aṭṭhahi dhātūhi saṅgahitā.

Katihi asaṅgahitā?

Na kehici khandhehi, dasahāyatanehi dasahi dhātūhi asaṅgahitā.

Rūpino dhammā ekena khandhena ekādasahāyatanehi ekādasahi dhātūhi saṅgahitā.

Katihi asaṅgahitā?

Catūhi khandhehi ekenāyatanena sattahi dhātūhi asaṅgahitā.

Arūpino dhammā asaṅkhataṃ khandhato ṭhapetvā catūhi khandhehi dvīhāyatanehi aṭṭhahi dhātūhi saṅgahitā.

Katihi asaṅgahitā?

Ekena khandhena dasahāyatanehi dasahi dhātūhi asaṅgahitā.

Lokiyā dhammā pañcahi khandhehi dvādasahāyatanehi aṭṭhārasahi dhātūhi saṅgahitā.

Katihi asaṅgahitā?

Na kehici khandhehi na kehici āyatanehi na kāhici dhātūhi asaṅgahitā.

Lokuttarā dhammā asaṅkhataṃ khandhato ṭhapetvā catūhi khandhehi dvīhāyatanehi dvīhi dhātūhi saṅgahitā.

Katihi asaṅgahitā?

Ekena khandhena dasahāyatanehi soḷasahi dhātūhi asaṅgahitā.

Kenaci viññeyyā dhammā … kenaci na viññeyyā dhammā asaṅkhataṃ khandhato ṭhapetvā pañcahi khandhehi dvādasahāyatanehi aṭṭhārasahi dhātūhi saṅgahitā.

Katihi asaṅgahitā?

Na kehici khandhehi na kehici āyatanehi na kāhici dhātūhi asaṅgahitā.

2.1.8.3. Āsavagocchaka

Āsavā dhammā … āsavā ceva sāsavā ca dhammā … āsavā ceva āsavasampayuttā ca dhammā ekena khandhena ekenāyatanena ekāya dhātuyā saṅgahitā.

Katihi asaṅgahitā?

Catūhi khandhehi ekādasahāyatanehi sattarasahi dhātūhi asaṅgahitā.

No āsavā dhammā … āsavavippayuttā dhammā asaṅkhataṃ khandhato ṭhapetvā pañcahi khandhehi dvādasahāyatanehi aṭṭhārasahi dhātūhi saṅgahitā.

Katihi asaṅgahitā?

Na kehici khandhehi na kehici āyatanehi na kāhici dhātūhi asaṅgahitā.

Sāsavā dhammā … sāsavā ceva no ca āsavā dhammā … āsavavippayuttā sāsavā dhammā pañcahi khandhehi dvādasahāyatanehi aṭṭhārasahi dhātūhi saṅgahitā.

Katihi asaṅgahitā?

Na kehici khandhehi na kehici āyatanehi na kāhici dhātūhi asaṅgahitā.

Anāsavā dhammā … āsavavippayuttā anāsavā dhammā asaṅkhataṃ khandhato ṭhapetvā catūhi khandhehi dvīhāyatanehi dvīhi dhātūhi saṅgahitā.

Katihi asaṅgahitā?

Ekena khandhena dasahāyatanehi soḷasahi dhātūhi asaṅgahitā.

Āsavasampayuttā dhammā … āsavasampayuttā ceva no ca āsavā dhammā catūhi khandhehi dvīhāyatanehi dvīhi dhātūhi saṅgahitā.

Katihi asaṅgahitā?

Ekena khandhena dasahāyatanehi soḷasahi dhātūhi asaṅgahitā.

2.1.8.4–9. Saṃyojanagocchakādi

Saṃyojanā dhammā … ganthā dhammā … oghā dhammā … yogā dhammā … nīvaraṇā dhammā … parāmāsā dhammā … parāmāsā ceva parāmaṭṭhā ca dhammā ekena khandhena ekenāyatanena ekāya dhātuyā saṅgahitā.

Katihi asaṅgahitā?

Catūhi khandhehi ekādasahāyatanehi sattarasahi dhātūhi asaṅgahitā.

No parāmāsā dhammā … parāmāsavippayuttā dhammā asaṅkhataṃ khandhato ṭhapetvā pañcahi khandhehi dvādasahāyatanehi aṭṭhārasahi dhātūhi saṅgahitā.

Katihi asaṅgahitā?

Na kehici khandhehi na kehici āyatanehi na kāhici dhātūhi asaṅgahitā.

Parāmaṭṭhā dhammā … parāmaṭṭhā ceva no ca parāmāsā dhammā … parāmāsavippayuttā parāmaṭṭhā dhammā pañcahi khandhehi dvādasahāyatanehi aṭṭhārasahi dhātūhi saṅgahitā.

Katihi asaṅgahitā?

Na kehici khandhehi na kehici āyatanehi na kāhici dhātūhi asaṅgahitā.

Aparāmaṭṭhā dhammā … parāmāsavippayuttā aparāmaṭṭhā dhammā asaṅkhataṃ khandhato ṭhapetvā catūhi khandhehi dvīhāyatanehi dvīhi dhātūhi saṅgahitā.

Katihi asaṅgahitā?

Ekena khandhena dasahāyatanehi soḷasahi dhātūhi asaṅgahitā.

Parāmāsasampayuttā dhammā catūhi khandhehi dvīhāyatanehi dvīhi dhātūhi saṅgahitā.

Katihi asaṅgahitā?

Ekena khandhena dasahāyatanehi soḷasahi dhātūhi asaṅgahitā.

2.1.8.10. Mahantaraduka

Sārammaṇā dhammā catūhi khandhehi dvīhāyatanehi aṭṭhahi dhātūhi saṅgahitā.

Katihi asaṅgahitā?

Ekena khandhena dasahāyatanehi dasahi dhātūhi asaṅgahitā.

Anārammaṇā dhammā asaṅkhataṃ khandhato ṭhapetvā ekena khandhena ekādasahāyatanehi ekādasahi dhātūhi saṅgahitā.

Katihi asaṅgahitā?

Catūhi khandhehi ekenāyatanena sattahi dhātūhi asaṅgahitā.

Cittā dhammā ekena khandhena ekenāyatanena sattahi dhātūhi saṅgahitā.

Katihi asaṅgahitā?

Catūhi khandhehi ekādasahāyatanehi ekādasahi dhātūhi asaṅgahitā.

No cittā dhammā asaṅkhataṃ khandhato ṭhapetvā catūhi khandhehi ekādasahāyatanehi ekādasahi dhātūhi saṅgahitā.

Katihi asaṅgahitā?

Ekena khandhena ekenāyatanena sattahi dhātūhi asaṅgahitā.

Cetasikā dhammā … cittasampayuttā dhammā … cittasaṃsaṭṭhā dhammā tīhi khandhehi ekenāyatanena ekāya dhātuyā saṅgahitā.

Katihi asaṅgahitā?

Dvīhi khandhehi ekādasahāyatanehi sattarasahi dhātūhi asaṅgahitā.

Acetasikā dhammā asaṅkhataṃ khandhato ṭhapetvā dvīhi khandhehi dvādasahāyatanehi aṭṭhārasahi dhātūhi saṅgahitā.

Katihi asaṅgahitā?

Tīhi khandhehi na kehici āyatanehi na kāhici dhātūhi asaṅgahitā.

Cittavippayuttā dhammā … cittavisaṃsaṭṭhā dhammā asaṅkhataṃ khandhato ṭhapetvā ekena khandhena ekādasahāyatanehi ekādasahi dhātūhi saṅgahitā.

Katihi asaṅgahitā?

Catūhi khandhehi ekenāyatanena sattahi dhātūhi asaṅgahitā.

Cittasamuṭṭhānā dhammā catūhi khandhehi chahāyatanehi chahi dhātūhi saṅgahitā.

Katihi asaṅgahitā?

Ekena khandhena chahāyatanehi dvādasahi dhātūhi asaṅgahitā.

No cittasamuṭṭhānā dhammā … no cittasahabhuno dhammā … no cittānuparivattino dhammā asaṅkhataṃ khandhato ṭhapetvā dvīhi khandhehi dvādasahāyatanehi aṭṭhārasahi dhātūhi saṅgahitā.

Katihi asaṅgahitā?

Tīhi khandhehi na kehici āyatanehi na kāhici dhātūhi asaṅgahitā.

Cittasahabhuno dhammā … cittānuparivattino dhammā catūhi khandhehi ekenāyatanena ekāya dhātuyā saṅgahitā.

Katihi asaṅgahitā?

Ekena khandhena ekādasahāyatanehi sattarasahi dhātūhi asaṅgahitā.

Cittasaṃsaṭṭhasamuṭṭhānā dhammā … cittasaṃsaṭṭhasamuṭṭhānasahabhuno dhammā … cittasaṃsaṭṭhasamuṭṭhānānuparivattino dhammā tīhi khandhehi ekenāyatanena ekāya dhātuyā saṅgahitā.

Katihi asaṅgahitā?

Dvīhi khandhehi ekādasahāyatanehi sattarasahi dhātūhi asaṅgahitā.

No cittasaṃsaṭṭhasamuṭṭhānā dhammā … no cittasaṃsaṭṭhasamuṭṭhānasahabhuno dhammā … no cittasaṃsaṭṭhasamuṭṭhānānuparivattino dhammā asaṅkhataṃ khandhato ṭhapetvā dvīhi khandhehi dvādasahāyatanehi aṭṭhārasahi dhātūhi saṅgahitā.

Katihi asaṅgahitā?

Tīhi khandhehi na kehici āyatanehi na kāhici dhātūhi asaṅgahitā.

Ajjhattikā dhammā dvīhi khandhehi chahāyatanehi dvādasahi dhātūhi saṅgahitā.

Katihi asaṅgahitā?

Tīhi khandhehi chahāyatanehi chahi dhātūhi asaṅgahitā.

Bāhirā dhammā asaṅkhataṃ khandhato ṭhapetvā catūhi khandhehi chahāyatanehi chahi dhātūhi saṅgahitā.

Katihi asaṅgahitā?

Ekena khandhena chahāyatanehi dvādasahi dhātūhi asaṅgahitā.

Upādā dhammā ekena khandhena dasahāyatanehi dasahi dhātūhi saṅgahitā.

Katihi asaṅgahitā?

Catūhi khandhehi dvīhāyatanehi aṭṭhahi dhātūhi asaṅgahitā.

No upādā dhammā asaṅkhataṃ khandhato ṭhapetvā pañcahi khandhehi tīhāyatanehi navahi dhātūhi saṅgahitā.

Katihi asaṅgahitā?

Na kehici khandhehi navahāyatanehi navahi dhātūhi asaṅgahitā.

Upādinnā dhammā pañcahi khandhehi ekādasahāyatanehi sattarasahi dhātūhi saṅgahitā.

Katihi asaṅgahitā?

Na kehici khandhehi ekenāyatanena ekāya dhātuyā asaṅgahitā.

Anupādinnā dhammā asaṅkhataṃ khandhato ṭhapetvā pañcahi khandhehi sattahāyatanehi aṭṭhahi dhātūhi saṅgahitā.

Katihi asaṅgahitā?

Na kehici khandhehi pañcahāyatanehi dasahi dhātūhi asaṅgahitā.

2.1.8.11–12. Upādānagocchakādi

Upādānā dhammā … kilesā dhammā … kilesā ceva saṅkilesikā ca dhammā … kilesā ceva saṅkiliṭṭhā ca dhammā … kilesā ceva kilesasampayuttā ca dhammā ekena khandhena ekenāyatanena ekāya dhātuyā saṅgahitā.

Katihi asaṅgahitā?

Catūhi khandhehi ekādasahāyatanehi sattarasahi dhātūhi asaṅgahitā.

No kilesā dhammā … asaṅkiliṭṭhā dhammā … kilesavippayuttā dhammā asaṅkhataṃ khandhato ṭhapetvā pañcahi khandhehi dvādasahāyatanehi aṭṭhārasahi dhātūhi saṅgahitā.

Katihi asaṅgahitā?

Na kehici khandhehi na kehici āyatanehi na kāhici dhātūhi asaṅgahitā.

Saṅkilesikā dhammā … saṅkilesikā ceva no ca kilesā dhammā … kilesavippayuttā saṅkilesikā dhammā pañcahi khandhehi dvādasahāyatanehi aṭṭhārasahi dhātūhi saṅgahitā.

Katihi asaṅgahitā?

Na kehici khandhehi na kehici āyatanehi na kāhici dhātūhi asaṅgahitā.

Asaṅkilesikā dhammā … kilesavippayuttā asaṅkilesikā dhammā asaṅkhataṃ khandhato ṭhapetvā catūhi khandhehi dvīhāyatanehi dvīhi dhātūhi saṅgahitā.

Katihi asaṅgahitā?

Ekena khandhena dasahāyatanehi soḷasahi dhātūhi asaṅgahitā.

Saṅkiliṭṭhā dhammā … kilesasampayuttā dhammā … saṅkiliṭṭhā ceva no ca kilesā dhammā … kilesasampayuttā ceva no ca kilesā dhammā catūhi khandhehi dvīhāyatanehi dvīhi dhātūhi saṅgahitā.

Katihi asaṅgahitā?

Ekena khandhena dasahāyatanehi soḷasahi dhātūhi asaṅgahitā.

2.1.8.13. Piṭṭhiduka

Dassanena pahātabbā dhammā … bhāvanāya pahātabbā dhammā … dassanena pahātabbahetukā dhammā … bhāvanāya pahātabbahetukā dhammā catūhi khandhehi dvīhāyatanehi dvīhi dhātūhi saṅgahitā.

Katihi asaṅgahitā?

Ekena khandhena dasahāyatanehi soḷasahi dhātūhi asaṅgahitā.

Na dassanena pahātabbā dhammā … na bhāvanāya pahātabbā dhammā … na dassanena pahātabbahetukā dhammā … na bhāvanāya pahātabbahetukā dhammā asaṅkhataṃ khandhato ṭhapetvā pañcahi khandhehi dvādasahāyatanehi aṭṭhārasahi dhātūhi saṅgahitā.

Katihi asaṅgahitā?

Na kehici khandhehi na kehici āyatanehi na kāhici dhātūhi asaṅgahitā.

Savitakkā dhammā … savicārā dhammā catūhi khandhehi dvīhāyatanehi tīhi dhātūhi saṅgahitā.

Katihi asaṅgahitā?

Ekena khandhena dasahāyatanehi pannarasahi dhātūhi asaṅgahitā.

Avitakkā dhammā … avicārā dhammā asaṅkhataṃ khandhato ṭhapetvā pañcahi khandhehi dvādasahāyatanehi sattarasahi dhātūhi saṅgahitā.

Katihi asaṅgahitā?

Na kehici khandhehi na kehici āyatanehi ekāya dhātuyā asaṅgahitā.

Sappītikā dhammā … pītisahagatā dhammā catūhi khandhehi dvīhāyatanehi dvīhi dhātūhi saṅgahitā.

Katihi asaṅgahitā?

Ekena khandhena dasahāyatanehi soḷasahi dhātūhi asaṅgahitā.

Appītikā dhammā … na pītisahagatā dhammā … na sukhasahagatā dhammā asaṅkhataṃ khandhato ṭhapetvā pañcahi khandhehi dvādasahāyatanehi aṭṭhārasahi dhātūhi saṅgahitā.

Katihi asaṅgahitā?

Na kehici khandhehi na kehici āyatanehi na kāhici dhātūhi asaṅgahitā.

Sukhasahagatā dhammā tīhi khandhehi dvīhāyatanehi tīhi dhātūhi saṅgahitā.

Katihi asaṅgahitā?

Dvīhi khandhehi dasahāyatanehi pannarasahi dhātūhi asaṅgahitā.

Upekkhāsahagatā dhammā tīhi khandhehi dvīhāyatanehi sattahi dhātūhi saṅgahitā.

Katihi asaṅgahitā?

Dvīhi khandhehi dasahāyatanehi ekādasahi dhātūhi asaṅgahitā.

Na upekkhāsahagatā dhammā asaṅkhataṃ khandhato ṭhapetvā pañcahi khandhehi dvādasahāyatanehi terasahi dhātūhi saṅgahitā.

Katihi asaṅgahitā?

Na kehici khandhehi na kehici āyatanehi pañcahi dhātūhi asaṅgahitā.

Kāmāvacarā dhammā … pariyāpannā dhammā … sauttarā dhammā pañcahi khandhehi dvādasahāyatanehi aṭṭhārasahi dhātūhi saṅgahitā.

Katihi asaṅgahitā?

Na kehici khandhehi na kehici āyatanehi na kāhici dhātūhi asaṅgahitā.

Na kāmāvacarā dhammā … apariyāpannā dhammā … anuttarā dhammā asaṅkhataṃ khandhato ṭhapetvā catūhi khandhehi dvīhāyatanehi dvīhi dhātūhi saṅgahitā.

Katihi asaṅgahitā?

Ekena khandhena dasahāyatanehi soḷasahi dhātūhi asaṅgahitā.

Rūpāvacarā dhammā … arūpāvacarā dhammā … niyyānikā dhammā … niyatā dhammā … saraṇā dhammā catūhi khandhehi dvīhāyatanehi dvīhi dhātūhi saṅgahitā.

Katihi asaṅgahitā?

Ekena khandhena dasahāyatanehi soḷasahi dhātūhi asaṅgahitā.

Na rūpāvacarā dhammā … na arūpāvacarā dhammā … aniyyānikā dhammā … aniyatā dhammā … araṇā dhammā katihi khandhehi katihāyatanehi katihi dhātūhi saṅgahitā?

Araṇā dhammā asaṅkhataṃ khandhato ṭhapetvā pañcahi khandhehi dvādasahāyatanehi aṭṭhārasahi dhātūhi saṅgahitā.

Katihi asaṅgahitā?

Na kehici khandhehi na kehici āyatanehi na kāhici dhātūhi asaṅgahitā.

Saṅgahāsaṅgahapadaniddeso paṭhamo.

Chánh tạng Dhātukathā, Uddesa; Niddesa 1 Chú giải Pañcappakaraṇa-aṭṭhakathā, Dhātukathāvaṇṇanā Chương trình Abhidhammajotika, Lớp 6 (Majjhima-Abhidhammika-eka)

Bậc 3 · มหาอาภิธรรมิกะ · Mahā-Abhidhammika

Cao cấp Mahā

Đọc thẳng Tạng Vi Diệu Pháp: Bộ Song Đối và Bộ Vị Trí với 24 duyên.

Lớp 7 · มหาอาภิธรรมิกะตรี · 1 năm

Lớp 7 Mahā-Abhidhammika-tri

Bộ Song Đối (Yamaka): Mūlayamaka (song đối về căn) và Khandhayamaka (song đối về uẩn).

Song Đối: Căn & Uẩn

Y1 Yamakapakaraṇa · Mūlayamaka · Khandhayamaka

Song Đối I: hỏi hai chiều về căn và uẩn

Ye keci kusalā dhammā, sabbe te kusalamūlā? Ye vā pana kusalamūlā, sabbe te dhammā kusalā?

Phàm các pháp thiện, tất cả đều là căn thiện chăng? Hoặc phàm các căn thiện, tất cả đều là pháp thiện chăng?

Yamaka, Mūlayamaka, câu mở đầu

Ý chính trong 30 giây

Bộ Song Đối (Yamaka) hỏi mỗi câu theo hai chiều: "Mọi A có phải là B?" rồi "Mọi B có phải là A?". Từ đó vạch rõ ranh giới chính xác của từng thuật ngữ.
Câu trả lời hoặc là Āmantā ("Đúng vậy"), hoặc là một câu phân tích chỉ ra phần nào đúng, phần nào không.
Lớp 7 học hai phần đầu: Song đối về căn (Mūlayamaka) và Song đối về uẩn (Khandhayamaka).

Mười phần của Bộ Song Đối

#	Pāli	Việt	Học ở
1	Mūlayamaka	Song đối về căn (thiện căn, bất thiện căn, vô ký căn)	Lớp 7
2	Khandhayamaka	Song đối về uẩn	Lớp 7
3	Āyatanayamaka	Song đối về xứ	Lớp 8
4	Dhātuyamaka	Song đối về giới	Lớp 8
5	Saccayamaka	Song đối về đế	Lớp 8
6–10	Saṅkhāra-, Anusaya-, Citta-, Dhamma-, Indriya-yamaka	Song đối về hành, tùy miên, tâm, pháp, quyền	Đọc thêm

Ba phần trong mỗi song đối

Phần định danh paṇṇattivāra

Hỏi về tên gọi: "Sắc có phải sắc uẩn không?" Để thấy tên nào rộng hơn, tên nào hẹp hơn.

Phần diễn tiến pavattivāra

Hỏi về sự sinh, diệt: "Với người nào sắc uẩn sinh, thì thọ uẩn có sinh không?" Xét theo người (puggala), theo nơi (okāsa), và theo cả hai.

Phần thắng tri pariññāvāra

Hỏi về sự hiểu biết trọn vẹn: "Người thấu biết sắc uẩn có thấu biết thọ uẩn không?"

Song đối về căn (Mūlayamaka)

Mỗi thuật ngữ được hỏi theo bốn phương pháp (naya): căn (mūla), căn của căn (mūlamūla), có căn (mūlaka), có căn của căn (mūlamūlaka). Rồi lặp lại với mười từ gần nghĩa với "căn":

Mūlaṃ hetu nidānañca, sambhavo pabhavena ca;
samuṭṭhānāhārārammaṇā, paccayo samudayena cāti.

Căn, nhân, nguồn, sự phát sinh, nguồn gốc, sự khởi lên, vật thực, cảnh, duyên, và sự tập khởi.

Yamaka, Mūlayamaka, Hetuvārādi-uddesa

Mô phỏng Y.1

Đọc song đối bằng hình

Câu hỏi

Mỗi câu hỏi được vẽ thành hai tập hợp. Câu trả lời Āmantā nghĩa là tập hợp thứ nhất nằm trọn trong tập hợp thứ hai; câu trả lời phân tích chỉ ra phần nằm ngoài. Toàn bộ câu hỏi và câu trả lời là nguyên văn Chánh tạng.

Song đối về uẩn (Khandhayamaka)

Rūpaṃ rūpakkhandhoti? Piyarūpaṃ sātarūpaṃ rūpaṃ, na rūpakkhandho. Rūpakkhandho rūpañceva rūpakkhandho ca.Paṇṇattivāra	Sắc là sắc uẩn chăng? Sắc khả ái, sắc khả ý là "sắc" nhưng không là sắc uẩn. Sắc uẩn vừa là sắc vừa là sắc uẩn. (Trong ngôn ngữ Kinh, "sắc khả ái" là những gì dễ chịu trên đời, gồm cả danh pháp.)
Saññā saññākkhandhoti? Diṭṭhisaññā saññā, na saññākkhandho. Saññākkhandho saññā ceva saññākkhandho ca.	Tưởng là tưởng uẩn chăng? "Kiến tưởng" (tà kiến, cũng được gọi là "tưởng") là tưởng, nhưng không là tưởng uẩn.
Saṅkhārā saṅkhārakkhandhoti? Saṅkhārakkhandhaṃ ṭhapetvā avasesā saṅkhārā, na saṅkhārakkhandho.	Hành là hành uẩn chăng? Theo nghĩa rộng, mọi pháp hữu vi đều gọi là "hành" (saṅkhāra). Các hành ngoài hành uẩn, như sắc, thọ, tưởng, thức, thì không là hành uẩn.
Yassa rūpakkhandho uppajjati tassa vedanākkhandho uppajjatīti? Asaññasattaṃ upapajjantānaṃ tesaṃ rūpakkhandho uppajjati, no ca tesaṃ vedanākkhandho uppajjati. Pañcavokāraṃ upapajjantānaṃ tesaṃ rūpakkhandho ca uppajjati vedanākkhandho ca uppajjati.Pavattivāra	Với ai sắc uẩn sinh, thọ uẩn có sinh chăng? Với chúng sinh đang tái sinh vào cõi Vô tưởng, sắc uẩn sinh nhưng thọ uẩn không sinh. Với chúng sinh tái sinh vào cõi năm uẩn, cả hai cùng sinh.
Yassa vā pana vedanākkhandho uppajjati tassa rūpakkhandho uppajjatīti? Arūpaṃ upapajjantānaṃ tesaṃ vedanākkhandho uppajjati, no ca tesaṃ rūpakkhandho uppajjati…	Ngược lại: với ai thọ uẩn sinh, sắc uẩn có sinh chăng? Với chúng sinh tái sinh vào cõi vô sắc, thọ uẩn sinh nhưng sắc uẩn không sinh.

Câu hỏi diễn tiến nối thẳng vào kiến thức Lớp 4: cõi Vô tưởng chỉ có sắc, cõi vô sắc chỉ có danh. Bộ Song Đối buộc người học dùng chính xác mọi điều đã học.

Nguyên văn Pāli Bộ Song Đối (phần đã học)Mūlayamaka và Khandhayamaka

Nguyên văn Pāli: Mūlayamaka: Mūlavāra-niddesaBản Mahāsaṅgīti (SuttaCentral)

1 Mūlayamaka

1.2 Niddesa

1.2.1. Mūlavāraniddesa

1.2.1.1. Kusalapada nayacatukka

1.2.1.1.1. Mūlanaya

Ye keci kusalā dhammā, sabbe te kusalamūlāti? Tīṇeva kusalamūlāni. Avasesā kusalā dhammā na kusalamūlā.

Ye vā pana kusalamūlā, sabbe te dhammā kusalāti? Āmantā.

Ye keci kusalā dhammā, sabbe te kusalamūlena ekamūlāti? Āmantā.

Ye vā pana kusalamūlena ekamūlā, sabbe te dhammā kusalāti?

Kusalasamuṭṭhānaṃ rūpaṃ kusalamūlena ekamūlaṃ, na kusalaṃ. Kusalaṃ kusalamūlena ekamūlañceva kusalañca.

Ye keci kusalamūlena ekamūlā dhammā, sabbe te kusalamūlena aññamaññamūlāti?

Mūlāni yāni ekato uppajjanti kusalamūlāni ekamūlāni ceva aññamaññamūlāni ca. Avasesā kusalamūlasahajātā dhammā kusalamūlena ekamūlā, na ca aññamaññamūlā.

Ye vā pana kusalamūlena aññamaññamūlā, sabbe te dhammā kusalāti? Āmantā.

1.2.1.1.2. Mūlamūlanaya

Ye keci kusalā dhammā, sabbe te kusalamūlamūlāti? Tīṇeva kusalamūlamūlāni. Avasesā kusalā dhammā na kusalamūlamūlā.

Ye vā pana kusalamūlamūlā, sabbe te dhammā kusalāti? Āmantā.

Ye keci kusalā dhammā, sabbe te kusalamūlena ekamūlamūlāti? Āmantā.

Ye vā pana kusalamūlena ekamūlamūlā, sabbe te dhammā kusalāti?

Kusalasamuṭṭhānaṃ rūpaṃ kusalamūlena ekamūlamūlaṃ, na kusalaṃ. Kusalaṃ kusalamūlena ekamūlamūlañceva kusalañca.

Ye keci kusalamūlena ekamūlamūlā dhammā, sabbe te kusalamūlena aññamaññamūlamūlāti?

Mūlāni yāni ekato uppajjanti kusalamūlāni ekamūlamūlāni ceva aññamaññamūlamūlāni ca. Avasesā kusalamūlasahajātā dhammā kusalamūlena ekamūlamūlā, na ca aññamaññamūlamūlā.

Ye vā pana kusalamūlena aññamaññamūlamūlā, sabbe te dhammā kusalāti? Āmantā.

1.2.1.1.3. Mūlakanaya

Ye keci kusalā dhammā, sabbe te kusalamūlakāti? Āmantā.

Ye vā pana kusalamūlakā, sabbe te dhammā kusalāti?

Kusalasamuṭṭhānaṃ rūpaṃ kusalamūlakaṃ na kusalaṃ. Kusalaṃ kusalamūlakañceva kusalañca.

Ye keci kusalā dhammā, sabbe te kusalamūlena ekamūlakāti? Āmantā.

Ye vā pana kusalamūlena ekamūlakā, sabbe te dhammā kusalāti?

Kusalasamuṭṭhānaṃ rūpaṃ kusalamūlena ekamūlakaṃ, na kusalaṃ. Kusalaṃ kusalamūlena ekamūlakañceva kusalañca.

Ye keci kusalamūlena ekamūlakā dhammā, sabbe te kusalamūlena aññamaññamūlakāti?

Mūlāni yāni ekato uppajjanti kusalamūlāni ekamūlakāni ceva aññamaññamūlakāni ca. Avasesā kusalamūlasahajātā dhammā kusalamūlena ekamūlakā, na ca aññamaññamūlakā.

Ye vā pana kusalamūlena aññamaññamūlakā, sabbe te dhammā kusalāti? Āmantā.

1.2.1.1.4. Mūlamūlakanaya

Ye keci kusalā dhammā, sabbe te kusalamūlamūlakāti? Āmantā.

Ye vā pana kusalamūlamūlakā, sabbe te dhammā kusalāti?

Kusalasamuṭṭhānaṃ rūpaṃ kusalamūlamūlakaṃ na kusalaṃ. Kusalaṃ kusalamūlamūlakañceva kusalañca.

Ye keci kusalā dhammā, sabbe te kusalamūlena ekamūlamūlakāti? Āmantā.

Ye vā pana kusalamūlena ekamūlamūlakā, sabbe te dhammā kusalāti?

Kusalasamuṭṭhānaṃ rūpaṃ kusalamūlena ekamūlamūlakaṃ, na kusalaṃ. Kusalaṃ kusalamūlena ekamūlamūlakañceva kusalañca.

Ye keci kusalamūlena ekamūlamūlakā dhammā, sabbe te kusalamūlena aññamaññamūlamūlakāti?

Mūlāni yāni ekato uppajjanti kusalamūlāni ekamūlamūlakāni ceva aññamaññamūlamūlakāni ca. Avasesā kusalamūlasahajātā dhammā kusalamūlena ekamūlamūlakā, na ca aññamaññamūlamūlakā.

Ye vā pana kusalamūlena aññamaññamūlamūlakā, sabbe te dhammā kusalāti? Āmantā.

1.2.1.2. Akusalapada nayacatukka

1.2.1.2.1. Mūlanaya

Ye keci akusalā dhammā, sabbe te akusalamūlāti?

Tīṇeva akusalamūlāni. Avasesā akusalā dhammā na akusalamūlā.

Ye vā pana akusalamūlā, sabbe te dhammā akusalāti? Āmantā.

Ye keci akusalā dhammā, sabbe te akusalamūlena ekamūlāti?

Ahetukaṃ akusalaṃ akusalamūlena na ekamūlaṃ. Sahetukaṃ akusalaṃ akusalamūlena ekamūlaṃ.

Ye vā pana akusalamūlena ekamūlā, sabbe te dhammā akusalāti?

Akusalasamuṭṭhānaṃ rūpaṃ akusalamūlena ekamūlaṃ, na akusalaṃ. Akusalaṃ akusalamūlena ekamūlañceva akusalañca.

Ye keci akusalamūlena ekamūlā dhammā, sabbe te akusalamūlena aññamaññamūlāti?

Mūlāni yāni ekato uppajjanti akusalamūlāni ekamūlāni ceva aññamaññamūlāni ca. Avasesā akusalamūlasahajātā dhammā akusalamūlena ekamūlā, na ca aññamaññamūlā.

Ye vā pana akusalamūlena aññamaññamūlā, sabbe te dhammā akusalāti? Āmantā.

1.2.1.2.2. Mūlamūlanaya

Ye keci akusalā dhammā, sabbe te akusalamūlamūlāti?

Tīṇeva akusalamūlamūlāni. Avasesā akusalā dhammā na akusalamūlamūlā.

Ye vā pana akusalamūlamūlā, sabbe te dhammā akusalāti? Āmantā.

Ye keci akusalā dhammā, sabbe te akusalamūlena ekamūlamūlāti?

Ahetukaṃ akusalaṃ akusalamūlena na ekamūlamūlaṃ. Sahetukaṃ akusalaṃ akusalamūlena ekamūlamūlaṃ.

Ye vā pana akusalamūlena ekamūlamūlā, sabbe te dhammā akusalāti?

Akusalasamuṭṭhānaṃ rūpaṃ akusalamūlena ekamūlamūlaṃ, na akusalaṃ. Akusalaṃ akusalamūlena ekamūlamūlañceva akusalañca.

Ye keci akusalamūlena ekamūlamūlā dhammā, sabbe te akusalamūlena aññamaññamūlamūlāti?

Mūlāni yāni ekato uppajjanti akusalamūlāni ekamūlamūlāni ceva aññamaññamūlamūlāni ca. Avasesā akusalamūlasahajātā dhammā akusalamūlena ekamūlamūlā, na ca aññamaññamūlamūlā.

Ye vā pana akusalamūlena aññamaññamūlamūlā, sabbe te dhammā akusalāti? Āmantā.

1.2.1.2.3. Mūlakanaya

Ye keci akusalā dhammā, sabbe te akusalamūlakāti?

Ahetukaṃ akusalaṃ na akusalamūlakaṃ. Sahetukaṃ akusalaṃ akusalamūlakaṃ.

Ye vā pana akusalamūlakā, sabbe te dhammā akusalāti?

Akusalasamuṭṭhānaṃ rūpaṃ akusalamūlakaṃ na akusalaṃ. Akusalaṃ akusalamūlakañceva akusalañca.

Ye keci akusalā dhammā, sabbe te akusalamūlena ekamūlakāti?

Ahetukaṃ akusalaṃ akusalamūlena na ekamūlakaṃ. Sahetukaṃ akusalaṃ akusalamūlena ekamūlakaṃ.

Ye vā pana akusalamūlena ekamūlakā, sabbe te dhammā akusalāti?

Akusalasamuṭṭhānaṃ rūpaṃ akusalamūlena ekamūlakaṃ, na akusalaṃ. Akusalaṃ akusalamūlena ekamūlakañceva akusalañca.

Ye keci akusalamūlena ekamūlakā dhammā, sabbe te akusalamūlena aññamaññamūlakāti?

Mūlāni yāni ekato uppajjanti akusalamūlāni ekamūlakāni ceva aññamaññamūlakāni ca. Avasesā akusalamūlasahajātā dhammā akusalamūlena ekamūlakā, na ca aññamaññamūlakā.

Ye vā pana akusalamūlena aññamaññamūlakā, sabbe te dhammā akusalāti? Āmantā.

1.2.1.2.4. Mūlamūlakanaya

Ye keci akusalā dhammā, sabbe te akusalamūlamūlakāti?

Ahetukaṃ akusalaṃ na akusalamūlamūlakaṃ. Sahetukaṃ akusalaṃ akusalamūlamūlakaṃ.

Ye vā pana akusalamūlamūlakā, sabbe te dhammā akusalāti?

Akusalasamuṭṭhānaṃ rūpaṃ akusalamūlamūlakaṃ na akusalaṃ. Akusalaṃ akusalamūlamūlakañceva akusalañca.

Ye keci akusalā dhammā, sabbe te akusalamūlena ekamūlamūlakāti?

Ahetukaṃ akusalaṃ akusalamūlena na ekamūlamūlakaṃ. Sahetukaṃ akusalaṃ akusalamūlena ekamūlamūlakaṃ.

Ye vā pana akusalamūlena ekamūlamūlakā, sabbe te dhammā akusalāti?

Akusalasamuṭṭhānaṃ rūpaṃ akusalamūlena ekamūlamūlakaṃ, na akusalaṃ. Akusalaṃ akusalamūlena ekamūlamūlakañceva akusalañca.

Ye keci akusalamūlena ekamūlamūlakā dhammā, sabbe te akusalamūlena aññamaññamūlamūlakāti?

Mūlāni yāni ekato uppajjanti akusalamūlāni ekamūlamūlakāni ceva aññamaññamūlamūlakāni ca. Avasesā akusalamūlasahajātā dhammā akusalamūlena ekamūlamūlakā, na ca aññamaññamūlamūlakā.

Ye vā pana akusalamūlena aññamaññamūlamūlakā, sabbe te dhammā akusalāti? Āmantā.

1.2.1.3. Abyākatapada nayacatukka

1.2.1.3.1. Mūlanaya

Ye keci abyākatā dhammā, sabbe te abyākatamūlāti?

Tīṇeva abyākatamūlāni. Avasesā abyākatā dhammā na abyākatamūlā.

Ye vā pana abyākatamūlā, sabbe te dhammā abyākatāti? Āmantā.

Ye keci abyākatā dhammā, sabbe te abyākatamūlena ekamūlāti?

Ahetukaṃ abyākataṃ abyākatamūlena na ekamūlaṃ. Sahetukaṃ abyākataṃ abyākatamūlena ekamūlaṃ.

Ye vā pana abyākatamūlena ekamūlā, sabbe te dhammā abyākatāti? Āmantā.

Ye keci abyākatamūlena ekamūlā dhammā, sabbe te abyākatamūlena aññamaññamūlāti?

Mūlāni yāni ekato uppajjanti abyākatamūlāni ekamūlāni ceva aññamaññamūlāni ca. Avasesā abyākatamūlasahajātā dhammā abyākatamūlena ekamūlā, na ca aññamaññamūlā.

Ye vā pana abyākatamūlena aññamaññamūlā, sabbe te dhammā abyākatāti? Āmantā.

1.2.1.3.2. Mūlamūlanaya

Ye keci abyākatā dhammā, sabbe te abyākatamūlamūlāti?

Tīṇeva abyākatamūlamūlāni. Avasesā abyākatā dhammā na abyākatamūlamūlā.

Ye vā pana abyākatamūlamūlā, sabbe te dhammā abyākatāti? Āmantā.

Ye keci abyākatā dhammā, sabbe te abyākatamūlena ekamūlamūlāti?

Ahetukaṃ abyākataṃ abyākatamūlena na ekamūlamūlaṃ. Sahetukaṃ abyākataṃ abyākatamūlena ekamūlamūlaṃ.

Ye vā pana abyākatamūlena ekamūlamūlā, sabbe te dhammā abyākatāti? Āmantā.

Ye keci abyākatamūlena ekamūlamūlā dhammā, sabbe te abyākatamūlena aññamaññamūlamūlāti?

Mūlāni yāni ekato uppajjanti abyākatamūlāni ekamūlamūlāni ceva aññamaññamūlamūlāni ca. Avasesā abyākatamūlasahajātā dhammā abyākatamūlena ekamūlamūlā, na ca aññamaññamūlamūlā.

Ye vā pana abyākatamūlena aññamaññamūlamūlā, sabbe te dhammā abyākatāti? Āmantā.

1.2.1.3.3. Mūlakanaya

Ye keci abyākatā dhammā, sabbe te abyākatamūlakāti?

Ahetukaṃ abyākataṃ na abyākatamūlakaṃ. Sahetukaṃ abyākataṃ abyākatamūlakaṃ.

Ye vā pana abyākatamūlakā, sabbe te dhammā abyākatāti? Āmantā.

Ye keci abyākatā dhammā, sabbe te abyākatamūlena ekamūlakāti?

Ahetukaṃ abyākataṃ abyākatamūlena na ekamūlakaṃ. Sahetukaṃ abyākataṃ abyākatamūlena ekamūlakaṃ.

Ye vā pana abyākatamūlena ekamūlakā, sabbe te dhammā abyākatāti? Āmantā.

Ye keci abyākatamūlena ekamūlakā dhammā, sabbe te abyākatamūlena aññamaññamūlakāti?

Mūlāni yāni ekato uppajjanti abyākatamūlāni ekamūlakāni ceva aññamaññamūlakāni ca. Avasesā abyākatamūlasahajātā dhammā abyākatamūlena ekamūlakā, na ca aññamaññamūlakā.

Ye vā pana abyākatamūlena aññamaññamūlakā, sabbe te dhammā abyākatāti? Āmantā.

1.2.1.3.4. Mūlamūlakanaya

Ye keci abyākatā dhammā, sabbe te abyākatamūlamūlakāti?

Ahetukaṃ abyākataṃ na abyākatamūlamūlakaṃ. Sahetukaṃ abyākataṃ abyākatamūlamūlakaṃ.

Ye vā pana abyākatamūlamūlakā, sabbe te dhammā abyākatāti? Āmantā.

Ye keci abyākatā dhammā, sabbe te abyākatamūlena ekamūlamūlakāti?

Ahetukaṃ abyākataṃ abyākatamūlena na ekamūlamūlakaṃ. Sahetukaṃ abyākataṃ abyākatamūlena ekamūlamūlakaṃ.

Ye vā pana abyākatamūlena ekamūlamūlakā, sabbe te dhammā abyākatāti? Āmantā.

Ye keci abyākatamūlena ekamūlamūlakā dhammā, sabbe te abyākatamūlena aññamaññamūlamūlakāti?

Mūlāni yāni ekato uppajjanti abyākatamūlāni ekamūlamūlakāni ceva aññamaññamūlamūlakāni ca. Avasesā abyākatamūlasahajātā dhammā abyākatamūlena ekamūlamūlakā, na ca aññamaññamūlamūlakā.

Ye vā pana abyākatamūlena aññamaññamūlamūlakā, sabbe te dhammā abyākatāti? Āmantā.

1.2.1.4. Nāmapada nayacatukka

1.2.1.4.1. Mūlanaya

Ye keci nāmā dhammā, sabbe te nāmamūlāti?

Naveva nāmamūlāni. Avasesā nāmā dhammā na nāmamūlā.

Ye vā pana nāmamūlā, sabbe te dhammā nāmāti? Āmantā.

Ye keci nāmā dhammā, sabbe te nāmamūlena ekamūlāti?

Ahetukaṃ nāmaṃ nāmamūlena na ekamūlaṃ. Sahetukaṃ nāmaṃ nāmamūlena ekamūlaṃ.

Ye vā pana nāmamūlena ekamūlā, sabbe te dhammā nāmāti?

Nāmasamuṭṭhānaṃ rūpaṃ nāmamūlena ekamūlaṃ, na nāmaṃ. Nāmaṃ nāmamūlena ekamūlañceva nāmañca.

Ye keci nāmamūlena ekamūlā dhammā, sabbe te nāmamūlena aññamaññamūlāti?

Mūlāni yāni ekato uppajjanti nāmamūlāni ekamūlāni ceva aññamaññamūlāni ca. Avasesā nāmamūlasahajātā dhammā nāmamūlena ekamūlā, na ca aññamaññamūlā.

Ye vā pana nāmamūlena aññamaññamūlā, sabbe te dhammā nāmāti? Āmantā.

1.2.1.4.2. Mūlamūlanaya

Ye keci nāmā dhammā, sabbe te nāmamūlamūlāti?

Naveva nāmamūlamūlāni. Avasesā nāmā dhammā na nāmamūlamūlā.

Ye vā pana nāmamūlamūlā, sabbe te dhammā nāmāti? Āmantā.

Ye keci nāmā dhammā, sabbe te nāmamūlena ekamūlamūlāti?

Ahetukaṃ nāmaṃ nāmamūlena na ekamūlamūlaṃ. Sahetukaṃ nāmaṃ nāmamūlena ekamūlamūlaṃ.

Ye vā pana nāmamūlena ekamūlamūlā, sabbe te dhammā nāmāti?

Nāmasamuṭṭhānaṃ rūpaṃ nāmamūlena ekamūlamūlaṃ, na nāmaṃ. Nāmaṃ nāmamūlena ekamūlamūlañceva nāmañca.

Ye keci nāmamūlena ekamūlamūlā dhammā, sabbe te nāmamūlena aññamaññamūlamūlāti?

Mūlāni yāni ekato uppajjanti nāmamūlāni ekamūlamūlāni ceva aññamaññamūlamūlāni ca. Avasesā nāmamūlasahajātā dhammā nāmamūlena ekamūlamūlā, na ca aññamaññamūlamūlā.

Ye vā pana nāmamūlena aññamaññamūlamūlā, sabbe te dhammā nāmāti? Āmantā.

1.2.1.4.3. Mūlakanaya

Ye keci nāmā dhammā, sabbe te nāmamūlakāti?

Ahetukaṃ nāmaṃ na nāmamūlakaṃ. Sahetukaṃ nāmaṃ nāmamūlakaṃ.

Ye vā pana nāmamūlakā, sabbe te dhammā nāmāti?

Nāmasamuṭṭhānaṃ rūpaṃ nāmamūlakaṃ, na nāmaṃ. Nāmaṃ nāmamūlakañceva nāmañca.

Ye keci nāmā dhammā, sabbe te nāmamūlena ekamūlakāti?

Ahetukaṃ nāmaṃ nāmamūlena na ekamūlakaṃ. Sahetukaṃ nāmaṃ nāmamūlena ekamūlakaṃ.

Ye vā pana nāmamūlena ekamūlakā, sabbe te dhammā nāmāti?

Nāmasamuṭṭhānaṃ rūpaṃ nāmamūlena ekamūlakaṃ, na nāmaṃ. Nāmaṃ nāmamūlena ekamūlakañceva nāmañca.

Ye keci nāmamūlena ekamūlakā dhammā, sabbe te nāmamūlena aññamaññamūlakāti?

Mūlāni yāni ekato uppajjanti nāmamūlāni ekamūlakāni ceva aññamaññamūlakāni ca. Avasesā nāmamūlasahajātā dhammā nāmamūlena ekamūlakā, na ca aññamaññamūlakā.

Ye vā pana nāmamūlena aññamaññamūlakā, sabbe te dhammā nāmāti? Āmantā.

1.2.1.4.4. Mūlamūlakanaya

Ye keci nāmā dhammā, sabbe te nāmamūlamūlakāti?

Ahetukaṃ nāmaṃ na nāmamūlamūlakaṃ. Sahetukaṃ nāmaṃ nāmamūlamūlakaṃ.

Ye vā pana nāmamūlamūlakā, sabbe te dhammā nāmāti?

Nāmasamuṭṭhānaṃ rūpaṃ nāmamūlamūlakaṃ, na nāmaṃ. Nāmaṃ nāmamūlamūlakañceva nāmañca.

Ye keci nāmā dhammā, sabbe te nāmamūlena ekamūlamūlakāti?

Ahetukaṃ nāmaṃ nāmamūlena na ekamūlamūlakaṃ. Sahetukaṃ nāmaṃ nāmamūlena ekamūlamūlakaṃ.

Ye vā pana nāmamūlena ekamūlamūlakā, sabbe te dhammā nāmāti?

Nāmasamuṭṭhānaṃ rūpaṃ nāmamūlena ekamūlamūlakaṃ, na nāmaṃ. Nāmaṃ nāmamūlena ekamūlamūlakañceva nāmañca.

Ye keci nāmamūlena ekamūlamūlakā dhammā, sabbe te nāmamūlena aññamaññamūlamūlakāti?

Mūlāni yāni ekato uppajjanti nāmamūlāni ekamūlamūlakāni ceva aññamaññamūlamūlakāni ca. Avasesā nāmamūlasahajātā dhammā nāmamūlena ekamūlamūlakā, na ca aññamaññamūlamūlakā.

Ye vā pana nāmamūlena aññamaññamūlamūlakā, sabbe te dhammā nāmāti? Āmantā.

Mūlavāraniddeso.

Nguyên văn Pāli: Khandhayamaka: Paṇṇattivāra-niddesaBản Mahāsaṅgīti (SuttaCentral)

2 Khandhayamaka

2.1 Paṇṇattivāra

2.1.2. Paṇṇattivāraniddesa

2.1.2.1. Padasodhanavāra

2.1.2.1.1. Anuloma

Rūpaṃ rūpakkhandhoti?

Piyarūpaṃ sātarūpaṃ rūpaṃ, na rūpakkhandho. Rūpakkhandho rūpañceva rūpakkhandho ca.

Rūpakkhandho rūpanti? Āmantā.

Vedanā vedanākkhandhoti? Āmantā.

Vedanākkhandho vedanāti? Āmantā.

Saññā saññākkhandhoti?

Diṭṭhisaññā saññā, na saññākkhandho. Saññākkhandho saññā ceva saññākkhandho ca.

Saññākkhandho saññāti? Āmantā.

Saṅkhārā saṅkhārakkhandhoti?

Saṅkhārakkhandhaṃ ṭhapetvā avasesā saṅkhārā, na saṅkhārakkhandho. Saṅkhārakkhandho saṅkhārā ceva saṅkhārakkhandho ca.

Saṅkhārakkhandho saṅkhārāti? Āmantā.

Viññāṇaṃ viññāṇakkhandhoti? Āmantā.

Viññāṇakkhandho viññāṇanti? Āmantā.

2.1.2.1.2. Paccanīka

Na rūpaṃ na rūpakkhandhoti? Āmantā.

Na rūpakkhandho na rūpanti?

Piyarūpaṃ sātarūpaṃ na rūpakkhandho, rūpaṃ. Rūpañca rūpakkhandhañca ṭhapetvā avasesā na ceva rūpaṃ na ca rūpakkhandho.

Na vedanā na vedanākkhandhoti? Āmantā.

Na vedanākkhandho na vedanāti? Āmantā.

Na saññā na saññākkhandhoti? Āmantā.

Na saññākkhandho na saññāti?

Diṭṭhisaññā na saññākkhandho, saññā. Saññañca saññākkhandhañca ṭhapetvā avasesā na ceva saññā na ca saññākkhandho.

Na saṅkhārā na saṅkhārakkhandhoti? Āmantā.

Na saṅkhārakkhandho na saṅkhārāti?

Saṅkhārakkhandhaṃ ṭhapetvā avasesā na saṅkhārakkhandho, saṅkhārā. Saṅkhāre ca saṅkhārakkhandhañca ṭhapetvā avasesā na ceva saṅkhārā na ca saṅkhārakkhandho.

Na viññāṇaṃ na viññāṇakkhandhoti? Āmantā.

Na viññāṇakkhandho na viññāṇanti? Āmantā.

2.1.2.2. Padasodhanamūlacakkavāra

2.1.2.2.1. Anuloma

Rūpaṃ rūpakkhandhoti?

Piyarūpaṃ sātarūpaṃ rūpaṃ, na rūpakkhandho. Rūpakkhandho rūpañceva rūpakkhandho ca.

Khandhā vedanākkhandhoti?

Vedanākkhandho khandho ceva vedanākkhandho ca.

Avasesā khandhā na vedanākkhandho.

Rūpaṃ rūpakkhandhoti?

Piyarūpaṃ sātarūpaṃ rūpaṃ, na rūpakkhandho. Rūpakkhandho rūpañceva rūpakkhandho ca.

Khandhā saññākkhandhoti?

Saññākkhandho khandho ceva saññākkhandho ca. Avasesā khandhā na saññākkhandho.

Rūpaṃ rūpakkhandhoti?

Piyarūpaṃ sātarūpaṃ rūpaṃ, na rūpakkhandho. Rūpakkhandho rūpañceva rūpakkhandho ca.

Khandhā saṅkhārakkhandhoti?

Saṅkhārakkhandho khandho ceva saṅkhārakkhandho ca. Avasesā khandhā na saṅkhārakkhandho.

Rūpaṃ rūpakkhandhoti?

Piyarūpaṃ sātarūpaṃ rūpaṃ, na rūpakkhandho. Rūpakkhandho rūpañceva rūpakkhandho ca.

Khandhā viññāṇakkhandhoti?

Viññāṇakkhandho khandho ceva viññāṇakkhandho ca. Avasesā khandhā na viññāṇakkhandho.

Vedanā vedanākkhandhoti? Āmantā.

Khandhā rūpakkhandhoti?

Rūpakkhandho khandho ceva rūpakkhandho ca. Avasesā khandhā na rūpakkhandho.

Vedanā vedanākkhandhoti? Āmantā.

Khandhā saññākkhandhoti?

Saññākkhandho khandho ceva saññākkhandho ca. Avasesā khandhā na saññākkhandho.

Vedanā vedanākkhandhoti? Āmantā.

Khandhā saṅkhārakkhandhoti?

Saṅkhārakkhandho khandho ceva saṅkhārakkhandho ca. Avasesā khandhā na saṅkhārakkhandho.

Vedanā vedanākkhandhoti? Āmantā.

Khandhā viññāṇakkhandhoti?

Viññāṇakkhandho khandho ceva viññāṇakkhandho ca. Avasesā khandhā na viññāṇakkhandho.

Saññā saññākkhandhoti?

Diṭṭhisaññā saññā, na saññākkhandho. Saññākkhandho saññā ceva saññākkhandho ca.

Khandhā rūpakkhandhoti?

Rūpakkhandho khandho ceva rūpakkhandho ca. Avasesā khandhā na rūpakkhandho.

Saññā saññākkhandhoti?

Diṭṭhisaññā saññā, na saññākkhandho. Saññākkhandho saññā ceva saññākkhandho ca.

Khandhā vedanākkhandhoti?

Vedanākkhandho khandho ceva vedanākkhandho ca. Avasesā khandhā na vedanākkhandho.

Saññā saññākkhandhoti?

Diṭṭhisaññā saññā, na saññākkhandho. Saññākkhandho saññā ceva saññākkhandho ca.

Khandhā saṅkhārakkhandhoti?

Saṅkhārakkhandho khandho ceva saṅkhārakkhandho ca. Avasesā khandhā na saṅkhārakkhandho.

Saññā saññākkhandhoti?

Diṭṭhisaññā saññā, na saññākkhandho. Saññākkhandho saññā ceva saññākkhandho ca.

Khandhā viññāṇakkhandhoti?

Viññāṇakkhandho khandho ceva viññāṇakkhandho ca. Avasesā khandhā na viññāṇakkhandho.

Saṅkhārā saṅkhārakkhandhoti?

Saṅkhārakkhandhaṃ ṭhapetvā avasesā saṅkhārā, na saṅkhārakkhandho. Saṅkhārakkhandho saṅkhārā ceva saṅkhārakkhandho ca.

Khandhā rūpakkhandhoti?

Rūpakkhandho khandho ceva rūpakkhandho ca. Avasesā khandhā na rūpakkhandho.

Saṅkhārā saṅkhārakkhandhoti?

Saṅkhārakkhandhaṃ ṭhapetvā avasesā saṅkhārā, na saṅkhārakkhandho. Saṅkhārakkhandho saṅkhārā ceva saṅkhārakkhandho ca.

Khandhā vedanākkhandhoti?

Vedanākkhandho khandho ceva vedanākkhandho ca. Avasesā khandhā na vedanākkhandho.

Saṅkhārā saṅkhārakkhandhoti?

Saṅkhārakkhandhaṃ ṭhapetvā avasesā saṅkhārā, na saṅkhārakkhandho. Saṅkhārakkhandho saṅkhārā ceva saṅkhārakkhandho ca.

Khandhā saññākkhandhoti?

Saññākkhandho khandho ceva saññākkhandho ca. Avasesā khandhā na saññākkhandho.

Saṅkhārā saṅkhārakkhandhoti?

Saṅkhārakkhandhaṃ ṭhapetvā avasesā saṅkhārā, na saṅkhārakkhandho. Saṅkhārakkhandho saṅkhārā ceva saṅkhārakkhandho ca.

Khandhā viññāṇakkhandhoti?

Viññāṇakkhandho khandho ceva viññāṇakkhandho ca. Avasesā khandhā na viññāṇakkhandho.

Viññāṇaṃ viññāṇakkhandhoti? Āmantā.

Khandhā rūpakkhandhoti?

Rūpakkhandho khandho ceva rūpakkhandho ca. Avasesā khandhā na rūpakkhandho.

Viññāṇaṃ viññāṇakkhandhoti? Āmantā.

Khandhā vedanākkhandhoti?

Vedanākkhandho khandho ceva vedanākkhandho ca. Avasesā khandhā na vedanākkhandho.

Viññāṇaṃ viññāṇakkhandhoti? Āmantā.

Khandhā saññākkhandhoti?

Saññākkhandho khandho ceva saññākkhandho ca. Avasesā khandhā na saññākkhandho.

Viññāṇaṃ viññāṇakkhandhoti? Āmantā.

Khandhā saṅkhārakkhandhoti?

Saṅkhārakkhandho khandho ceva saṅkhārakkhandho ca. Avasesā khandhā na saṅkhārakkhandho.

2.1.2.2.2. Paccanīka

Na rūpaṃ na rūpakkhandhoti? Āmantā.

Na khandhā na vedanākkhandhoti? Āmantā.

Na rūpaṃ na rūpakkhandhoti? Āmantā.

Na khandhā na saññākkhandhoti? Āmantā.

Na rūpaṃ na rūpakkhandhoti? Āmantā.

Na khandhā na saṅkhārakkhandhoti? Āmantā.

Na rūpaṃ na rūpakkhandhoti? Āmantā.

Na khandhā na viññāṇakkhandhoti? Āmantā.

Na vedanā na vedanākkhandhoti? Āmantā.

Na khandhā na rūpakkhandhoti? Āmantā.

Na vedanā na vedanākkhandhoti? Āmantā.

Na khandhā na saññākkhandhoti? Āmantā.

Na vedanā na vedanākkhandhoti? Āmantā.

Na khandhā na saṅkhārakkhandhoti? Āmantā.

Na vedanā na vedanākkhandhoti? Āmantā.

Na khandhā na viññāṇakkhandhoti? Āmantā.

Na saññā na saññākkhandhoti? Āmantā.

Na khandhā na rūpakkhandhoti? Āmantā.

Na saññā na saññākkhandhoti? Āmantā.

Na khandhā na vedanākkhandhoti? Āmantā.

Na saññā na saññākkhandhoti? Āmantā.

Na khandhā na saṅkhārakkhandhoti? Āmantā.

Na saññā na saññākkhandhoti? Āmantā.

Na khandhā na viññāṇakkhandhoti? Āmantā.

Na saṅkhārā na saṅkhārakkhandhoti? Āmantā.

Na khandhā na rūpakkhandhoti? Āmantā.

Na saṅkhārā na saṅkhārakkhandhoti? Āmantā.

Na khandhā na vedanākkhandhoti? Āmantā.

Na saṅkhārā na saṅkhārakkhandhoti? Āmantā.

Na khandhā na saññākkhandhoti? Āmantā.

Na saṅkhārā na saṅkhārakkhandhoti? Āmantā.

Na khandhā na viññāṇakkhandhoti? Āmantā.

Na viññāṇaṃ na viññāṇakkhandhoti? Āmantā.

Na khandhā na rūpakkhandhoti? Āmantā.

Na viññāṇaṃ na viññāṇakkhandhoti? Āmantā.

Na khandhā na vedanākkhandhoti? Āmantā.

Na viññāṇaṃ na viññāṇakkhandhoti? Āmantā.

Na khandhā na saññākkhandhoti? Āmantā.

Na viññāṇaṃ na viññāṇakkhandhoti? Āmantā.

Na khandhā na saṅkhārakkhandhoti? Āmantā.

2.1.2.3. Suddhakhandhavāra

2.1.2.3.1. Anuloma

Rūpaṃ khandhoti? Āmantā.

Khandhā rūpakkhandhoti?

Rūpakkhandho khandho ceva rūpakkhandho ca. Avasesā khandhā na rūpakkhandho.

Vedanā khandhoti? Āmantā.

Khandhā vedanākkhandhoti?

Vedanākkhandho khandho ceva vedanākkhandho ca. Avasesā khandhā na vedanākkhandho.

Saññā khandhoti? Āmantā.

Khandhā saññākkhandhoti?

Saññākkhandho khandho ceva saññākkhandho ca. Avasesā khandhā na saññākkhandho.

Saṅkhārā khandhoti? Āmantā.

Khandhā saṅkhārakkhandhoti?

Saṅkhārakkhandho khandho ceva saṅkhārakkhandho ca. Avasesā khandhā na saṅkhārakkhandho.

Viññāṇaṃ khandhoti? Āmantā.

Khandhā viññāṇakkhandhoti?

Viññāṇakkhandho khandho ceva viññāṇakkhandho ca. Avasesā khandhā na viññāṇakkhandho.

2.1.2.3.2. Paccanīka

Na rūpaṃ na khandhoti?

Rūpaṃ ṭhapetvā avasesā khandhā na rūpaṃ, khandhā. Rūpañca khandhe ca ṭhapetvā avasesā na ceva rūpaṃ na ca khandhā.

Na khandhā na rūpakkhandhoti? Āmantā.

Na vedanā na khandhoti?

Vedanaṃ ṭhapetvā avasesā khandhā na vedanā, khandhā. Vedanañca khandhe ca ṭhapetvā avasesā na ceva vedanā na ca khandhā.

Na khandhā na vedanākkhandhoti? Āmantā.

Na saññā na khandhoti?

Saññaṃ ṭhapetvā avasesā khandhā na saññā, khandhā. Saññañca khandhe ca ṭhapetvā avasesā na ceva saññā na ca khandhā.

Na khandhā na saññākkhandhoti? Āmantā.

Na saṅkhārā na khandhoti? Āmantā.

Na khandhā na saṅkhārakkhandhoti? Āmantā.

Na viññāṇaṃ na khandhoti?

Viññāṇaṃ ṭhapetvā avasesā khandhā na viññāṇaṃ, khandhā. Viññāṇañca khandhe ca ṭhapetvā avasesā na ceva viññāṇaṃ na ca khandhā.

Na khandhā na viññāṇakkhandhoti? Āmantā.

2.1.2.4. Suddhakhandhamūlacakkavāra

2.1.2.4.1. Anuloma

Rūpaṃ khandhoti? Āmantā.

Khandhā vedanākkhandhoti?

Vedanākkhandho khandho ceva vedanākkhandho ca. Avasesā khandhā na vedanākkhandho.

Rūpaṃ khandhoti? Āmantā.

Khandhā saññākkhandhoti?

Saññākkhandho khandho ceva saññākkhandho ca. Avasesā khandhā na saññākkhandho.

Rūpaṃ khandhoti? Āmantā.

Khandhā saṅkhārakkhandhoti?

Saṅkhārakkhandho khandho ceva saṅkhārakkhandho ca. Avasesā khandhā na saṅkhārakkhandho.

Rūpaṃ khandhoti? Āmantā.

Khandhā viññāṇakkhandhoti?

Viññāṇakkhandho khandho ceva viññāṇakkhandho ca. Avasesā khandhā na viññāṇakkhandho.

Vedanā khandhoti? Āmantā.

Khandhā rūpakkhandhoti?

Rūpakkhandho khandho ceva rūpakkhandho ca. Avasesā khandhā na rūpakkhandho.

Vedanā khandhoti? Āmantā.

Khandhā saññākkhandhoti?

Saññākkhandho khandho ceva saññākkhandho ca. Avasesā khandhā na saññākkhandho.

Vedanā khandhoti? Āmantā.

Khandhā saṅkhārakkhandhoti?

Saṅkhārakkhandho khandho ceva saṅkhārakkhandho ca. Avasesā khandhā na saṅkhārakkhandho.

Vedanā khandhoti? Āmantā.

Khandhā viññāṇakkhandhoti?

Viññāṇakkhandho khandho ceva viññāṇakkhandho ca. Avasesā khandhā na viññāṇakkhandho.

Saññā khandhoti? Āmantā.

Khandhā rūpakkhandhoti?

Rūpakkhandho khandho ceva rūpakkhandho ca. Avasesā khandhā na rūpakkhandho.

Saññā khandhoti? Āmantā.

Khandhā vedanākkhandhoti?

Vedanākkhandho khandho ceva vedanākkhandho ca. Avasesā khandhā na vedanākkhandho.

Saññā khandhoti? Āmantā.

Khandhā saṅkhārakkhandhoti?

Saṅkhārakkhandho khandho ceva saṅkhārakkhandho ca. Avasesā khandhā na saṅkhārakkhandho.

Saññā khandhoti? Āmantā.

Khandhā viññāṇakkhandhoti?

Viññāṇakkhandho khandho ceva viññāṇakkhandho ca. Avasesā khandhā na viññāṇakkhandho.

Saṅkhārā khandhoti? Āmantā.

Khandhā rūpakkhandhoti?

Rūpakkhandho khandho ceva rūpakkhandho ca. Avasesā khandhā na rūpakkhandho.

Saṅkhārā khandhoti? Āmantā.

Khandhā vedanākkhandhoti?

Vedanākkhandho khandho ceva vedanākkhandho ca. Avasesā khandhā na vedanākkhandho.

Saṅkhārā khandhoti? Āmantā.

Khandhā saññākkhandhoti?

Saññākkhandho khandho ceva saññākkhandho ca. Avasesā khandhā na saññākkhandho.

Saṅkhārā khandhoti? Āmantā.

Khandhā viññāṇakkhandhoti?

Viññāṇakkhandho khandho ceva viññāṇakkhandho ca. Avasesā khandhā na viññāṇakkhandho.

Viññāṇaṃ khandhoti? Āmantā.

Khandhā rūpakkhandhoti?

Rūpakkhandho khandho ceva rūpakkhandho ca. Avasesā khandhā na rūpakkhandho.

Viññāṇaṃ khandhoti? Āmantā.

Khandhā vedanākkhandhoti?

Vedanākkhandho khandho ceva vedanākkhandho ca. Avasesā khandhā na vedanākkhandho.

Viññāṇaṃ khandhoti?

Āmantā.

Khandhā saññākkhandhoti?

Saññākkhandho khandho ceva saññākkhandho ca. Avasesā khandhā na saññākkhandho.

Viññāṇaṃ khandhoti? Āmantā.

Khandhā saṅkhārakkhandhoti?

Saṅkhārakkhandho khandho ceva saṅkhārakkhandho ca. Avasesā khandhā na saṅkhārakkhandho.

2.1.2.4.2. Paccanīka

Na rūpaṃ na khandhoti?

Rūpaṃ ṭhapetvā avasesā khandhā na rūpaṃ, khandhā. Rūpañca khandhe ca ṭhapetvā avasesā na ceva rūpaṃ na ca khandhā.

Na khandhā na vedanākkhandhoti? Āmantā.

Na rūpaṃ na khandhoti?

Rūpaṃ ṭhapetvā avasesā khandhā na rūpaṃ, khandhā. Rūpañca khandhe ca ṭhapetvā avasesā na ceva rūpaṃ na ca khandhā.

Na khandhā na saññākkhandhoti? Āmantā.

Na rūpaṃ na khandhoti?

Rūpaṃ ṭhapetvā avasesā khandhā na rūpaṃ, khandhā. Rūpañca khandhe ca ṭhapetvā avasesā na ceva rūpaṃ na ca khandhā.

Na khandhā na saṅkhārakkhandhoti? Āmantā.

Na rūpaṃ na khandhoti?

Rūpaṃ ṭhapetvā avasesā khandhā na rūpaṃ, khandhā. Rūpañca khandhe ca ṭhapetvā avasesā na ceva rūpaṃ na ca khandhā.

Na khandhā na viññāṇakkhandhoti? Āmantā.

Na vedanā na khandhoti?

Vedanaṃ ṭhapetvā avasesā khandhā na vedanā, khandhā. Vedanañca khandhe ca ṭhapetvā avasesā na ceva vedanā na ca khandhā.

Na khandhā na rūpakkhandhoti? Āmantā.

Na vedanā na khandhoti?

Vedanaṃ ṭhapetvā avasesā khandhā na vedanā, khandhā. Vedanañca khandhe ca ṭhapetvā avasesā na ceva vedanā na ca khandhā.

Na khandhā na saññākkhandhoti? Āmantā.

Na vedanā na khandhoti?

Vedanaṃ ṭhapetvā avasesā khandhā na vedanā, khandhā. Vedanañca khandhe ca ṭhapetvā avasesā na ceva vedanā na ca khandhā.

Na khandhā na saṅkhārakkhandhoti? Āmantā.

Na vedanā na khandhoti?

Vedanaṃ ṭhapetvā avasesā khandhā na vedanā, khandhā. Vedanañca khandhe ca ṭhapetvā avasesā na ceva vedanā na ca khandhā.

Na khandhā na viññāṇakkhandhoti? Āmantā.

Na saññā na khandhoti?

Saññaṃ ṭhapetvā avasesā khandhā na saññā, khandhā. Saññañca khandhe ca ṭhapetvā avasesā na ceva saññā na ca khandhā.

Na khandhā na rūpakkhandhoti? Āmantā.

Na saññā na khandhoti?

Saññaṃ ṭhapetvā avasesā khandhā na saññā, khandhā. Saññañca khandhe ca ṭhapetvā avasesā na ceva saññā na ca khandhā.

Na khandhā na vedanākkhandhoti? Āmantā.

Na saññā na khandhoti?

Saññaṃ ṭhapetvā avasesā khandhā na saññā, khandhā. Saññañca khandhe ca ṭhapetvā avasesā na ceva saññā na ca khandhā.

Na khandhā na saṅkhārakkhandhoti? Āmantā.

Na saññā na khandhoti?

Saññaṃ ṭhapetvā avasesā khandhā na saññā, khandhā. Saññañca khandhe ca ṭhapetvā avasesā na ceva saññā na ca khandhā.

Na khandhā na viññāṇakkhandhoti? Āmantā.

Na saṅkhārā na khandhoti? Āmantā.

Na khandhā na rūpakkhandhoti? Āmantā.

Na saṅkhārā na khandhoti? Āmantā.

Na khandhā na vedanākkhandhoti? Āmantā.

Na saṅkhārā na khandhoti? Āmantā.

Na khandhā na saññākkhandhoti? Āmantā.

Na saṅkhārā na khandhoti? Āmantā.

Na khandhā na viññāṇakkhandhoti? Āmantā.

Na viññāṇaṃ na khandhoti?

Viññāṇaṃ ṭhapetvā avasesā khandhā na viññāṇaṃ, khandhā. Viññāṇañca khandhe ca ṭhapetvā avasesā na ceva viññāṇaṃ na ca khandhā.

Na khandhā na rūpakkhandhoti? Āmantā.

Na viññāṇaṃ na khandhoti?

Viññāṇaṃ ṭhapetvā avasesā khandhā na viññāṇaṃ, khandhā. Viññāṇañca khandhe ca ṭhapetvā avasesā na ceva viññāṇaṃ na ca khandhā.

Na khandhā na vedanākkhandhoti? Āmantā.

Na viññāṇaṃ na khandhoti?

Viññāṇaṃ ṭhapetvā avasesā khandhā na viññāṇaṃ, khandhā. Viññāṇañca khandhe ca ṭhapetvā avasesā na ceva viññāṇaṃ na ca khandhā.

Na khandhā na saññākkhandhoti? Āmantā.

Na viññāṇaṃ na khandhoti?

Viññāṇaṃ ṭhapetvā avasesā khandhā na viññāṇaṃ, khandhā. Viññāṇañca khandhe ca ṭhapetvā avasesā na ceva viññāṇaṃ na ca khandhā.

Na khandhā na saṅkhārakkhandhoti? Āmantā.

Paṇṇattiniddesavāro.

Nguyên văn Pāli: Khandhayamaka: Pavattivāra (Uppādavāra)Bản Mahāsaṅgīti (SuttaCentral)

2 Khandhayamaka

2.2 Pavattivāra

2.2.1. Uppādavāra

2.2.1.1 Paccuppannavāra

2.2.1.1.1. Anulomapuggala

Yassa rūpakkhandho uppajjati tassa vedanākkhandho uppajjatīti?

Asaññasattaṃ upapajjantānaṃ tesaṃ rūpakkhandho uppajjati, no ca tesaṃ vedanākkhandho uppajjati. Pañcavokāraṃ upapajjantānaṃ tesaṃ rūpakkhandho ca uppajjati vedanākkhandho ca uppajjati.

Yassa vā pana vedanākkhandho uppajjati tassa rūpakkhandho uppajjatīti?

Arūpaṃ upapajjantānaṃ tesaṃ vedanākkhandho uppajjati, no ca tesaṃ rūpakkhandho uppajjati. Pañcavokāraṃ upapajjantānaṃ tesaṃ vedanākkhandho ca uppajjati rūpakkhandho ca uppajjati.

2.2.1.1.2. Anulomaokāsa

Yattha rūpakkhandho uppajjati tattha vedanākkhandho uppajjatīti?

Asaññasatte tattha rūpakkhandho uppajjati, no ca tattha vedanākkhandho uppajjati. Pañcavokāre tattha rūpakkhandho ca uppajjati vedanākkhandho ca uppajjati.

Yattha vā pana vedanākkhandho uppajjati tattha rūpakkhandho uppajjatīti?

Arūpe tattha vedanākkhandho uppajjati, no ca tattha rūpakkhandho uppajjati. Pañcavokāre tattha vedanākkhandho ca uppajjati rūpakkhandho ca uppajjati.

2.2.1.1.3. Anulomapuggalokāsa

Yassa yattha rūpakkhandho uppajjati tassa tattha vedanākkhandho uppajjatīti?

Asaññasattaṃ upapajjantānaṃ tesaṃ tattha rūpakkhandho uppajjati, no ca tesaṃ tattha vedanākkhandho uppajjati. Pañcavokāraṃ upapajjantānaṃ tesaṃ tattha rūpakkhandho ca uppajjati vedanākkhandho ca uppajjati.

Yassa vā pana yattha vedanākkhandho uppajjati tassa tattha rūpakkhandho uppajjatīti?

Arūpaṃ upapajjantānaṃ tesaṃ tattha vedanākkhandho uppajjati, no ca tesaṃ tattha rūpakkhandho uppajjati. Pañcavokāraṃ upapajjantānaṃ tesaṃ tattha vedanākkhandho ca uppajjati rūpakkhandho ca uppajjati.

2.2.1.1.4. Paccanīkapuggala

Yassa rūpakkhandho nuppajjati tassa vedanākkhandho nuppajjatīti?

Arūpaṃ upapajjantānaṃ tesaṃ rūpakkhandho nuppajjati, no ca tesaṃ vedanākkhandho nuppajjati. Sabbesaṃ cavantānaṃ tesaṃ rūpakkhandho ca nuppajjati vedanākkhandho ca nuppajjati.

Yassa vā pana vedanākkhandho nuppajjati tassa rūpakkhandho nuppajjatīti?

Asaññasattaṃ upapajjantānaṃ tesaṃ vedanākkhandho nuppajjati, no ca tesaṃ rūpakkhandho nuppajjati. Sabbesaṃ cavantānaṃ tesaṃ vedanākkhandho ca nuppajjati rūpakkhandho ca nuppajjati.

2.2.1.1.5. Paccanīkaokāsa

Yattha rūpakkhandho nuppajjati tattha vedanākkhandho nuppajjatīti? Uppajjati.

Yattha vā pana vedanākkhandho nuppajjati tattha rūpakkhandho nuppajjatīti? Uppajjati.

2.2.1.1.6. Paccanīkapuggalokāsa

Yassa yattha rūpakkhandho nuppajjati tassa tattha vedanākkhandho nuppajjatīti?

Arūpaṃ upapajjantānaṃ tesaṃ tattha rūpakkhandho nuppajjati, no ca tesaṃ tattha vedanākkhandho nuppajjati. Sabbesaṃ cavantānaṃ tesaṃ tattha rūpakkhandho ca nuppajjati vedanākkhandho ca nuppajjati.

Yassa vā pana yattha vedanākkhandho nuppajjati tassa tattha rūpakkhandho nuppajjatīti?

Asaññasattaṃ upapajjantānaṃ tesaṃ tattha vedanākkhandho nuppajjati, no ca tesaṃ tattha rūpakkhandho nuppajjati. Sabbesaṃ cavantānaṃ tesaṃ tattha vedanākkhandho ca nuppajjati rūpakkhandho ca nuppajjati.

2.2.1.2. Atītavāra

2.2.1.2.1. Anulomapuggala

Yassa rūpakkhandho uppajjittha tassa vedanākkhandho uppajjitthāti? Āmantā.

Yassa vā pana vedanākkhandho uppajjittha tassa rūpakkhandho uppajjitthāti? Āmantā.

2.2.1.2.2. Anulomaokāsa

Yattha rūpakkhandho uppajjittha tattha vedanākkhandho uppajjitthāti?

Asaññasatte tattha rūpakkhandho uppajjittha, no ca tattha vedanākkhandho uppajjittha. Pañcavokāre tattha rūpakkhandho ca uppajjittha vedanākkhandho ca uppajjittha.

Yattha vā pana vedanākkhandho uppajjittha tattha rūpakkhandho uppajjitthāti?

Arūpe tattha vedanākkhandho uppajjittha, no ca tattha rūpakkhandho uppajjittha. Pañcavokāre tattha vedanākkhandho ca uppajjittha rūpakkhandho ca uppajjittha.

2.2.1.2.3. Anulomapuggalokāsa

Yassa yattha rūpakkhandho uppajjittha tassa tattha vedanākkhandho uppajjitthāti?

Asaññasattānaṃ tesaṃ tattha rūpakkhandho uppajjittha, no ca tesaṃ tattha vedanākkhandho uppajjittha. Pañcavokārānaṃ tesaṃ tattha rūpakkhandho ca uppajjittha vedanākkhandho ca uppajjittha.

Yassa vā pana yattha vedanākkhandho uppajjittha tassa tattha rūpakkhandho uppajjitthāti?

Arūpānaṃ tesaṃ tattha vedanākkhandho uppajjittha, no ca tesaṃ tattha rūpakkhandho uppajjittha. Pañcavokārānaṃ tesaṃ tattha vedanākkhandho ca uppajjittha rūpakkhandho ca uppajjittha.

2.2.1.2.4. Paccanīkapuggala

Yassa rūpakkhandho nuppajjittha tassa vedanākkhandho nuppajjitthāti? Natthi.

Yassa vā pana vedanākkhandho nuppajjittha tassa rūpakkhandho nuppajjitthāti? Natthi.

2.2.1.2.5. Paccanīkaokāsa

Yattha rūpakkhandho nuppajjittha tattha vedanākkhandho nuppajjitthāti? Uppajjittha.

Yattha vā pana vedanākkhandho nuppajjittha tattha rūpakkhandho nuppajjitthāti? Uppajjittha.

2.2.1.2.6. Paccanīkapuggalokāsa

Yassa yattha rūpakkhandho nuppajjittha tassa tattha vedanākkhandho nuppajjitthāti?

Arūpānaṃ tesaṃ tattha rūpakkhandho nuppajjittha, no ca tesaṃ tattha vedanākkhandho nuppajjittha. Suddhāvāsānaṃ tesaṃ tattha rūpakkhandho ca nuppajjittha vedanākkhandho ca nuppajjittha.

Yassa vā pana yattha vedanākkhandho nuppajjittha tassa tattha rūpakkhandho nuppajjitthāti?

Asaññasattānaṃ tesaṃ tattha vedanākkhandho nuppajjittha, no ca tesaṃ tattha rūpakkhandho nuppajjittha. Suddhāvāsānaṃ tesaṃ tattha vedanākkhandho ca nuppajjittha rūpakkhandho ca nuppajjittha.

2.2.1.3. Anāgatavāra

2.2.1.3.1. Anulomapuggala

Yassa rūpakkhandho uppajjissati tassa vedanākkhandho uppajjissatīti? Āmantā.

Yassa vā pana vedanākkhandho uppajjissati tassa rūpakkhandho uppajjissatīti?

Ye arūpaṃ upapajjitvā parinibbāyissanti tesaṃ vedanākkhandho uppajjissati, no ca tesaṃ rūpakkhandho uppajjissati. Itaresaṃ tesaṃ vedanākkhandho ca uppajjissati rūpakkhandho ca uppajjissati.

2.2.1.3.2. Anulomaokāsa

Yattha rūpakkhandho uppajjissati tattha vedanākkhandho uppajjissatīti?

Asaññasatte tattha rūpakkhandho uppajjissati, no ca tattha vedanākkhandho uppajjissati. Pañcavokāre tattha rūpakkhandho ca uppajjissati vedanākkhandho ca uppajjissati.

Yattha vā pana vedanākkhandho uppajjissati tattha rūpakkhandho uppajjissatīti?

Arūpe tattha vedanākkhandho uppajjissati, no ca tattha rūpakkhandho uppajjissati. Pañcavokāre tattha vedanākkhandho ca uppajjissati rūpakkhandho ca uppajjissati.

2.2.1.3.3. Anulomapuggalokāsa

Yassa yattha rūpakkhandho uppajjissati tassa tattha vedanākkhandho uppajjissatīti?

Asaññasattānaṃ tesaṃ tattha rūpakkhandho uppajjissati, no ca tesaṃ tattha vedanākkhandho uppajjissati. Pañcavokārānaṃ tesaṃ tattha rūpakkhandho ca uppajjissati vedanākkhandho ca uppajjissati.

Yassa vā pana yattha vedanākkhandho uppajjissati tassa tattha rūpakkhandho uppajjissatīti?

Arūpānaṃ tesaṃ tattha vedanākkhandho uppajjissati, no ca tesaṃ tattha rūpakkhandho uppajjissati. Pañcavokārānaṃ tesaṃ tattha vedanākkhandho ca uppajjissati rūpakkhandho ca uppajjissati.

2.2.1.3.4. Paccanīkapuggala

Yassa rūpakkhandho nuppajjissati tassa vedanākkhandho nuppajjissatīti?

Ye arūpaṃ upapajjitvā parinibbāyissanti tesaṃ rūpakkhandho nuppajjissati, no ca tesaṃ vedanākkhandho nuppajjissati. Pacchimabhavikānaṃ tesaṃ rūpakkhandho ca nuppajjissati vedanākkhandho ca nuppajjissati.

Yassa vā pana vedanākkhandho nuppajjissati tassa rūpakkhandho nuppajjissatīti? Āmantā.

2.2.1.3.5. Paccanīkaokāsa

Yattha rūpakkhandho nuppajjissati tattha vedanākkhandho nuppajjissatīti? Uppajjissati.

Yattha vā pana vedanākkhandho nuppajjissati tattha rūpakkhandho nuppajjissatīti? Uppajjissati.

2.2.1.3.6. Paccanīkapuggalokāsa

Yassa yattha rūpakkhandho nuppajjissati tassa tattha vedanākkhandho nuppajjissatīti?

Arūpānaṃ tesaṃ tattha rūpakkhandho nuppajjissati, no ca tesaṃ tattha vedanākkhandho nuppajjissati. Pacchimabhavikānaṃ tesaṃ tattha rūpakkhandho ca nuppajjissati vedanākkhandho ca nuppajjissati.

Yassa vā pana yattha vedanākkhandho nuppajjissati tassa tattha rūpakkhandho nuppajjissatīti?

Asaññasattānaṃ tesaṃ tattha vedanākkhandho nuppajjissati, no ca tesaṃ tattha rūpakkhandho nuppajjissati. Pacchimabhavikānaṃ tesaṃ tattha vedanākkhandho ca nuppajjissati rūpakkhandho ca nuppajjissati.

2.2.1.4. Paccuppannātītavāra

2.2.1.4.1. Anulomapuggala

Yassa rūpakkhandho uppajjati tassa vedanākkhandho uppajjitthāti? Āmantā.

Yassa vā pana vedanākkhandho uppajjittha tassa rūpakkhandho uppajjatīti?

Sabbesaṃ cavantānaṃ arūpaṃ upapajjantānaṃ tesaṃ vedanākkhandho uppajjittha, no ca tesaṃ rūpakkhandho uppajjati. Pañcavokāraṃ upapajjantānaṃ asaññasattaṃ upapajjantānaṃ tesaṃ vedanākkhandho ca uppajjittha rūpakkhandho ca uppajjati.

Yassa vedanākkhandho uppajjati tassa saññākkhandho uppajjitthāti? Āmantā.

Yassa vā pana saññākkhandho uppajjittha tassa vedanākkhandho uppajjatīti?

Sabbesaṃ cavantānaṃ asaññasattaṃ upapajjantānaṃ tesaṃ saññākkhandho uppajjittha, no ca tesaṃ vedanākkhandho uppajjati. Catuvokāraṃ pañcavokāraṃ upapajjantānaṃ tesaṃ saññākkhandho ca uppajjittha vedanākkhandho ca uppajjati.

2.2.1.4.2. Anulomaokāsa

Yattha rūpakkhandho uppajjati tattha vedanākkhandho uppajjitthāti?

Asaññasatte tattha rūpakkhandho uppajjati, no ca tattha vedanākkhandho uppajjittha. Pañcavokāre tattha rūpakkhandho ca uppajjati vedanākkhandho ca uppajjittha.

Yattha vā pana vedanākkhandho uppajjittha tattha rūpakkhandho uppajjatīti?

Arūpe tattha vedanākkhandho uppajjittha, no ca tattha rūpakkhandho uppajjati. Pañcavokāre tattha vedanākkhandho ca uppajjittha rūpakkhandho ca uppajjati.

Yattha vedanākkhandho uppajjati tattha saññākkhandho uppajjitthāti? Āmantā.

Yattha vā pana saññākkhandho uppajjittha tattha vedanākkhandho uppajjatīti? Āmantā.

2.2.1.4.3. Anulomapuggalokāsa

Yassa yattha rūpakkhandho uppajjati tassa tattha vedanākkhandho uppajjitthāti?

Suddhāvāsaṃ upapajjantānaṃ asaññasattaṃ upapajjantānaṃ tesaṃ tattha rūpakkhandho uppajjati, no ca tesaṃ tattha vedanākkhandho uppajjittha. Itaresaṃ pañcavokāraṃ upapajjantānaṃ tesaṃ tattha rūpakkhandho ca uppajjati vedanākkhandho ca uppajjittha.

Yassa vā pana yattha vedanākkhandho uppajjittha tassa tattha rūpakkhandho uppajjatīti?

Pañcavokārā cavantānaṃ arūpānaṃ tesaṃ tattha vedanākkhandho uppajjittha, no ca tesaṃ tattha rūpakkhandho uppajjati. Pañcavokāraṃ upapajjantānaṃ tesaṃ tattha vedanākkhandho ca uppajjittha rūpakkhandho ca uppajjati.

Yassa yattha vedanākkhandho uppajjati tassa tattha saññākkhandho uppajjitthāti?

Suddhāvāsaṃ upapajjantānaṃ tesaṃ tattha vedanākkhandho uppajjati, no ca tesaṃ tattha saññākkhandho uppajjittha. Itaresaṃ catuvokāraṃ pañcavokāraṃ upapajjantānaṃ tesaṃ tattha vedanākkhandho ca uppajjati saññākkhandho ca uppajjittha.

Yassa vā pana yattha saññākkhandho uppajjittha tassa tattha vedanākkhandho uppajjatīti?

Catuvokārā pañcavokārā cavantānaṃ tesaṃ tattha saññākkhandho uppajjittha, no ca tesaṃ tattha vedanākkhandho uppajjati. Catuvokāraṃ pañcavokāraṃ upapajjantānaṃ tesaṃ tattha saññākkhandho ca uppajjittha vedanākkhandho ca uppajjati.

2.2.1.4.4. Paccanīkapuggala

Yassa rūpakkhandho nuppajjati tassa vedanākkhandho nuppajjitthāti? Uppajjittha.

Yassa vā pana vedanākkhandho nuppajjittha tassa rūpakkhandho nuppajjatīti? Natthi.

Yassa vedanākkhandho nuppajjati tassa saññākkhandho nuppajjitthāti? Uppajjittha.

Yassa vā pana saññākkhandho nuppajjittha tassa vedanākkhandho nuppajjatīti? Natthi.

2.2.1.4.5. Paccanīkaokāsa

Yattha rūpakkhandho nuppajjati tattha vedanākkhandho nuppajjitthāti? Uppajjittha.

Yattha vā pana vedanākkhandho nuppajjittha tattha rūpakkhandho nuppajjatīti? Uppajjati.

Yattha vedanākkhandho nuppajjati tattha saññākkhandho nuppajjitthāti? Āmantā.

Yattha vā pana saññākkhandho nuppajjittha tattha vedanākkhandho nuppajjatīti? Āmantā.

2.2.1.4.6. Paccanīkapuggalokāsa

Yassa yattha rūpakkhandho nuppajjati tassa tattha vedanākkhandho nuppajjitthāti?

Pañcavokārā cavantānaṃ arūpānaṃ tesaṃ tattha rūpakkhandho nuppajjati, no ca tesaṃ tattha vedanākkhandho nuppajjittha. Suddhāvāse parinibbantānaṃ asaññasattā cavantānaṃ tesaṃ tattha rūpakkhandho ca nuppajjati vedanākkhandho ca nuppajjittha.

Yassa vā pana yattha vedanākkhandho nuppajjittha tassa tattha rūpakkhandho nuppajjatīti?

Suddhāvāsaṃ upapajjantānaṃ asaññasattaṃ upapajjantānaṃ tesaṃ tattha vedanākkhandho nuppajjittha, no ca tesaṃ tattha rūpakkhandho nuppajjati. Suddhāvāse parinibbantānaṃ asaññasattā cavantānaṃ tesaṃ tattha vedanākkhandho ca nuppajjittha rūpakkhandho ca nuppajjati.

Yassa yattha vedanākkhandho nuppajjati tassa tattha saññākkhandho nuppajjitthāti?

Catuvokārā pañcavokārā cavantānaṃ tesaṃ tattha vedanākkhandho nuppajjati, no ca tesaṃ tattha saññākkhandho nuppajjittha. Suddhāvāse parinibbantānaṃ asaññasattānaṃ tesaṃ tattha vedanākkhandho ca nuppajjati saññākkhandho ca nuppajjittha.

Yassa vā pana yattha saññākkhandho nuppajjittha tassa tattha vedanākkhandho nuppajjatīti?

Suddhāvāsaṃ upapajjantānaṃ tesaṃ tattha saññākkhandho nuppajjittha, no ca tesaṃ tattha vedanākkhandho nuppajjati. Suddhāvāse parinibbantānaṃ asaññasattānaṃ tesaṃ tattha saññākkhandho ca nuppajjittha vedanākkhandho ca nuppajjati.

2.2.1.5. Paccuppannānāgatavāra

2.2.1.5.1. Anulomapuggala

Yassa rūpakkhandho uppajjati tassa vedanākkhandho uppajjissatīti?

Pacchimabhavikānaṃ pañcavokāraṃ upapajjantānaṃ tesaṃ rūpakkhandho uppajjati, no ca tesaṃ vedanākkhandho uppajjissati. Itaresaṃ pañcavokāraṃ upapajjantānaṃ asaññasattaṃ upapajjantānaṃ tesaṃ rūpakkhandho ca uppajjati vedanākkhandho ca uppajjissati.

Yassa vā pana vedanākkhandho uppajjissati tassa rūpakkhandho uppajjatīti?

Sabbesaṃ cavantānaṃ arūpaṃ upapajjantānaṃ tesaṃ vedanākkhandho uppajjissati, no ca tesaṃ rūpakkhandho uppajjati. Pañcavokāraṃ upapajjantānaṃ asaññasattaṃ upapajjantānaṃ tesaṃ vedanākkhandho ca uppajjissati rūpakkhandho ca uppajjati.

Yassa vedanākkhandho uppajjati tassa saññākkhandho uppajjissatīti?

Pacchimabhavikānaṃ upapajjantānaṃ tesaṃ vedanākkhandho uppajjati, no ca tesaṃ saññākkhandho uppajjissati. Itaresaṃ catuvokāraṃ pañcavokāraṃ upapajjantānaṃ tesaṃ vedanākkhandho ca uppajjati saññākkhandho ca uppajjissati.

Yassa vā pana saññākkhandho uppajjissati tassa vedanākkhandho uppajjatīti?

Sabbesaṃ cavantānaṃ asaññasattaṃ upapajjantānaṃ tesaṃ saññākkhandho uppajjissati, no ca tesaṃ vedanākkhandho uppajjati. Catuvokāraṃ pañcavokāraṃ upapajjantānaṃ tesaṃ saññākkhandho ca uppajjissati vedanākkhandho ca uppajjati.

2.2.1.5.2. Anulomaokāsa

Yattha rūpakkhandho uppajjati tattha vedanākkhandho uppajjissatīti?

Asaññasatte tattha rūpakkhandho uppajjati, no ca tattha vedanākkhandho uppajjissati. Pañcavokāre tattha rūpakkhandho ca uppajjati vedanākkhandho ca uppajjissati.

Yattha vā pana vedanākkhandho uppajjissati tattha rūpakkhandho uppajjatīti?

Arūpe tattha vedanākkhandho uppajjissati, no ca tattha rūpakkhandho uppajjati. Pañcavokāre tattha vedanākkhandho ca uppajjissati rūpakkhandho ca uppajjati.

Yattha vedanākkhandho uppajjati tattha saññākkhandho uppajjissatīti? Āmantā.

Yattha vā pana saññākkhandho uppajjissati tattha vedanākkhandho uppajjatīti? Āmantā.

2.2.1.5.3. Anulomapuggalokāsa

Yassa yattha rūpakkhandho uppajjati tassa tattha vedanākkhandho uppajjissatīti?

Pacchimabhavikānaṃ pañcavokāraṃ upapajjantānaṃ asaññasattaṃ upapajjantānaṃ tesaṃ tattha rūpakkhandho uppajjati, no ca tesaṃ tattha vedanākkhandho uppajjissati. Itaresaṃ pañcavokāraṃ upapajjantānaṃ tesaṃ tattha rūpakkhandho ca uppajjati vedanākkhandho ca uppajjissati.

Yassa vā pana yattha vedanākkhandho uppajjissati tassa tattha rūpakkhandho uppajjatīti?

Pañcavokārā cavantānaṃ arūpānaṃ tesaṃ tattha vedanākkhandho uppajjissati, no ca tesaṃ tattha rūpakkhandho uppajjati. Pañcavokāraṃ upapajjantānaṃ tesaṃ tattha vedanākkhandho ca uppajjissati rūpakkhandho ca uppajjati.

Yassa yattha vedanākkhandho uppajjati tassa tattha saññākkhandho uppajjissatīti?

Pacchimabhavikānaṃ upapajjantānaṃ tesaṃ tattha vedanākkhandho uppajjati, no ca tesaṃ tattha saññākkhandho uppajjissati. Itaresaṃ catuvokāraṃ pañcavokāraṃ upapajjantānaṃ tesaṃ tattha vedanākkhandho ca uppajjati saññākkhandho ca uppajjissati.

Yassa vā pana yattha saññākkhandho uppajjissati tassa tattha vedanākkhandho uppajjatīti?

Catuvokārā pañcavokārā cavantānaṃ tesaṃ tattha saññākkhandho uppajjissati, no ca tesaṃ tattha vedanākkhandho uppajjati. Catuvokāraṃ pañcavokāraṃ upapajjantānaṃ tesaṃ tattha saññākkhandho ca uppajjissati vedanākkhandho ca uppajjati.

2.2.1.5.4. Paccanīkapuggala

Yassa rūpakkhandho nuppajjati tassa vedanākkhandho nuppajjissatīti?

Sabbesaṃ cavantānaṃ arūpaṃ upapajjantānaṃ tesaṃ rūpakkhandho nuppajjati, no ca tesaṃ vedanākkhandho nuppajjissati. Pañcavokāre parinibbantānaṃ arūpe pacchimabhavikānaṃ tesaṃ rūpakkhandho ca nuppajjati vedanākkhandho ca nuppajjissati.

Yassa vā pana vedanākkhandho nuppajjissati tassa rūpakkhandho nuppajjatīti?

Pacchimabhavikānaṃ pañcavokāraṃ upapajjantānaṃ tesaṃ vedanākkhandho nuppajjissati, no ca tesaṃ rūpakkhandho nuppajjati. Pañcavokāre parinibbantānaṃ arūpe pacchimabhavikānaṃ tesaṃ vedanākkhandho ca nuppajjissati rūpakkhandho ca nuppajjati.

Yassa vedanākkhandho nuppajjati tassa saññākkhandho nuppajjissatīti?

Sabbesaṃ cavantānaṃ asaññasattaṃ upapajjantānaṃ tesaṃ vedanākkhandho nuppajjati, no ca tesaṃ saññākkhandho nuppajjissati. Parinibbantānaṃ tesaṃ vedanākkhandho ca nuppajjati saññākkhandho ca nuppajjissati.

Yassa vā pana saññākkhandho nuppajjissati tassa vedanākkhandho nuppajjatīti?

Pacchimabhavikānaṃ upapajjantānaṃ tesaṃ saññākkhandho nuppajjissati, no ca tesaṃ vedanākkhandho nuppajjati. Parinibbantānaṃ tesaṃ saññākkhandho ca nuppajjissati vedanākkhandho ca nuppajjati.

2.2.1.5.5. Paccanīkaokāsa

Yattha rūpakkhandho nuppajjati tattha vedanākkhandho nuppajjissatīti? Uppajjissati.

Yattha vā pana vedanākkhandho nuppajjissati tattha rūpakkhandho nuppajjatīti? Uppajjati.

Yattha vedanākkhandho nuppajjati tattha saññākkhandho nuppajjissatīti? Āmantā.

Yattha vā pana saññākkhandho nuppajjissati tattha vedanākkhandho nuppajjatīti? Āmantā.

2.2.1.5.6. Paccanīkapuggalokāsa

Yassa yattha rūpakkhandho nuppajjati tassa tattha vedanākkhandho nuppajjissatīti?

Pañcavokārā cavantānaṃ arūpānaṃ tesaṃ tattha rūpakkhandho nuppajjati, no ca tesaṃ tattha vedanākkhandho nuppajjissati. Pañcavokāre parinibbantānaṃ arūpe pacchimabhavikānaṃ asaññasattā cavantānaṃ tesaṃ tattha rūpakkhandho ca nuppajjati vedanākkhandho ca nuppajjissati.

Yassa vā pana yattha vedanākkhandho nuppajjissati tassa tattha rūpakkhandho nuppajjatīti?

Pacchimabhavikānaṃ pañcavokāraṃ upapajjantānaṃ asaññasattaṃ upapajjantānaṃ tesaṃ tattha vedanākkhandho nuppajjissati, no ca tesaṃ tattha rūpakkhandho nuppajjati. Pañcavokāre parinibbantānaṃ arūpe pacchimabhavikānaṃ asaññasattā cavantānaṃ tesaṃ tattha vedanākkhandho ca nuppajjissati rūpakkhandho ca nuppajjati.

Yassa yattha vedanākkhandho nuppajjati tassa tattha saññākkhandho nuppajjissatīti?

Catuvokārā pañcavokārā cavantānaṃ tesaṃ tattha vedanākkhandho nuppajjati, no ca tesaṃ tattha saññākkhandho nuppajjissati. Parinibbantānaṃ asaññasattānaṃ tesaṃ tattha vedanākkhandho ca nuppajjati saññākkhandho ca nuppajjissati.

Yassa vā pana yattha saññākkhandho nuppajjissati tassa tattha vedanākkhandho nuppajjatīti?

Pacchimabhavikānaṃ upapajjantānaṃ tesaṃ tattha saññākkhandho nuppajjissati, no ca tesaṃ tattha vedanākkhandho nuppajjati. Parinibbantānaṃ asaññasattānaṃ tesaṃ tattha saññākkhandho ca nuppajjissati vedanākkhandho ca nuppajjati.

2.2.1.6. Atītānāgatavāra

2.2.1.6.1. Anulomapuggala

Yassa rūpakkhandho uppajjittha tassa vedanākkhandho uppajjissatīti?

Pacchimabhavikānaṃ tesaṃ rūpakkhandho uppajjittha, no ca tesaṃ vedanākkhandho uppajjissati. Itaresaṃ tesaṃ rūpakkhandho ca uppajjittha vedanākkhandho ca uppajjissati.

Yassa vā pana vedanākkhandho uppajjissati tassa rūpakkhandho uppajjitthāti? Āmantā.

Yassa vedanākkhandho uppajjittha tassa saññākkhandho uppajjissatīti?

Pacchimabhavikānaṃ tesaṃ vedanākkhandho uppajjittha, no ca tesaṃ saññākkhandho uppajjissati. Itaresaṃ tesaṃ vedanākkhandho ca uppajjittha saññākkhandho ca uppajjissati.

Yassa vā pana saññākkhandho uppajjissati tassa vedanākkhandho uppajjitthāti? Āmantā.

2.2.1.6.2. Anulomaokāsa

Yattha rūpakkhandho uppajjittha tattha vedanākkhandho uppajjissatīti?

Asaññasatte tattha rūpakkhandho uppajjittha, no ca tattha vedanākkhandho uppajjissati. Pañcavokāre tattha rūpakkhandho ca uppajjittha vedanākkhandho ca uppajjissati.

Yattha vā pana vedanākkhandho uppajjissati tattha rūpakkhandho uppajjitthāti?

Arūpe tattha vedanākkhandho uppajjissati, no ca tattha rūpakkhandho uppajjittha. Pañcavokāre tattha vedanākkhandho ca uppajjissati rūpakkhandho ca uppajjittha.

Yattha vedanākkhandho uppajjittha tattha saññākkhandho uppajjissatīti? Āmantā.

Yattha vā pana saññākkhandho uppajjissati tattha vedanākkhandho uppajjitthāti? Āmantā.

2.2.1.6.3. Anulomapuggalokāsa

Yassa yattha rūpakkhandho uppajjittha tassa tattha vedanākkhandho uppajjissatīti?

Pañcavokāre pacchimabhavikānaṃ asaññasattānaṃ tesaṃ tattha rūpakkhandho uppajjittha, no ca tesaṃ tattha vedanākkhandho uppajjissati. Itaresaṃ pañcavokārānaṃ tesaṃ tattha rūpakkhandho ca uppajjittha vedanākkhandho ca uppajjissati.

Yassa vā pana yattha vedanākkhandho uppajjissati tassa tattha rūpakkhandho uppajjitthāti?

Arūpānaṃ tesaṃ tattha vedanākkhandho uppajjissati, no ca tesaṃ tattha rūpakkhandho uppajjittha. Pañcavokārānaṃ tesaṃ tattha vedanākkhandho ca uppajjissati rūpakkhandho ca uppajjittha.

Yassa yattha vedanākkhandho uppajjittha tassa tattha saññākkhandho uppajjissatīti?

Pacchimabhavikānaṃ tesaṃ tattha vedanākkhandho uppajjittha, no ca tesaṃ tattha saññākkhandho uppajjissati. Itaresaṃ catuvokārānaṃ pañcavokārānaṃ tesaṃ tattha vedanākkhandho ca uppajjittha saññākkhandho ca uppajjissati.

Yassa vā pana yattha saññākkhandho uppajjissati tassa tattha vedanākkhandho uppajjitthāti? Āmantā.

2.2.1.6.4. Paccanīkapuggala

Yassa rūpakkhandho nuppajjittha tassa vedanākkhandho nuppajjissatīti? Natthi.

Yassa vā pana vedanākkhandho nuppajjissati tassa rūpakkhandho nuppajjitthāti? Uppajjittha.

Yassa vedanākkhandho nuppajjittha tassa saññākkhandho nuppajjissatīti? Natthi.

Yassa vā pana saññākkhandho nuppajjissati tassa vedanākkhandho nuppajjitthāti? Uppajjittha.

2.2.1.6.5. Paccanīkaokāsa

Yattha rūpakkhandho nuppajjittha tattha vedanākkhandho nuppajjissatīti? Uppajjissati.

Yattha vā pana vedanākkhandho nuppajjissati tattha rūpakkhandho nuppajjitthāti? Uppajjittha.

Yattha vedanākkhandho nuppajjittha tattha saññākkhandho nuppajjissatīti? Āmantā.

Yattha vā pana saññākkhandho nuppajjissati tattha vedanākkhandho nuppajjitthāti? Āmantā.

2.2.1.6.6. Paccanīkapuggalokāsa

Yassa yattha rūpakkhandho nuppajjittha tassa tattha vedanākkhandho nuppajjissatīti?

Arūpānaṃ tesaṃ tattha rūpakkhandho nuppajjittha, no ca tesaṃ tattha vedanākkhandho nuppajjissati. Suddhāvāsānaṃ arūpe pacchimabhavikānaṃ tesaṃ tattha rūpakkhandho ca nuppajjittha vedanākkhandho ca nuppajjissati.

Yassa vā pana yattha vedanākkhandho nuppajjissati tassa tattha rūpakkhandho nuppajjitthāti?

Pañcavokāre pacchimabhavikānaṃ asaññasattānaṃ tesaṃ tattha vedanākkhandho nuppajjissati, no ca tesaṃ tattha rūpakkhandho nuppajjittha. Suddhāvāsānaṃ arūpe pacchimabhavikānaṃ tesaṃ tattha vedanākkhandho ca nuppajjissati rūpakkhandho ca nuppajjittha.

Yassa yattha vedanākkhandho nuppajjittha tassa tattha saññākkhandho nuppajjissatīti? Āmantā.

Yassa vā pana yattha saññākkhandho nuppajjissati tassa tattha vedanākkhandho nuppajjitthāti?

Pacchimabhavikānaṃ tesaṃ tattha saññākkhandho nuppajjissati, no ca tesaṃ tattha vedanākkhandho nuppajjittha. Suddhāvāsānaṃ asaññasattānaṃ tesaṃ tattha saññākkhandho ca nuppajjissati vedanākkhandho ca nuppajjittha.

Uppādavāro niṭṭhito.

Chánh tạng Yamaka 1–2 Chú giải Pañcappakaraṇa-aṭṭhakathā, Yamakavaṇṇanā Chương trình Abhidhammajotika, Lớp 7 (Mahā-Abhidhammika-tri)

Lớp 8 · มหาอาภิธรรมิกะโท · 1 năm

Lớp 8 Mahā-Abhidhammika-dutiya

Bộ Song Đối: Āyatanayamaka, Dhātuyamaka, Saccayamaka.

Song Đối: Xứ, Giới, Đế

Y2 Yamakapakaraṇa · Āyatana · Dhātu · Sacca

Song Đối II: xứ, giới, đế

Cakkhu cakkhāyatananti? Dibbacakkhu paññācakkhu cakkhu, na cakkhāyatanaṃ. Cakkhāyatanaṃ cakkhu ceva cakkhāyatanañca.

Mắt là nhãn xứ chăng? Thiên nhãn, tuệ nhãn là "mắt" nhưng không là nhãn xứ. Nhãn xứ vừa là mắt vừa là nhãn xứ.

Yamaka, Āyatanayamaka, Paṇṇattivāra-niddesa

Ý chính trong 30 giây

Lớp 8 dùng cùng phương pháp hỏi hai chiều cho 12 xứ, 18 giới và 4 đế.
Bài học chính: chữ dùng trong đời thường và trong Kinh (mắt, mùi, vị, khổ…) thường rộng hơn thuật ngữ Abhidhamma cùng tên. Bộ Song Đối chỉ ra chính xác phần chênh lệch.
Ví dụ đẹp nhất: "hương của giới, hương của định, hương của tuệ" là "mùi" (gandha) nhưng không phải khí xứ.

Mô phỏng Y.2

Đọc song đối bằng hình

Câu hỏi

Song đối về xứ (Āyatanayamaka)

Sotaṃ sotāyatananti? Dibbasotaṃ taṇhāsotaṃ sotaṃ, na sotāyatanaṃ.	Tai là nhĩ xứ chăng? Thiên nhĩ và "dòng ái" (chữ sota vừa là "tai" vừa là "dòng chảy") là sota nhưng không là nhĩ xứ.
Kāyo kāyāyatananti? Kāyāyatanaṃ ṭhapetvā avaseso kāyo, na kāyāyatanaṃ.	Thân là thân xứ chăng? Các "thân" khác (thân xác, "thân" tâm sở…) ngoài thân xứ thì không là thân xứ.
Gandho gandhāyatananti? Sīlagandho samādhigandho paññāgandho gandho, na gandhāyatanaṃ.	Mùi là khí xứ chăng? Hương của giới, của định, của tuệ là "hương" nhưng không là khí xứ.
Raso rasāyatananti? Attharaso dhammaraso vimuttiraso raso, na rasāyatanaṃ.	Vị là vị xứ chăng? Vị của ý nghĩa, vị của pháp, vị của giải thoát là "vị" nhưng không là vị xứ.
Phoṭṭhabbo phoṭṭhabbāyatananti? Āmantā.	Xúc là xúc xứ chăng? Đúng vậy (hai chữ trùng nhau hoàn toàn).
Dhammo dhammāyatananti? Dhammāyatanaṃ ṭhapetvā avaseso dhammo, na dhammāyatanaṃ.	Pháp là pháp xứ chăng? Các pháp ngoài pháp xứ (ví dụ: tâm, sắc thô) là "pháp" nhưng không là pháp xứ.

Song đối về giới (Dhātuyamaka)

Mano manodhātūti? Manodhātuṃ ṭhapetvā avaseso mano, na manodhātu. Manodhātu mano ceva manodhātu ca.	Ý là ý giới chăng? Các "ý" ngoài ý giới (ví dụ ý thức giới) không là ý giới. Ý giới vừa là ý vừa là ý giới.
Manoviññāṇaṃ manoviññāṇadhātūti? Āmantā.	Ý thức là ý thức giới chăng? Đúng vậy.
Rūpaṃ rūpadhātūti? Rūpadhātuṃ ṭhapetvā avasesaṃ rūpaṃ, na rūpadhātu.	Sắc là sắc giới chăng? Các sắc ngoài sắc giới (tức ngoài "màu") không là sắc giới.

Song đối về đế (Saccayamaka)

Dukkhaṃ dukkhasaccanti? Āmantā. Dukkhasaccaṃ dukkhanti? Kāyikaṃ dukkhaṃ cetasikaṃ dukkhaṃ ṭhapetvā avasesaṃ dukkhasaccaṃ, na dukkhaṃ. Kāyikaṃ dukkhaṃ cetasikaṃ dukkhaṃ dukkhañceva dukkhasaccañca.	Khổ (thọ khổ) là khổ đế chăng? Đúng vậy. Khổ đế là khổ chăng? Trừ khổ thân và khổ tâm, phần còn lại của khổ đế không phải là "khổ" (thọ khổ). Khổ thân và khổ tâm vừa là khổ vừa là khổ đế.
Samudayo samudayasaccanti? Samudayasaccaṃ ṭhapetvā avaseso samudayo, na samudayasaccaṃ.	Tập (nguyên nhân) là tập đế chăng? Các nguyên nhân ngoài tập đế (ngoài ái) thì không là tập đế.
Nirodho nirodhasaccanti? Nirodhasaccaṃ ṭhapetvā avaseso nirodho, na nirodhasaccaṃ.	Diệt là diệt đế chăng? Các sự diệt ngoài diệt đế (như sự diệt từng sát-na của pháp hữu vi) không là diệt đế.
Maggo maggasaccanti? Maggasaccaṃ ṭhapetvā avaseso maggo, na maggasaccaṃ.	Đạo là đạo đế chăng? Các "con đường" ngoài đạo đế không là đạo đế.

Nguyên văn PāliĀyatana-, Dhātu-, Saccayamaka: Paṇṇattivāra-niddesa

Nguyên văn Pāli: Āyatanayamaka: Paṇṇattivāra-niddesaBản Mahāsaṅgīti (SuttaCentral)

3 Āyatanayamaka

3.1 Paṇṇattivāra

3.1.2. Paṇṇattivāraniddesa

3.1.2.1. Padasodhanavāra

3.1.2.1.1. Anuloma

Cakkhu cakkhāyatananti?

Dibbacakkhu paññācakkhu cakkhu, na cakkhāyatanaṃ. Cakkhāyatanaṃ cakkhu ceva cakkhāyatanañca.

Cakkhāyatanaṃ cakkhūti? Āmantā.

Sotaṃ sotāyatananti?

Dibbasotaṃ taṇhāsotaṃ sotaṃ, na sotāyatanaṃ. Sotāyatanaṃ sotañceva sotāyatanañca.

Sotāyatanaṃ sotanti? Āmantā.

Ghānaṃ ghānāyatananti? Āmantā.

Ghānāyatanaṃ ghānanti? Āmantā.

Jivhā jivhāyatananti? Āmantā.

Jivhāyatanaṃ jivhāti? Āmantā.

Kāyo kāyāyatananti?

Kāyāyatanaṃ ṭhapetvā avaseso kāyo, na kāyāyatanaṃ. Kāyāyatanaṃ kāyo ceva kāyāyatanañca.

Kāyāyatanaṃ kāyoti? Āmantā.

Rūpaṃ rūpāyatananti?

Rūpāyatanaṃ ṭhapetvā avasesaṃ rūpaṃ, na rūpāyatanaṃ. Rūpāyatanaṃ rūpañceva rūpāyatanañca.

Rūpāyatanaṃ rūpanti? Āmantā.

Saddo saddāyatananti? Āmantā.

Saddāyatanaṃ saddoti? Āmantā.

Gandho gandhāyatananti?

Sīlagandho samādhigandho paññāgandho gandho, na gandhāyatanaṃ. Gandhāyatanaṃ gandho ceva gandhāyatanañca.

Gandhāyatanaṃ gandhoti? Āmantā.

Raso rasāyatananti?

Attharaso dhammaraso vimuttiraso raso, na rasāyatanaṃ. Rasāyatanaṃ raso ceva rasāyatanañca.

Rasāyatanaṃ rasoti? Āmantā.

Phoṭṭhabbo phoṭṭhabbāyatananti? Āmantā.

Phoṭṭhabbāyatanaṃ phoṭṭhabboti? Āmantā.

Mano manāyatananti? Āmantā.

Manāyatanaṃ manoti? Āmantā.

Dhammo dhammāyatananti?

Dhammāyatanaṃ ṭhapetvā avaseso dhammo, na dhammāyatanaṃ. Dhammāyatanaṃ dhammo ceva dhammāyatanañca.

Dhammāyatanaṃ dhammoti? Āmantā.

3.1.2.1.2. Paccanīka

Na cakkhu na cakkhāyatananti? Āmantā.

Na cakkhāyatanaṃ na cakkhūti?

Dibbacakkhu paññācakkhu na cakkhāyatanaṃ, cakkhu. Cakkhuñca cakkhāyatanañca ṭhapetvā avasesaṃ na ceva cakkhu na ca cakkhāyatanaṃ.

Na sotaṃ na sotāyatananti? Āmantā.

Na sotāyatanaṃ na sotanti?

Dibbasotaṃ taṇhāsotaṃ na sotāyatanaṃ, sotaṃ. Sotañca sotāyatanañca ṭhapetvā avasesaṃ na ceva sotaṃ na ca sotāyatanaṃ.

Na ghānaṃ na ghānāyatananti? Āmantā.

Na ghānāyatanaṃ na ghānanti? Āmantā.

Na jivhā na jivhāyatananti? Āmantā.

Na jivhāyatanaṃ na jivhāti? Āmantā.

Na kāyo na kāyāyatananti? Āmantā.

Na kāyāyatanaṃ na kāyoti?

Kāyāyatanaṃ ṭhapetvā avaseso na kāyāyatanaṃ, kāyo. Kāyañca kāyāyatanañca ṭhapetvā avasesaṃ na ceva kāyo na ca kāyāyatanaṃ.

Na rūpaṃ na rūpāyatananti? Āmantā.

Na rūpāyatanaṃ na rūpanti?

Rūpāyatanaṃ ṭhapetvā avasesaṃ na rūpāyatanaṃ, rūpaṃ. Rūpañca rūpāyatanañca ṭhapetvā avasesaṃ na ceva rūpaṃ na ca rūpāyatanaṃ.

Na saddo na saddāyatananti? Āmantā.

Na saddāyatanaṃ na saddoti? Āmantā.

Na gandho na gandhāyatananti? Āmantā.

Na gandhāyatanaṃ na gandhoti?

Sīlagandho samādhigandho paññāgandho na gandhāyatanaṃ, gandho. Gandhañca gandhāyatanañca ṭhapetvā avasesaṃ na ceva gandho na ca gandhāyatanaṃ.

Na raso na rasāyatananti? Āmantā.

Na rasāyatanaṃ na rasoti?

Attharaso dhammaraso vimuttiraso na rasāyatanaṃ, raso. Rasañca rasāyatanañca ṭhapetvā avasesaṃ na ceva raso na ca rasāyatanaṃ.

Na phoṭṭhabbo na phoṭṭhabbāyatananti? Āmantā.

Na phoṭṭhabbāyatanaṃ na phoṭṭhabboti? Āmantā.

Na mano na manāyatananti? Āmantā.

Na manāyatanaṃ na manoti? Āmantā.

Na dhammo na dhammāyatananti? Āmantā.

Na dhammāyatanaṃ na dhammoti?

Dhammāyatanaṃ ṭhapetvā avaseso na dhammāyatanaṃ, dhammo. Dhammañca dhammāyatanañca ṭhapetvā avasesaṃ na ceva dhammo na ca dhammāyatanaṃ.

3.1.2.2. Padasodhanamūlacakkavāra

3.1.2.2.1. Anuloma

Cakkhu cakkhāyatananti?

Dibbacakkhu paññācakkhu cakkhu, na cakkhāyatanaṃ. Cakkhāyatanaṃ cakkhu ceva cakkhāyatanañca.

Āyatanā sotāyatananti?

Sotāyatanaṃ āyatanañceva sotāyatanañca. Avasesā āyatanā na sotāyatanaṃ.

Cakkhu cakkhāyatananti?

Dibbacakkhu paññācakkhu cakkhu, na cakkhāyatanaṃ. Cakkhāyatanaṃ cakkhu ceva cakkhāyatanañca.

Āyatanā ghānāyatananti …pe… āyatanā dhammāyatananti?

Dhammāyatanaṃ āyatanañceva dhammāyatanañca. Avasesā āyatanā na dhammāyatanaṃ.

Sotaṃ sotāyatananti? …pe… Avasesā āyatanā na dhammāyatanaṃ …pe….

Dhammo dhammāyatananti?

Dhammāyatanaṃ ṭhapetvā avaseso dhammo, na dhammāyatanaṃ. Dhammāyatanaṃ dhammo ceva dhammāyatanañca.

Āyatanā cakkhāyatananti?

Cakkhāyatanaṃ āyatanañceva cakkhāyatanañca. Avasesā āyatanā na cakkhāyatanaṃ.

Dhammo dhammāyatananti?

Dhammāyatanaṃ ṭhapetvā avaseso dhammo, na dhammāyatanaṃ. Dhammāyatanaṃ dhammo ceva dhammāyatanañca.

Āyatanā sotāyatananti …pe… āyatanā manāyatananti?

Manāyatanaṃ āyatanañceva manāyatanañca. Avasesā āyatanā na manāyatanaṃ.

(Ekekapadamūlakaṃ cakkaṃ bandhitabbaṃ asammohantena.)

3.1.2.2.2. Paccanīka

Na cakkhu na cakkhāyatananti? Āmantā.

Nāyatanā na sotāyatananti? Āmantā.

Na cakkhu na cakkhāyatananti? Āmantā.

Nāyatanā na ghānāyatananti? Āmantā. …pe….

Nāyatanā na dhammāyatananti? Āmantā.

Na sotaṃ na sotāyatananti? Āmantā.

Nāyatanā na cakkhāyatanaṃ …pe… nāyatanā na dhammāyatananti? Āmantā.

Na ghānaṃ na ghānāyatanaṃ …pe…

Nāyatanā na dhammāyatananti?

Āmantā. …pe….

Na dhammo na dhammāyatananti? Āmantā.

Nāyatanā na cakkhāyatananti? Āmantā.

Na dhammo na dhammāyatananti? Āmantā.

Nāyatanā na sotāyatanaṃ …pe… nāyatanā na manāyatananti? Āmantā.

(Cakkaṃ bandhantena sabbattha āmantāti kātabbaṃ.)

3.1.2.3. Suddhāyatanavāra

3.1.2.3.1. Anuloma

Cakkhu āyatananti? Āmantā.

Āyatanā cakkhāyatananti?

Cakkhāyatanaṃ āyatanañceva cakkhāyatanañca. Avasesā āyatanā na cakkhāyatanaṃ.

Sotaṃ āyatananti?

Āmantā …pe… ghānaṃ … jivhā … kāyo … rūpaṃ … saddo … gandho … raso … phoṭṭhabbo … mano …

Dhammo āyatananti? Āmantā.

Āyatanā dhammāyatananti?

Dhammāyatanaṃ āyatanañceva dhammāyatanañca. Avasesā āyatanā na dhammāyatanaṃ.

3.1.2.3.2. Paccanīka

Na cakkhu nāyatananti?

Cakkhuṃ ṭhapetvā avasesā āyatanā na cakkhu, āyatanā. Cakkhuñca āyatanañca ṭhapetvā avasesā na ceva cakkhu na ca āyatanā.

Nāyatanā na cakkhāyatananti? Āmantā.

Na sotaṃ nāyatananti?

Sotaṃ ṭhapetvā …pe… ghānaṃ ṭhapetvā …pe… jivhaṃ ṭhapetvā …pe… na ca āyatanā.

Nāyatanā na jivhāyatananti? Āmantā.

Na kāyo nāyatananti? Āmantā.

Nāyatanā na kāyāyatananti? Āmantā.

Na rūpaṃ nāyatananti?

Rūpaṃ ṭhapetvā …pe… saddaṃ ṭhapetvā …pe… gandhaṃ ṭhapetvā …pe… rasaṃ ṭhapetvā …pe… phoṭṭhabbaṃ ṭhapetvā …pe… na ca āyatanā.

Nāyatanā na phoṭṭhabbāyatananti? Āmantā.

Na mano nāyatananti?

Manaṃ ṭhapetvā avasesā āyatanā na mano, āyatanā. Manañca āyatanañca ṭhapetvā avasesā na ceva mano na ca āyatanā.

Nāyatanā na manāyatananti? Āmantā.

Na dhammo nāyatananti? Āmantā.

Nāyatanā na dhammāyatananti? Āmantā.

3.1.2.4. Suddhāyatanamūlacakkavāra

3.1.2.4.1. Anuloma

Cakkhu āyatananti? Āmantā.

Āyatanā sotāyatananti?

Sotāyatanaṃ āyatanañceva sotāyatanañca. Avasesā āyatanā na sotāyatanaṃ.

Cakkhu āyatananti? Āmantā.

Āyatanā ghānāyatanaṃ …pe… āyatanā dhammāyatananti?

Dhammāyatanaṃ āyatanañceva dhammāyatanañca. Avasesā āyatanā na dhammāyatanaṃ.

Sotaṃ āyatananti? Āmantā.

Āyatanā cakkhāyatananti? …pe… Na cakkhāyatanaṃ …pe…. Āyatanā dhammāyatananti? …pe… Na dhammāyatanaṃ.

Ghānaṃ āyatananti? Āmantā.

Āyatanā cakkhāyatananti? …pe… Āyatanā dhammāyatananti? …pe… Na dhammāyatanaṃ …pe….

Dhammo āyatananti? Āmantā.

Āyatanā cakkhāyatanaṃ …pe… āyatanā manāyatananti?

Manāyatanaṃ āyatanañceva manāyatanañca. Avasesā āyatanā na manāyatanaṃ.

(Cakkaṃ bandhitabbaṃ.)

3.1.2.4.2. Paccanīka

Na cakkhu nāyatananti?

Cakkhuṃ ṭhapetvā avasesā āyatanā na cakkhu, āyatanā. Cakkhuñca āyatanañca ṭhapetvā avasesā na ceva cakkhu na ca āyatanā.

Nāyatanā na sotāyatananti? Āmantā.

Na cakkhu nāyatananti?

Cakkhuṃ ṭhapetvā avasesā āyatanā na cakkhu, āyatanā. Cakkhuñca āyatanañca ṭhapetvā avasesā na ceva cakkhu na ca āyatanā.

Nāyatanā na ghānāyatanaṃ …pe… nāyatanā na dhammāyatananti? Āmantā.

Na sotaṃ nāyatananti?

Sotaṃ ṭhapetvā …pe… ghānaṃ ṭhapetvā …pe… jivhaṃ ṭhapetvā …pe… na ca āyatanā.

Nāyatanā na dhammāyatananti? Āmantā.

Na kāyo nāyatananti? Āmantā.

Nāyatanā na cakkhāyatananti? Āmantā. …pe…. Nāyatanā na dhammāyatananti? Āmantā. …pe….

Na dhammo nāyatananti? Āmantā.

Nāyatanā na cakkhāyatananti? Āmantā.

Na dhammo nāyatananti? Āmantā.

Nāyatanā na sotāyatananti? Āmantā. …pe….

Nāyatanā na manāyatananti? Āmantā.

(Cakkaṃ bandhitabbaṃ.)

Paṇṇattiniddesavāro.

Nguyên văn Pāli: Dhātuyamaka: Paṇṇattivāra-niddesaBản Mahāsaṅgīti (SuttaCentral)

4 Dhātuyamaka

4.1 Paṇṇattivāra

4.1.2. Paṇṇattivāraniddesa

4.1.2.1. Padasodhanavāra

4.1.2.11. Anuloma

Cakkhu cakkhudhātūti?

Dibbacakkhu paññācakkhu cakkhu, na cakkhudhātu. Cakkhudhātu cakkhu ceva cakkhudhātu ca.

Cakkhudhātu cakkhūti? Āmantā.

Sotaṃ sotadhātūti?

Dibbasotaṃ taṇhāsotaṃ sotaṃ, na sotadhātu. Sotadhātu sotañceva sotadhātu ca.

Sotadhātu sotanti? Āmantā.

Ghānaṃ ghānadhātūti? Āmantā.

Ghānadhātu ghānanti? Āmantā.

(Jivhāpi ghānadhātusadisā.)

Kāyo kāyadhātūti?

Kāyadhātuṃ ṭhapetvā avaseso kāyo, na kāyadhātu. Kāyadhātu kāyo ceva kāyadhātu ca.

Kāyadhātu kāyoti? Āmantā.

Rūpaṃ rūpadhātūti?

Rūpadhātuṃ ṭhapetvā avasesaṃ rūpaṃ, na rūpadhātu. Rūpadhātu rūpañceva rūpadhātu ca.

Rūpadhātu rūpanti? Āmantā.

(Saddo ghānasadiso.)

Gandho gandhadhātūti?

Sīlagandho samādhigandho paññāgandho gandho, na gandhadhātu. Gandhadhātu gandho ceva gandhadhātu ca.

Gandhadhātu gandhoti? Āmantā.

Raso rasadhātūti?

Attharaso dhammaraso vimuttiraso raso, na rasadhātu. Rasadhātu raso ceva rasadhātu ca.

Rasadhātu rasoti? Āmantā.

(Phoṭṭhabbo ghānasadiso.)

Cakkhuviññāṇaṃ cakkhuviññāṇadhātūti? Āmantā.

Cakkhuviññāṇadhātu cakkhuviññāṇanti? Āmantā.

Sotaviññāṇaṃ …pe… ghānaviññāṇaṃ … jivhāviññāṇaṃ … kāyaviññāṇaṃ ….

Mano manodhātūti?

Manodhātuṃ ṭhapetvā avaseso mano, na manodhātu. Manodhātu mano ceva manodhātu ca.

Manodhātu manoti? Āmantā.

Manoviññāṇaṃ manoviññāṇadhātūti? Āmantā.

Manoviññāṇadhātu manoviññāṇanti? Āmantā.

Dhammo dhammadhātūti?

Dhammadhātuṃ ṭhapetvā avaseso dhammo, na dhammadhātu. Dhammadhātu dhammo ceva dhammadhātu ca.

Dhammadhātu dhammoti? Āmantā.

4.1.2.12. Paccanīka

Na cakkhu na cakkhudhātūti? Āmantā.

Na cakkhudhātu na cakkhūti?

Dibbacakkhu paññācakkhu na cakkhudhātu, cakkhu. Cakkhuñca cakkhudhātuñca ṭhapetvā avasesaṃ na ceva cakkhu na ca cakkhudhātu.

Na sotaṃ na sotadhātūti? Āmantā.

Na sotadhātu na sotanti?

Dibbasotaṃ taṇhāsotaṃ na sotadhātu, sotaṃ. Sotañca sotadhātuñca ṭhapetvā avasesaṃ na ceva sotaṃ na ca sotadhātu.

Na ghānaṃ na ghānadhātūti? Āmantā.

Na ghānadhātu na ghānanti? Āmantā.

Na jivhā ….

(Saṅkhittaṃ, ubhato āmantā.)

Na kāyo na kāyadhātūti? Āmantā.

Na kāyadhātu na kāyoti?

Kāyadhātuṃ ṭhapetvā avaseso na kāyadhātu, kāyo. Kāyañca kāyadhātuñca ṭhapetvā avaseso na ceva kāyo na ca kāyadhātu.

Na rūpaṃ na rūpadhātūti? Āmantā.

Na rūpadhātu na rūpanti?

Rūpadhātuṃ ṭhapetvā avasesaṃ na rūpadhātu, rūpaṃ. Rūpañca rūpadhātuñca ṭhapetvā avasesaṃ na ceva rūpaṃ na ca rūpadhātu.

Na saddo …pe… na gandho na gandhadhātūti? Āmantā.

Na gandhadhātu na gandhoti?

Sīlagandho samādhigandho paññāgandho na gandhadhātu, gandho. Gandhañca gandhadhātuñca ṭhapetvā avaseso na ceva gandho na ca gandhadhātu.

Na raso na rasadhātūti? Āmantā.

Na rasadhātu na rasoti?

Attharaso dhammaraso vimuttiraso na rasadhātu, raso. Rasañca rasadhātuñca ṭhapetvā avaseso na ceva raso na ca rasadhātu.

Na phoṭṭhabbo …pe… na cakkhuviññāṇaṃ na cakkhuviññāṇadhātūti? Āmantā.

Na cakkhuviññāṇadhātu na cakkhuviññāṇanti? Āmantā.

Na sotaviññāṇaṃ …pe… na ghānaviññāṇaṃ … na jivhāviññāṇaṃ … na kāyaviññāṇaṃ ….

Na mano na manodhātūti? Āmantā.

Na manodhātu na manoti?

Manodhātuṃ ṭhapetvā avaseso na manodhātu, mano. Manañca manodhātuñca ṭhapetvā avaseso na ceva mano na ca manodhātu.

Na manoviññāṇaṃ na manoviññāṇadhātūti? Āmantā.

Na manoviññāṇadhātu na manoviññāṇanti? Āmantā.

Na dhammo na dhammadhātūti? Āmantā.

Na dhammadhātu na dhammoti?

Dhammadhātuṃ ṭhapetvā avaseso na dhammadhātu, dhammo. Dhammañca dhammadhātuñca ṭhapetvā avaseso na ceva dhammo na ca dhammadhātu.

4.1.2.2. Padasodhanamūlacakkavāra

4.1.2.21. Anuloma

Cakkhu cakkhudhātūti?

Dibbacakkhu paññācakkhu cakkhu, na cakkhudhātu. Cakkhudhātu cakkhu ceva cakkhudhātu ca.

Dhātū sotadhātūti?

Sotadhātu dhātu ceva sotadhātu ca. Avasesā dhātū na sotadhātu.

Cakkhu cakkhudhātūti?

Dibbacakkhu paññācakkhu cakkhu, na cakkhudhātu. Cakkhudhātu cakkhu ceva cakkhudhātu ca.

Dhātū ghānadhātu …pe… dhātū dhammadhātūti?

Dhammadhātu dhātu ceva dhammadhātu ca. Avasesā dhātū na dhammadhātu.

(Yathā āyatanayamake paṇṇatti evaṃ dhātuyamakepi paṇṇatti. Cakkaṃ bandhitabbaṃ.)

4.1.2.22. Paccanīka

Na cakkhu na cakkhudhātūti? Āmantā.

Na dhātū na sotadhātūti? Āmantā.

Na cakkhu na cakkhudhātūti? Āmantā.

Na dhātū na ghānadhātu …pe… na dhātū na dhammadhātūti? Āmantā.

(Cakkaṃ bandhitabbaṃ, sabbe āmantā ubhatopi sesepi.)

4.1.2.3. Suddhadhātuvāra

4.1.2.31. Anuloma

Cakkhu dhātūti? Āmantā.

Dhātū cakkhudhātūti?

Cakkhudhātu dhātu ceva cakkhudhātu ca. Avasesā dhātū na cakkhudhātu.

Sotaṃ dhātūti? Āmantā.

Ghānaṃ …pe… jivhā … kāyo … rūpaṃ … saddo … gandho … raso … phoṭṭhabbo ….

Cakkhuviññāṇaṃ dhātūti? Āmantā.

Dhātū cakkhuviññāṇadhātūti?

Cakkhuviññāṇadhātu dhātu ceva cakkhuviññāṇadhātu ca. Avasesā dhātū na cakkhuviññāṇadhātu. Sotaviññāṇaṃ …pe… ghānaviññāṇaṃ … jivhāviññāṇaṃ … kāyaviññāṇaṃ ….

Mano dhātūti? Āmantā.

Dhātū manodhātūti?

Manodhātu dhātu ceva manodhātu ca. Avasesā dhātū na manodhātu.

Manoviññāṇaṃ dhātūti? Āmantā.

Dhātū manoviññāṇadhātūti?

Manoviññāṇadhātu dhātu ceva manoviññāṇadhātu ca. Avasesā dhātū na manoviññāṇadhātu.

Dhammo dhātūti? Āmantā.

Dhātū dhammadhātūti?

Dhammadhātu dhātu ceva dhammadhātu ca. Avasesā dhātū na dhammadhātu.

4.1.2.32. Paccanīka

Na cakkhu na dhātūti?

Cakkhuṃ ṭhapetvā avasesā dhātū na cakkhu, dhātu. Cakkhuñca dhātuñca ṭhapetvā avasesā na ceva cakkhu na ca dhātū.

Na dhātū na cakkhudhātūti? Āmantā.

Na sotaṃ na dhātūti?

Sotaṃ ṭhapetvā …pe… ghānaṃ ṭhapetvā …pe… jivhaṃ ṭhapetvā …pe….

Na kāyo na dhātūti? Āmantā.

Na dhātū na kāyadhātūti? Āmantā.

Na rūpaṃ na dhātūti?

Rūpaṃ ṭhapetvā …pe… saddaṃ … gandhaṃ … rasaṃ … phoṭṭhabbaṃ … cakkhuviññāṇaṃ …pe… manoviññāṇaṃ ṭhapetvā …pe….

Na dhammo na dhātūti? Āmantā.

Na dhātū na dhammadhātūti? Āmantā.

4.1.2.4. Suddhadhātumūlacakkavāra

4.1.2.41. Anuloma

Cakkhu dhātūti? Āmantā.

Dhātū sotadhātūti?

Sotadhātu dhātu ceva sotadhātu ca. Avasesā dhātū na sotadhātu.

Cakkhu dhātūti? Āmantā.

Dhātū ghānadhātu …pe… dhātū dhammadhātūti?

Dhammadhātu dhātu ceva dhammadhātu ca. Avasesā dhātū na dhammadhātu.

(Cakkaṃ bandhitabbaṃ.)

4.1.2.42. Paccanīka

Na cakkhu na dhātūti?

Cakkhuṃ ṭhapetvā avasesā dhātū na cakkhudhātu. Cakkhuñca dhātuñca ṭhapetvā avasesā na ceva cakkhu na ca dhātu.

Na dhātū na sotadhātūti? Āmantā.

Na cakkhu na dhātūti?

Cakkhuṃ ṭhapetvā avasesā dhātū na cakkhu, dhātu. Cakkhuñca dhātuñca ṭhapetvā avasesā na ceva cakkhu na ca dhātu.

Na dhātū na ghānadhātu …pe… na dhātū na dhammadhātūti? Āmantā.

Na dhammo na dhātūti? Āmantā.

Na dhātū na cakkhudhātūti? Āmantā.

Na dhammo na dhātūti? Āmantā.

Na dhātū na sotadhātu …pe… na dhātū na manoviññāṇadhātūti? Āmantā.

(Cakkaṃ bandhitabbaṃ.)

(Yathā āyatanayamakassa paṇṇatti evaṃ dhātuyamakassa paṇṇatti vitthāretabbā.)

Paṇṇattiniddesavāro.

Nguyên văn Pāli: Saccayamaka: Paṇṇattivāra-niddesaBản Mahāsaṅgīti (SuttaCentral)

5 Saccayamaka

5.1 Paṇṇattivāra

5.1.2. Paṇṇattivāraniddesa

5.1.2.1. Padasodhanavāra

5.1.2.1.1. Anuloma

Dukkhaṃ dukkhasaccanti? Āmantā.

Dukkhasaccaṃ dukkhanti?

Kāyikaṃ dukkhaṃ cetasikaṃ dukkhaṃ ṭhapetvā avasesaṃ dukkhasaccaṃ, na dukkhaṃ. Kāyikaṃ dukkhaṃ cetasikaṃ dukkhaṃ dukkhañceva dukkhasaccañca.

Samudayo samudayasaccanti?

Samudayasaccaṃ ṭhapetvā avaseso samudayo, na samudayasaccaṃ. Samudayasaccaṃ samudayo ceva samudayasaccañca.

Samudayasaccaṃ samudayoti? Āmantā.

Nirodho nirodhasaccanti?

Nirodhasaccaṃ ṭhapetvā avaseso nirodho, na nirodhasaccaṃ. Nirodhasaccaṃ nirodho ceva nirodhasaccañca.

Nirodhasaccaṃ nirodhoti? Āmantā.

Maggo maggasaccanti?

Maggasaccaṃ ṭhapetvā avaseso maggo, na maggasaccaṃ. Maggasaccaṃ maggo ceva maggasaccañca.

Maggasaccaṃ maggoti? Āmantā.

5.1.2.1.2. Paccanīka

Na dukkhaṃ na dukkhasaccanti?

Kāyikaṃ dukkhaṃ cetasikaṃ dukkhaṃ ṭhapetvā avasesaṃ na dukkhaṃ dukkhasaccaṃ. Dukkhañca dukkhasaccañca ṭhapetvā avasesaṃ na ceva dukkhaṃ na ca dukkhasaccaṃ.

Na dukkhasaccaṃ na dukkhanti? Āmantā.

Na samudayo na samudayasaccanti? Āmantā.

Na samudayasaccaṃ na samudayoti?

Samudayasaccaṃ ṭhapetvā avaseso na samudayasaccaṃ, samudayo. Samudayañca samudayasaccañca ṭhapetvā avaseso na ceva samudayo na ca samudayasaccaṃ.

Na nirodho na nirodhasaccanti? Āmantā.

Na nirodhasaccaṃ na nirodhoti?

Nirodhasaccaṃ ṭhapetvā avaseso na nirodhasaccaṃ, nirodho. Nirodhañca nirodhasaccañca ṭhapetvā avaseso na ceva nirodho na ca nirodhasaccaṃ.

Na maggo na maggasaccanti? Āmantā.

Na maggasaccaṃ na maggoti?

Maggasaccaṃ ṭhapetvā avaseso na maggasaccaṃ, maggo. Maggañca maggasaccañca ṭhapetvā avaseso na ceva maggo na ca maggasaccaṃ.

5.1.2.2. Padasodhanamūlacakkavāra

5.1.2.2.1. Anuloma

Dukkhaṃ dukkhasaccanti? Āmantā.

Saccā samudayasaccanti?

Samudayasaccaṃ saccañceva samudayasaccañca. Avasesā saccā na samudayasaccaṃ.

Dukkhaṃ dukkhasaccanti? Āmantā.

Saccā nirodhasaccanti? …pe… Saccā maggasaccanti?

Maggasaccaṃ saccañceva maggasaccañca. Avasesā saccā na maggasaccaṃ.

Samudayo samudayasaccanti?

Samudayasaccaṃ ṭhapetvā avaseso samudayo, na samudayasaccaṃ. Samudayasaccaṃ samudayo ceva samudayasaccañca.

Saccā dukkhasaccanti? …pe… Saccā nirodhasaccanti? …pe… Saccā maggasaccanti?

Maggasaccaṃ saccañceva maggasaccañca. Avasesā saccā na maggasaccaṃ.

Nirodho nirodhasaccanti?

Nirodhasaccaṃ ṭhapetvā avaseso nirodho, na nirodhasaccaṃ. Nirodhasaccaṃ nirodho ceva nirodhasaccañca.

Saccā dukkhasaccanti? …pe… Saccā samudayasaccanti? …pe… Saccā maggasaccanti?

Maggasaccaṃ saccañceva maggasaccañca. Avasesā saccā na maggasaccaṃ.

Maggo maggasaccanti?

Maggasaccaṃ ṭhapetvā avaseso maggo, na maggasaccaṃ. Maggasaccaṃ maggo ceva maggasaccañca.

Saccā dukkhasaccanti? …pe… Saccā samudayasaccanti? …pe… Saccā nirodhasaccanti?

Nirodhasaccaṃ saccañceva nirodhasaccañca. Avasesā saccā na nirodhasaccaṃ.

5.1.2.2.2. Paccanīka

Na dukkhaṃ na dukkhasaccanti?

Kāyikaṃ dukkhaṃ cetasikaṃ dukkhaṃ ṭhapetvā avasesaṃ na dukkhaṃ, dukkhasaccaṃ. Dukkhañca dukkhasaccañca ṭhapetvā avasesaṃ na ceva dukkhaṃ na ca dukkhasaccaṃ.

Na saccā na samudayasaccanti? Āmantā.

Na dukkhaṃ na dukkhasaccanti?

Kāyikaṃ dukkhaṃ cetasikaṃ dukkhaṃ ṭhapetvā avasesaṃ na dukkhaṃ, dukkhasaccaṃ. Dukkhañca dukkhasaccañca ṭhapetvā avasesaṃ na ceva dukkhaṃ na ca dukkhasaccaṃ.

Na saccā na nirodhasaccanti? …pe… Na saccā na maggasaccanti? Āmantā.

Na samudayo na samudayasaccanti? Āmantā.

Na saccā na dukkhasaccanti? Āmantā.

Na samudayo na samudayasaccanti? Āmantā.

Na saccā na nirodhasaccanti? …pe… Na saccā na maggasaccanti? Āmantā.

Na nirodho na nirodhasaccanti? Āmantā.

Na saccā na dukkhasaccanti? …pe… Na saccā na samudayasaccanti? …pe… Na saccā na maggasaccanti? Āmantā.

Na maggo na maggasaccanti? Āmantā.

Na saccā na dukkhasaccanti? Āmantā.

Na maggo na maggasaccanti? Āmantā.

Na saccā na samudayasaccanti? …pe… Na saccā na nirodhasaccanti? Āmantā.

5.1.2.3. Suddhasaccavāra

5.1.2.3.1. Anuloma

Dukkhaṃ saccanti? Āmantā.

Saccā dukkhasaccanti?

Dukkhasaccaṃ saccañceva dukkhasaccañca. Avasesā saccā na dukkhasaccaṃ.

Samudayo saccanti? Āmantā …pe….

Nirodho saccanti? Āmantā …pe….

Maggo saccanti? Āmantā.

Saccā maggasaccanti?

Maggasaccaṃ saccañceva maggasaccañca. Avasesā saccā na maggasaccaṃ.

5.1.2.3.2. Paccanīka

Na dukkhaṃ na saccanti?

Dukkhaṃ ṭhapetvā avasesā saccā na dukkhaṃ, saccā. Dukkhañca saccañca ṭhapetvā avasesaṃ na ceva dukkhaṃ na ca saccā.

Na saccā na dukkhasaccanti? Āmantā.

Na samudayo na saccanti?

Samudayaṃ ṭhapetvā …pe… nirodhaṃ ṭhapetvā …pe….

Na maggo na saccanti?

Maggaṃ ṭhapetvā avasesā saccā na maggo, saccā. Maggañca saccañca ṭhapetvā avasesā na ceva maggo na ca saccā.

Na saccā na maggasaccanti? Āmantā.

5.1.2.4. Suddhasaccamūlacakkavāra

5.1.2.4.1. Anuloma

Dukkhaṃ saccanti? Āmantā.

Saccā samudayasaccanti?

Samudayasaccaṃ saccañceva samudayasaccañca. Avasesā saccā na samudayasaccaṃ.

Dukkhaṃ saccanti? Āmantā.

Saccā nirodhasaccanti? …pe…. Saccā maggasaccanti?

Maggasaccaṃ saccañceva maggasaccañca. Avasesā saccā na maggasaccaṃ.

Samudayo saccanti? Āmantā. …pe….

Nirodho saccanti? Āmantā. …pe….

Maggo saccanti? Āmantā.

Saccā dukkhasaccanti? …pe… Saccā samudayasaccanti? …pe… Saccā nirodhasaccanti?

Nirodhasaccaṃ saccañceva nirodhasaccañca. Avasesā saccā na nirodhasaccaṃ.

5.1.2.4.2. Paccanīka

Na dukkhaṃ na saccanti?

Dukkhaṃ ṭhapetvā avasesā saccā na dukkhaṃ, saccā. Dukkhañca saccañca ṭhapetvā avasesā na ceva dukkhaṃ na ca saccā.

Na saccā na samudayasaccanti? Āmantā.

Na dukkhaṃ na saccanti?

Dukkhaṃ ṭhapetvā avasesā saccā na dukkhaṃ, saccā. Dukkhañca saccañca ṭhapetvā avasesā na ceva dukkhaṃ na ca saccā.

Na saccā na nirodhasaccanti? …pe… Na saccā na maggasaccanti? Āmantā.

Na samudayo na saccanti?

Samudayaṃ ṭhapetvā avasesā saccā na samudayo, saccā. Samudayañca saccañca ṭhapetvā avasesā na ceva samudayo na ca saccā.

Na saccā na dukkhasaccanti? …pe….

Na nirodho na saccanti?

Nirodhaṃ ṭhapetvā …pe….

Na maggo na saccanti?

Maggaṃ ṭhapetvā avasesā saccā na maggo, saccā. Maggañca saccañca ṭhapetvā avasesā na ceva maggo na ca saccā.

Na saccā na dukkhasaccanti? Āmantā.

Na maggo na saccanti?

Maggaṃ ṭhapetvā avasesā saccā na maggo, saccā. Maggañca saccañca ṭhapetvā avasesā na ceva maggo na ca saccā.

Na saccā na samudayasaccanti? Āmantā. …pe….

Na saccā na nirodhasaccanti? Āmantā.

Paṇṇattiniddesavāro.

Chánh tạng Yamaka 3–5 Chú giải Pañcappakaraṇa-aṭṭhakathā, Yamakavaṇṇanā Chương trình Abhidhammajotika, Lớp 8 (Mahā-Abhidhammika-dutiya)

Lớp 9 · มหาอาภิธรรมิกะเอก · 1 năm

Lớp 9 Mahā-Abhidhammika-eka

Bộ Đại Vị Trí (Mahāpaṭṭhāna): 24 duyên, phần trình bày và phần giải thích, áp dụng vào tam đề thiện.

Đại Vị Trí

P Paṭṭhānapakaraṇa · Mahāpaṭṭhāna

Đại Vị Trí: 24 duyên trong Chánh tạng

Nhân duyên, cảnh duyên, trưởng duyên, vô gián duyên, đẳng vô gián duyên, câu sinh duyên, hỗ tương duyên, y chỉ duyên, cận y duyên, tiền sinh duyên, hậu sinh duyên, trùng dụng duyên, nghiệp duyên, dị thục quả duyên, vật thực duyên, quyền duyên, thiền na duyên, đạo duyên, tương ưng duyên, bất tương ưng duyên, hiện hữu duyên, vô hữu duyên, ly khứ duyên, bất ly duyên.

Paṭṭhāna, Paccayuddesa

Ý chính trong 30 giây

Bộ Vị Trí (Paṭṭhāna) là bộ thứ bảy và lớn nhất của Tạng Vi Diệu Pháp. Truyền thống gọi là "vô biên phương pháp" (anantanaya).
Phần mở đầu nêu 24 duyên (paccayuddesa), rồi giải thích từng duyên (paccayaniddesa). Phần chính áp 24 duyên vào các tam đề, nhị đề của Mātikā.
Câu mẫu: "Nương pháp thiện, pháp thiện sinh, do nhân duyên" (Kusalaṃ dhammaṃ paṭicca kusalo dhammo uppajjati hetupaccayā).

Cấu trúc 24 phần (paṭṭhāna)

Bộ Vị Trí áp 24 duyên vào Mātikā của Bộ Pháp Tụ theo 6 cách ghép đề, mỗi cách xét theo 4 phương pháp: 6 × 4 = 24 phần, nên gọi là "Đại Vị Trí" (Mahāpaṭṭhāna).

Cách ghép đề	Thuận anuloma	Nghịch paccanīya	Thuận nghịch anulomapaccanīya	Nghịch thuận paccanīyānuloma
Tam đề tika	●	●	●	●
Nhị đề duka	●	●	●	●
Nhị đề ghép tam đề dukatika	●	●	●	●
Tam đề ghép nhị đề tikaduka	●	●	●	●
Tam đề ghép tam đề tikatika	●	●	●	●
Nhị đề ghép nhị đề dukaduka	●	●	●	●

Trong mỗi phần lại có 7 chương (vāra): nương (paṭicca), câu sinh (sahajāta), duyên (paccaya), y chỉ (nissaya), hòa hợp (saṃsaṭṭha), tương ưng (sampayutta), và vấn đáp (pañhā).

Phần giải 24 duyên (Paccayaniddesa)

#	Duyên	Nguyên văn phần giải (Paccayaniddesa)	Dịch nghĩa
1	Nhân duyên Hetupaccayo	hetū hetusampayuttakānaṃ dhammānaṃ taṃsamuṭṭhānānañca rūpānaṃ hetupaccayena paccayo.	Các nhân làm duyên cho các pháp tương ưng với nhân và cho các sắc do chúng sinh ra.
2	Cảnh duyên Ārammaṇapaccayo	rūpāyatanaṃ cakkhuviññāṇadhātuyā taṃsampayuttakānañca dhammānaṃ ārammaṇapaccayena paccayo. Saddāyatanaṃ sotaviññāṇadhātuyā taṃsampayuttakānañca dhammānaṃ ārammaṇapaccayena paccayo. …	Sắc xứ làm duyên cho nhãn thức giới và các pháp tương ưng… Mọi pháp làm duyên cho ý thức giới. Pháp nào được bắt làm cảnh khi tâm, tâm sở sinh, pháp ấy là cảnh duyên.
3	Trưởng duyên Adhipatipaccayo	chandādhipati chandasampayuttakānaṃ dhammānaṃ taṃsamuṭṭhānānañca rūpānaṃ adhipatipaccayena paccayo. Vīriyādhipati vīriyasampayuttakānaṃ dhammānaṃ taṃsamuṭṭhānānañca rūpānaṃ adhipatipaccayena paccayo. …	Dục trưởng, cần trưởng, tâm trưởng, thẩm trưởng làm duyên cho các pháp tương ưng và sắc do chúng sinh. Pháp nào được quý trọng khi tâm, tâm sở sinh, pháp ấy là trưởng duyên.
4	Vô gián duyên Anantarapaccayo	cakkhuviññāṇadhātu taṃsampayuttakā ca dhammā manodhātuyā taṃsampayuttakānañca dhammānaṃ anantarapaccayena paccayo. Manodhātu taṃsampayuttakā ca dhammā manoviññāṇadhātuyā taṃsampayuttakānañca dhammānaṃ anantarapaccayena paccayo.	Nhãn thức giới cùng các pháp tương ưng làm duyên cho ý giới…; các pháp thiện trước làm duyên cho các pháp thiện sau… Pháp nào sinh liền sau pháp nào, pháp trước là vô gián duyên.
5	Đẳng vô gián duyên Samanantarapaccayo	cakkhuviññāṇadhātu taṃsampayuttakā ca dhammā manodhātuyā taṃsampayuttakānañca dhammānaṃ samanantarapaccayena paccayo. Manodhātu taṃsampayuttakā ca dhammā manoviññāṇadhātuyā taṃsampayuttakānañca dhammānaṃ samanantarapaccayena paccayo.	Như vô gián duyên, nhấn mạnh sự nối tiếp đúng trật tự.
6	Câu sinh duyên Sahajātapaccayo	cattāro khandhā arūpino aññamaññaṃ sahajātapaccayena paccayo. Cattāro mahābhūtā aññamaññaṃ sahajātapaccayena paccayo. …	Bốn uẩn vô sắc làm duyên cho nhau; bốn đại hiển cho nhau; lúc thọ thai danh và sắc cho nhau; tâm và tâm sở cho sắc do tâm sinh; đại hiển cho sắc y sinh.
7	Hỗ tương duyên Aññamaññapaccayo	cattāro khandhā arūpino aññamaññapaccayena paccayo. Cattāro mahābhūtā aññamaññapaccayena paccayo. …	Bốn uẩn vô sắc làm duyên cho nhau; bốn đại hiển cho nhau; lúc thọ thai danh và sắc cho nhau.
8	Y chỉ duyên Nissayapaccayo	cattāro khandhā arūpino aññamaññaṃ nissayapaccayena paccayo. Cattāro mahābhūtā aññamaññaṃ nissayapaccayena paccayo. …	Như câu sinh; thêm: nhãn xứ làm duyên cho nhãn thức giới…; sắc mà ý giới và ý thức giới nương vào làm duyên cho chúng.
9	Cận y duyên Upanissayapaccayo	purimā purimā kusalā dhammā pacchimānaṃ pacchimānaṃ kusalānaṃ dhammānaṃ upanissayapaccayena paccayo. Purimā purimā kusalā dhammā pacchimānaṃ pacchimānaṃ akusalānaṃ dhammānaṃ kesañci upanissayapaccayena paccayo. …	Các pháp thiện trước làm duyên cho các pháp thiện sau, cho một số pháp bất thiện, cho các pháp vô ký…; thời tiết, thức ăn, con người, chỗ ở cũng là cận y duyên.
10	Tiền sinh duyên Purejātapaccayo	cakkhāyatanaṃ cakkhuviññāṇadhātuyā taṃsampayuttakānañca dhammānaṃ purejātapaccayena paccayo. Sotāyatanaṃ sotaviññāṇadhātuyā taṃsampayuttakānañca dhammānaṃ purejātapaccayena paccayo. …	Nhãn xứ làm duyên cho nhãn thức giới… (các căn và cảnh sinh trước).
11	Hậu sinh duyên Pacchājātapaccayo	pacchājātā cittacetasikā dhammā purejātassa imassa kāyassa pacchājātapaccayena paccayo.	Các tâm và tâm sở sinh sau làm duyên cho thân này đã sinh trước.
12	Trùng dụng duyên Āsevanapaccayo	purimā purimā kusalā dhammā pacchimānaṃ pacchimānaṃ kusalānaṃ dhammānaṃ āsevanapaccayena paccayo. Purimā purimā akusalā dhammā pacchimānaṃ pacchimānaṃ akusalānaṃ dhammānaṃ āsevanapaccayena paccayo. …	Các pháp thiện trước làm duyên cho các pháp thiện sau; bất thiện cho bất thiện; duy tác cho duy tác.
13	Nghiệp duyên Kammapaccayo	kusalākusalaṃ kammaṃ vipākānaṃ khandhānaṃ kaṭattā ca rūpānaṃ kammapaccayena paccayo. Cetanā sampayuttakānaṃ dhammānaṃ taṃsamuṭṭhānānañca rūpānaṃ kammapaccayena paccayo.	Nghiệp thiện và bất thiện làm duyên cho các uẩn quả và các sắc do nghiệp tạo; tư làm duyên cho các pháp tương ưng và sắc do chúng sinh.
14	Dị thục quả duyên Vipākapaccayo	vipākā cattāro khandhā arūpino aññamaññaṃ vipākapaccayena paccayo.	Bốn uẩn vô sắc là quả làm duyên cho nhau.
15	Vật thực duyên Āhārapaccayo	kabaḷīkāro āhāro imassa kāyassa āhārapaccayena paccayo. Arūpino āhārā sampayuttakānaṃ dhammānaṃ taṃsamuṭṭhānānañca rūpānaṃ āhārapaccayena paccayo.	Đoàn thực làm duyên cho thân này; các vật thực vô sắc làm duyên cho các pháp tương ưng và sắc do chúng sinh.
16	Quyền duyên Indriyapaccayo	cakkhundriyaṃ cakkhuviññāṇadhātuyā taṃsampayuttakānañca dhammānaṃ indriyapaccayena paccayo. Sotindriyaṃ sotaviññāṇadhātuyā taṃsampayuttakānañca dhammānaṃ indriyapaccayena paccayo. …	Nhãn quyền làm duyên cho nhãn thức giới…; mạng quyền sắc cho sắc do nghiệp; các quyền vô sắc cho các pháp tương ưng.
17	Thiền na duyên Jhānapaccayo	jhānaṅgāni jhānasampayuttakānaṃ dhammānaṃ taṃsamuṭṭhānānañca rūpānaṃ jhānapaccayena paccayo.	Các chi thiền làm duyên cho các pháp tương ưng với thiền và sắc do chúng sinh.
18	Đạo duyên Maggapaccayo	maggaṅgāni maggasampayuttakānaṃ dhammānaṃ taṃsamuṭṭhānānañca rūpānaṃ maggapaccayena paccayo.	Các chi đạo làm duyên cho các pháp tương ưng với đạo và sắc do chúng sinh.
19	Tương ưng duyên Sampayuttapaccayo	cattāro khandhā arūpino aññamaññaṃ sampayuttapaccayena paccayo.	Bốn uẩn vô sắc làm duyên tương ưng cho nhau.
20	Bất tương ưng duyên Vippayuttapaccayo	rūpino dhammā arūpīnaṃ dhammānaṃ vippayuttapaccayena paccayo. Arūpino dhammā rūpīnaṃ dhammānaṃ vippayuttapaccayena paccayo.	Sắc pháp làm duyên cho danh pháp; danh pháp làm duyên cho sắc pháp.
21	Hiện hữu duyên Atthipaccayo	cattāro khandhā arūpino aññamaññaṃ atthipaccayena paccayo. Cattāro mahābhūtā aññamaññaṃ atthipaccayena paccayo. …	Như câu sinh; thêm các trường hợp tiền sinh, hậu sinh, đoàn thực, mạng quyền sắc.
22	Vô hữu duyên Natthipaccayo	samanantaraniruddhā cittacetasikā dhammā paṭuppannānaṃ cittacetasikānaṃ dhammānaṃ natthipaccayena paccayo.	Tâm và tâm sở vừa diệt liền trước làm duyên cho tâm và tâm sở hiện tại.
23	Ly khứ duyên Vigatapaccayo	samanantaravigatā cittacetasikā dhammā paṭuppannānaṃ cittacetasikānaṃ dhammānaṃ vigatapaccayena paccayo.	Tâm và tâm sở vừa rời đi liền trước làm duyên cho tâm và tâm sở hiện tại.
24	Bất ly duyên Avigatapaccayo	cattāro khandhā arūpino aññamaññaṃ avigatapaccayena paccayo. Cattāro mahābhūtā aññamaññaṃ avigatapaccayena paccayo. …	Như hiện hữu duyên.

Mô phỏng P.1

Giữa hai pháp có những duyên nào?

Quan hệ

Áp dụng vào tam đề thiện (Kusalattika)

Kusalaṃ dhammaṃ paṭicca kusalo dhammo uppajjati hetupaccayā—kusalaṃ ekaṃ khandhaṃ paṭicca tayo khandhā, tayo khandhe paṭicca eko khandho, dve khandhe paṭicca dve khandhā.Paṭiccavāra, hetu, câu 1	Nương pháp thiện, pháp thiện sinh do nhân duyên: nương một uẩn thiện, ba uẩn sinh; nương ba uẩn, một uẩn sinh; nương hai uẩn, hai uẩn sinh.
Kusalaṃ dhammaṃ paṭicca abyākato dhammo uppajjati hetupaccayā—kusale khandhe paṭicca cittasamuṭṭhānaṃ rūpaṃ.	Nương pháp thiện, pháp vô ký sinh do nhân duyên: nương các uẩn thiện, sắc do tâm sinh.
Akusalaṃ dhammaṃ paṭicca akusalo dhammo uppajjati hetupaccayā—akusalaṃ ekaṃ khandhaṃ paṭicca tayo khandhā…	Nương pháp bất thiện, pháp bất thiện sinh do nhân duyên…
Abyākataṃ dhammaṃ paṭicca abyākato dhammo uppajjati hetupaccayā—vipākābyākataṃ kiriyābyākataṃ ekaṃ khandhaṃ paṭicca tayo khandhā cittasamuṭṭhānañca rūpaṃ…	Nương pháp vô ký, pháp vô ký sinh do nhân duyên: nương một uẩn quả hoặc duy tác, ba uẩn và sắc do tâm sinh…
Kusalañca abyākatañca dhammaṃ paṭicca abyākato dhammo uppajjati hetupaccayā—kusale khandhe ca mahābhūte ca paṭicca cittasamuṭṭhānaṃ rūpaṃ.	Nương cả pháp thiện và vô ký, pháp vô ký sinh do nhân duyên: nương các uẩn thiện và các đại hiển, sắc do tâm sinh.

Đây chỉ là câu đầu của chương "Nương" (Paṭiccavāra), tam đề thiện, phương pháp thuận. Toàn bộ Bộ Vị Trí lặp lại cách xét này cho 24 duyên, qua mọi đề trong Mātikā, nên dài hàng nghìn trang.

Đào sâu: vì sao gọi là "vô biên phương pháp"?Truyền thống Chú giải

Chú giải Atthasālinī kể rằng trong tuần lễ thứ tư sau khi thành đạo, Đức Phật ngồi trong "nhà báu" (ratanaghara) quán xét Tạng Vi Diệu Pháp. Khi quán đến sáu bộ đầu, thân Ngài chưa phát hào quang; đến Bộ Vị Trí, với các phương pháp vô biên, trí tuệ toàn giác mới có chỗ thi triển trọn vẹn, và hào quang sáu màu tỏa ra từ thân Ngài.

Ở Myanmar, đoạn Paccayuddesa được tụng hằng ngày như một bài kinh hộ trì. Ngài Ledi Sayadaw viết Paṭṭhānuddesa-dīpanī để giải thích 24 duyên cho người học.

Nguyên văn Pāli: Paṭṭhāna: Paccayuddesa và PaccayaniddesaBản Mahāsaṅgīti (SuttaCentral)

Paṭṭhānapakaraṇa

Dhammānuloma (1), Tikapaṭṭhānapāḷi (1)

1.1. Nikkhepavāra

Namo tassa Bhagavato Arahato Sammāsambuddhassa.

1.1.1. Paccayuddesa

Paccayuddeso.

1.1.2. Paccayaniddesa

Hetupaccayoti—hetū hetusampayuttakānaṃ dhammānaṃ taṃsamuṭṭhānānañca rūpānaṃ hetupaccayena paccayo.

Ārammaṇapaccayoti—rūpāyatanaṃ cakkhuviññāṇadhātuyā taṃsampayuttakānañca dhammānaṃ ārammaṇapaccayena paccayo. Saddāyatanaṃ sotaviññāṇadhātuyā taṃsampayuttakānañca dhammānaṃ ārammaṇapaccayena paccayo. Gandhāyatanaṃ ghānaviññāṇadhātuyā taṃsampayuttakānañca dhammānaṃ ārammaṇapaccayena paccayo. Rasāyatanaṃ jivhāviññāṇadhātuyā taṃsampayuttakānañca dhammānaṃ ārammaṇapaccayena paccayo. Phoṭṭhabbāyatanaṃ kāyaviññāṇadhātuyā taṃsampayuttakānañca dhammānaṃ ārammaṇapaccayena paccayo. Rūpāyatanaṃ saddāyatanaṃ gandhāyatanaṃ rasāyatanaṃ phoṭṭhabbāyatanaṃ manodhātuyā taṃsampayuttakānañca dhammānaṃ ārammaṇapaccayena paccayo. Sabbe dhammā manoviññāṇadhātuyā taṃsampayuttakānañca dhammānaṃ ārammaṇapaccayena paccayo.

Yaṃ yaṃ dhammaṃ ārabbha ye ye dhammā uppajjanti cittacetasikā dhammā, te te dhammā tesaṃ tesaṃ dhammānaṃ ārammaṇapaccayena paccayo.

Adhipatipaccayoti—chandādhipati chandasampayuttakānaṃ dhammānaṃ taṃsamuṭṭhānānañca rūpānaṃ adhipatipaccayena paccayo. Vīriyādhipati vīriyasampayuttakānaṃ dhammānaṃ taṃsamuṭṭhānānañca rūpānaṃ adhipatipaccayena paccayo. Cittādhipati cittasampayuttakānaṃ dhammānaṃ taṃsamuṭṭhānānañca rūpānaṃ adhipatipaccayena paccayo. Vīmaṃsādhipati vīmaṃsasampayuttakānaṃ dhammānaṃ taṃsamuṭṭhānānañca rūpānaṃ adhipatipaccayena paccayo.

Yaṃ yaṃ dhammaṃ garuṃ katvā ye ye dhammā uppajjanti cittacetasikā dhammā, te te dhammā tesaṃ tesaṃ dhammānaṃ adhipatipaccayena paccayo.

Anantarapaccayoti—cakkhuviññāṇadhātu taṃsampayuttakā ca dhammā manodhātuyā taṃsampayuttakānañca dhammānaṃ anantarapaccayena paccayo. Manodhātu taṃsampayuttakā ca dhammā manoviññāṇadhātuyā taṃsampayuttakānañca dhammānaṃ anantarapaccayena paccayo.

Sotaviññāṇadhātu taṃsampayuttakā ca dhammā manodhātuyā taṃsampayuttakānañca dhammānaṃ anantarapaccayena paccayo. Manodhātu taṃsampayuttakā ca dhammā manoviññāṇadhātuyā taṃsampayuttakānañca dhammānaṃ anantarapaccayena paccayo.

Ghānaviññāṇadhātu taṃsampayuttakā ca dhammā manodhātuyā taṃsampayuttakānañca dhammānaṃ anantarapaccayena paccayo. Manodhātu taṃsampayuttakā ca dhammā manoviññāṇadhātuyā taṃsampayuttakānañca dhammānaṃ anantarapaccayena paccayo.

Jivhāviññāṇadhātu taṃsampayuttakā ca dhammā manodhātuyā taṃsampayuttakānañca dhammānaṃ anantarapaccayena paccayo. Manodhātu taṃsampayuttakā ca dhammā manoviññāṇadhātuyā taṃsampayuttakānañca dhammānaṃ anantarapaccayena paccayo.

Kāyaviññāṇadhātu taṃsampayuttakā ca dhammā manodhātuyā taṃsampayuttakānañca dhammānaṃ anantarapaccayena paccayo. Manodhātu taṃsampayuttakā ca dhammā manoviññāṇadhātuyā taṃsampayuttakānañca dhammānaṃ anantarapaccayena paccayo.

Purimā purimā kusalā dhammā pacchimānaṃ pacchimānaṃ kusalānaṃ dhammānaṃ anantarapaccayena paccayo. Purimā purimā kusalā dhammā pacchimānaṃ pacchimānaṃ abyākatānaṃ dhammānaṃ anantarapaccayena paccayo.

Purimā purimā akusalā dhammā pacchimānaṃ pacchimānaṃ akusalānaṃ dhammānaṃ anantarapaccayena paccayo. Purimā purimā akusalā dhammā pacchimānaṃ pacchimānaṃ abyākatānaṃ dhammānaṃ anantarapaccayena paccayo.

Purimā purimā abyākatā dhammā pacchimānaṃ pacchimānaṃ abyākatānaṃ dhammānaṃ anantarapaccayena paccayo. Purimā purimā abyākatā dhammā pacchimānaṃ pacchimānaṃ kusalānaṃ dhammānaṃ anantarapaccayena paccayo. Purimā purimā abyākatā dhammā pacchimānaṃ pacchimānaṃ akusalānaṃ dhammānaṃ anantarapaccayena paccayo.

Yesaṃ yesaṃ dhammānaṃ anantarā ye ye dhammā uppajjanti cittacetasikā dhammā, te te dhammā tesaṃ tesaṃ dhammānaṃ anantarapaccayena paccayo.

Samanantarapaccayoti—cakkhuviññāṇadhātu taṃsampayuttakā ca dhammā manodhātuyā taṃsampayuttakānañca dhammānaṃ samanantarapaccayena paccayo. Manodhātu taṃsampayuttakā ca dhammā manoviññāṇadhātuyā taṃsampayuttakānañca dhammānaṃ samanantarapaccayena paccayo.

Sotaviññāṇadhātu taṃsampayuttakā ca dhammā manodhātuyā taṃsampayuttakānañca dhammānaṃ samanantarapaccayena paccayo. Manodhātu taṃsampayuttakā ca dhammā manoviññāṇadhātuyā taṃsampayuttakānañca dhammānaṃ samanantarapaccayena paccayo.

Ghānaviññāṇadhātu taṃsampayuttakā ca dhammā manodhātuyā taṃsampayuttakānañca dhammānaṃ samanantarapaccayena paccayo. Manodhātu taṃsampayuttakā ca dhammā manoviññāṇadhātuyā taṃsampayuttakānañca dhammānaṃ samanantarapaccayena paccayo.

Jivhāviññāṇadhātu taṃsampayuttakā ca dhammā manodhātuyā taṃsampayuttakānañca dhammānaṃ samanantarapaccayena paccayo. Manodhātu taṃsampayuttakā ca dhammā manoviññāṇadhātuyā taṃsampayuttakānañca dhammānaṃ samanantarapaccayena paccayo.

Kāyaviññāṇadhātu taṃsampayuttakā ca dhammā manodhātuyā taṃsampayuttakānañca dhammānaṃ samanantarapaccayena paccayo. Manodhātu taṃsampayuttakā ca dhammā manoviññāṇadhātuyā taṃsampayuttakānañca dhammānaṃ samanantarapaccayena paccayo.

Purimā purimā kusalā dhammā pacchimānaṃ pacchimānaṃ kusalānaṃ dhammānaṃ samanantarapaccayena paccayo. Purimā purimā kusalā dhammā pacchimānaṃ pacchimānaṃ abyākatānaṃ dhammānaṃ samanantarapaccayena paccayo.

Purimā purimā akusalā dhammā pacchimānaṃ pacchimānaṃ akusalānaṃ dhammānaṃ samanantarapaccayena paccayo. Purimā purimā akusalā dhammā pacchimānaṃ pacchimānaṃ abyākatānaṃ dhammānaṃ samanantarapaccayena paccayo.

Purimā purimā abyākatā dhammā pacchimānaṃ pacchimānaṃ abyākatānaṃ dhammānaṃ samanantarapaccayena paccayo. Purimā purimā abyākatā dhammā pacchimānaṃ pacchimānaṃ kusalānaṃ dhammānaṃ samanantarapaccayena paccayo. Purimā purimā abyākatā dhammā pacchimānaṃ pacchimānaṃ akusalānaṃ dhammānaṃ samanantarapaccayena paccayo.

Yesaṃ yesaṃ dhammānaṃ samanantarā ye ye dhammā uppajjanti cittacetasikā dhammā, te te dhammā tesaṃ tesaṃ dhammānaṃ samanantarapaccayena paccayo.

Sahajātapaccayoti—cattāro khandhā arūpino aññamaññaṃ sahajātapaccayena paccayo. Cattāro mahābhūtā aññamaññaṃ sahajātapaccayena paccayo. Okkantikkhaṇe nāmarūpaṃ aññamaññaṃ sahajātapaccayena paccayo. Cittacetasikā dhammā cittasamuṭṭhānānaṃ rūpānaṃ sahajātapaccayena paccayo. Mahābhūtā upādārūpānaṃ sahajātapaccayena paccayo. Rūpino dhammā arūpīnaṃ dhammānaṃ kiñci kāle sahajātapaccayena paccayo, kiñci kāle na sahajātapaccayena paccayo.

Aññamaññapaccayoti—cattāro khandhā arūpino aññamaññapaccayena paccayo. Cattāro mahābhūtā aññamaññapaccayena paccayo. Okkantikkhaṇe nāmarūpaṃ aññamaññapaccayena paccayo.

Nissayapaccayoti—cattāro khandhā arūpino aññamaññaṃ nissayapaccayena paccayo. Cattāro mahābhūtā aññamaññaṃ nissayapaccayena paccayo. Okkantikkhaṇe nāmarūpaṃ aññamaññaṃ nissayapaccayena paccayo. Cittacetasikā dhammā cittasamuṭṭhānānaṃ rūpānaṃ nissayapaccayena paccayo. Mahābhūtā upādārūpānaṃ nissayapaccayena paccayo.

Cakkhāyatanaṃ cakkhuviññāṇadhātuyā taṃsampayuttakānañca dhammānaṃ nissayapaccayena paccayo. Sotāyatanaṃ sotaviññāṇadhātuyā taṃsampayuttakānañca dhammānaṃ nissayapaccayena paccayo. Ghānāyatanaṃ ghānaviññāṇadhātuyā taṃsampayuttakānañca dhammānaṃ nissayapaccayena paccayo. Jivhāyatanaṃ jivhāviññāṇadhātuyā taṃsampayuttakānañca dhammānaṃ nissayapaccayena paccayo. Kāyāyatanaṃ kāyaviññāṇadhātuyā taṃsampayuttakānañca dhammānaṃ nissayapaccayena paccayo. Yaṃ rūpaṃ nissāya manodhātu ca manoviññāṇadhātu ca vattanti, taṃ rūpaṃ manodhātuyā ca manoviññāṇadhātuyā ca taṃsampayuttakānañca dhammānaṃ nissayapaccayena paccayo.

Upanissayapaccayoti—purimā purimā kusalā dhammā pacchimānaṃ pacchimānaṃ kusalānaṃ dhammānaṃ upanissayapaccayena paccayo. Purimā purimā kusalā dhammā pacchimānaṃ pacchimānaṃ akusalānaṃ dhammānaṃ kesañci upanissayapaccayena paccayo. Purimā purimā kusalā dhammā pacchimānaṃ pacchimānaṃ abyākatānaṃ dhammānaṃ upanissayapaccayena paccayo.

Purimā purimā akusalā dhammā pacchimānaṃ pacchimānaṃ akusalānaṃ dhammānaṃ upanissayapaccayena paccayo. Purimā purimā akusalā dhammā pacchimānaṃ pacchimānaṃ kusalānaṃ dhammānaṃ kesañci upanissayapaccayena paccayo. Purimā purimā akusalā dhammā pacchimānaṃ pacchimānaṃ abyākatānaṃ dhammānaṃ upanissayapaccayena paccayo.

Purimā purimā abyākatā dhammā pacchimānaṃ pacchimānaṃ abyākatānaṃ dhammānaṃ upanissayapaccayena paccayo. Purimā purimā abyākatā dhammā pacchimānaṃ pacchimānaṃ kusalānaṃ dhammānaṃ upanissayapaccayena paccayo. Purimā purimā abyākatā dhammā pacchimānaṃ pacchimānaṃ akusalānaṃ dhammānaṃ upanissayapaccayena paccayo.

Utubhojanampi upanissayapaccayena paccayo. Puggalopi upanissayapaccayena paccayo. Senāsanampi upanissayapaccayena paccayo.

Purejātapaccayoti—cakkhāyatanaṃ cakkhuviññāṇadhātuyā taṃsampayuttakānañca dhammānaṃ purejātapaccayena paccayo. Sotāyatanaṃ sotaviññāṇadhātuyā taṃsampayuttakānañca dhammānaṃ purejātapaccayena paccayo. Ghānāyatanaṃ ghānaviññāṇadhātuyā taṃsampayuttakānañca dhammānaṃ purejātapaccayena paccayo. Jivhāyatanaṃ jivhāviññāṇadhātuyā taṃsampayuttakānañca dhammānaṃ purejātapaccayena paccayo. Kāyāyatanaṃ kāyaviññāṇadhātuyā taṃsampayuttakānañca dhammānaṃ purejātapaccayena paccayo.

Rūpāyatanaṃ cakkhuviññāṇadhātuyā taṃsampayuttakānañca dhammānaṃ purejātapaccayena paccayo. Saddāyatanaṃ sotaviññāṇadhātuyā taṃsampayuttakānañca dhammānaṃ purejātapaccayena paccayo. Gandhāyatanaṃ ghānaviññāṇadhātuyā taṃsampayuttakānañca dhammānaṃ purejātapaccayena paccayo. Rasāyatanaṃ jivhāviññāṇadhātuyā taṃsampayuttakānañca dhammānaṃ purejātapaccayena paccayo. Phoṭṭhabbāyatanaṃ kāyaviññāṇadhātuyā taṃsampayuttakānañca dhammānaṃ purejātapaccayena paccayo. Rūpāyatanaṃ saddāyatanaṃ gandhāyatanaṃ rasāyatanaṃ phoṭṭhabbāyatanaṃ manodhātuyā taṃsampayuttakānañca dhammānaṃ purejātapaccayena paccayo.

Yaṃ rūpaṃ nissāya manodhātu ca manoviññāṇadhātu ca vattanti, taṃ rūpaṃ manodhātuyā taṃsampayuttakānañca dhammānaṃ purejātapaccayena paccayo. Manoviññāṇadhātuyā taṃsampayuttakānañca dhammānaṃ kiñci kāle purejātapaccayena paccayo, kiñci kāle na purejātapaccayena paccayo.

Pacchājātapaccayoti—pacchājātā cittacetasikā dhammā purejātassa imassa kāyassa pacchājātapaccayena paccayo.

Āsevanapaccayoti—purimā purimā kusalā dhammā pacchimānaṃ pacchimānaṃ kusalānaṃ dhammānaṃ āsevanapaccayena paccayo. Purimā purimā akusalā dhammā pacchimānaṃ pacchimānaṃ akusalānaṃ dhammānaṃ āsevanapaccayena paccayo. Purimā purimā kiriyābyākatā dhammā pacchimānaṃ pacchimānaṃ kiriyābyākatānaṃ dhammānaṃ āsevanapaccayena paccayo.

Kammapaccayoti—kusalākusalaṃ kammaṃ vipākānaṃ khandhānaṃ kaṭattā ca rūpānaṃ kammapaccayena paccayo. Cetanā sampayuttakānaṃ dhammānaṃ taṃsamuṭṭhānānañca rūpānaṃ kammapaccayena paccayo.

Vipākapaccayoti—vipākā cattāro khandhā arūpino aññamaññaṃ vipākapaccayena paccayo.

Āhārapaccayoti—kabaḷīkāro āhāro imassa kāyassa āhārapaccayena paccayo. Arūpino āhārā sampayuttakānaṃ dhammānaṃ taṃsamuṭṭhānānañca rūpānaṃ āhārapaccayena paccayo.

Indriyapaccayoti—cakkhundriyaṃ cakkhuviññāṇadhātuyā taṃsampayuttakānañca dhammānaṃ indriyapaccayena paccayo. Sotindriyaṃ sotaviññāṇadhātuyā taṃsampayuttakānañca dhammānaṃ indriyapaccayena paccayo. Ghānindriyaṃ ghānaviññāṇadhātuyā taṃsampayuttakānañca dhammānaṃ indriyapaccayena paccayo. Jivhindriyaṃ jivhāviññāṇadhātuyā taṃsampayuttakānañca dhammānaṃ indriyapaccayena paccayo. Kāyindriyaṃ kāyaviññāṇadhātuyā taṃsampayuttakānañca dhammānaṃ indriyapaccayena paccayo. Rūpajīvitindriyaṃ—kaṭattārūpānaṃ indriyapaccayena paccayo.

Arūpino indriyā sampayuttakānaṃ dhammānaṃ taṃsamuṭṭhānānañca rūpānaṃ indriyapaccayena paccayo.

Jhānapaccayoti—jhānaṅgāni jhānasampayuttakānaṃ dhammānaṃ taṃsamuṭṭhānānañca rūpānaṃ jhānapaccayena paccayo.

Maggapaccayoti—maggaṅgāni maggasampayuttakānaṃ dhammānaṃ taṃsamuṭṭhānānañca rūpānaṃ maggapaccayena paccayo.

Sampayuttapaccayoti—cattāro khandhā arūpino aññamaññaṃ sampayuttapaccayena paccayo.

Vippayuttapaccayoti—rūpino dhammā arūpīnaṃ dhammānaṃ vippayuttapaccayena paccayo. Arūpino dhammā rūpīnaṃ dhammānaṃ vippayuttapaccayena paccayo.

Atthipaccayoti—cattāro khandhā arūpino aññamaññaṃ atthipaccayena paccayo. Cattāro mahābhūtā aññamaññaṃ atthipaccayena paccayo. Okkantikkhaṇe nāmarūpaṃ aññamaññaṃ atthipaccayena paccayo. Cittacetasikā dhammā cittasamuṭṭhānānaṃ rūpānaṃ atthipaccayena paccayo. Mahābhūtā upādārūpānaṃ atthipaccayena paccayo.

Cakkhāyatanaṃ cakkhuviññāṇadhātuyā taṃsampayuttakānañca dhammānaṃ atthipaccayena paccayo. Sotāyatanaṃ sotaviññāṇadhātuyā taṃsampayuttakānañca dhammānaṃ atthipaccayena paccayo. Ghānāyatanaṃ ghānaviññāṇadhātuyā taṃsampayuttakānañca dhammānaṃ atthipaccayena paccayo. Jivhāyatanaṃ jivhāviññāṇadhātuyā taṃsampayuttakānañca dhammānaṃ atthipaccayena paccayo. Kāyāyatanaṃ kāyaviññāṇadhātuyā taṃsampayuttakānañca dhammānaṃ atthipaccayena paccayo.

Rūpāyatanaṃ cakkhuviññāṇadhātuyā taṃsampayuttakānañca dhammānaṃ atthipaccayena paccayo. Saddāyatanaṃ sotaviññāṇadhātuyā taṃsampayuttakānañca dhammānaṃ atthipaccayena paccayo. Gandhāyatanaṃ ghānaviññāṇadhātuyā taṃsampayuttakānañca dhammānaṃ atthipaccayena paccayo. Rasāyatanaṃ jivhāviññāṇadhātuyā taṃsampayuttakānañca dhammānaṃ atthipaccayena paccayo. Phoṭṭhabbāyatanaṃ kāyaviññāṇadhātuyā taṃsampayuttakānañca dhammānaṃ atthipaccayena paccayo. Rūpāyatanaṃ saddāyatanaṃ gandhāyatanaṃ rasāyatanaṃ phoṭṭhabbāyatanaṃ manodhātuyā taṃsampayuttakānañca dhammānaṃ atthipaccayena paccayo.

Yaṃ rūpaṃ nissāya manodhātu ca manoviññāṇadhātu ca vattanti, taṃ rūpaṃ manodhātuyā ca manoviññāṇadhātuyā ca taṃsampayuttakānañca dhammānaṃ atthipaccayena paccayo.

Natthipaccayoti—samanantaraniruddhā cittacetasikā dhammā paṭuppannānaṃ cittacetasikānaṃ dhammānaṃ natthipaccayena paccayo.

Vigatapaccayoti—samanantaravigatā cittacetasikā dhammā paṭuppannānaṃ cittacetasikānaṃ dhammānaṃ vigatapaccayena paccayo.

Avigatapaccayoti—cattāro khandhā arūpino aññamaññaṃ avigatapaccayena paccayo. Cattāro mahābhūtā aññamaññaṃ avigatapaccayena paccayo. Okkantikkhaṇe nāmarūpaṃ aññamaññaṃ avigatapaccayena paccayo. Cittacetasikā dhammā cittasamuṭṭhānānaṃ rūpānaṃ avigatapaccayena paccayo. Mahābhūtā upādārūpānaṃ avigatapaccayena paccayo.

Cakkhāyatanaṃ cakkhuviññāṇadhātuyā taṃsampayuttakānañca dhammānaṃ avigatapaccayena paccayo. Sotāyatanaṃ sotaviññāṇadhātuyā taṃsampayuttakānañca dhammānaṃ avigatapaccayena paccayo. Ghānāyatanaṃ ghānaviññāṇadhātuyā taṃsampayuttakānañca dhammānaṃ avigatapaccayena paccayo. Jivhāyatanaṃ jivhāviññāṇadhātuyā taṃsampayuttakānañca dhammānaṃ avigatapaccayena paccayo. Kāyāyatanaṃ kāyaviññāṇadhātuyā taṃsampayuttakānañca dhammānaṃ avigatapaccayena paccayo.

Rūpāyatanaṃ cakkhuviññāṇadhātuyā taṃsampayuttakānañca dhammānaṃ avigatapaccayena paccayo. Saddāyatanaṃ sotaviññāṇadhātuyā taṃsampayuttakānañca dhammānaṃ avigatapaccayena paccayo. Gandhāyatanaṃ ghānaviññāṇadhātuyā taṃsampayuttakānañca dhammānaṃ avigatapaccayena paccayo. Rasāyatanaṃ jivhāviññāṇadhātuyā taṃsampayuttakānañca dhammānaṃ avigatapaccayena paccayo. Phoṭṭhabbāyatanaṃ kāyaviññāṇadhātuyā taṃsampayuttakānañca dhammānaṃ avigatapaccayena paccayo. Rūpāyatanaṃ saddāyatanaṃ gandhāyatanaṃ rasāyatanaṃ phoṭṭhabbāyatanaṃ manodhātuyā taṃsampayuttakānañca dhammānaṃ avigatapaccayena paccayo.

Yaṃ rūpaṃ nissāya manodhātu ca manoviññāṇadhātu ca vattanti, taṃ rūpaṃ manodhātuyā ca manoviññāṇadhātuyā ca taṃsampayuttakānañca dhammānaṃ avigatapaccayena paccayo.

Paccayaniddeso.

1.1.3. Pucchāvāra

1.1.3.1. Paccayānuloma

1.3.1.1. Ekamūlaka

1.3.1.1.1. Kusalapada

Siyā kusalaṃ dhammaṃ paṭicca kusalo dhammo uppajjeyya hetupaccayā. Siyā kusalaṃ dhammaṃ paṭicca akusalo dhammo uppajjeyya hetupaccayā. Siyā kusalaṃ dhammaṃ paṭicca abyākato dhammo uppajjeyya hetupaccayā. Siyā kusalaṃ dhammaṃ paṭicca kusalo ca abyākato ca dhammā uppajjeyyuṃ hetupaccayā. Siyā kusalaṃ dhammaṃ paṭicca akusalo ca abyākato ca dhammā uppajjeyyuṃ hetupaccayā. Siyā kusalaṃ dhammaṃ paṭicca kusalo ca akusalo ca dhammā uppajjeyyuṃ hetupaccayā. Siyā kusalaṃ dhammaṃ paṭicca kusalo ca akusalo ca abyākato ca dhammā uppajjeyyuṃ hetupaccayā.

1.3.1.1.2. Akusalapada

Siyā akusalaṃ dhammaṃ paṭicca akusalo dhammo uppajjeyya hetupaccayā. Siyā akusalaṃ dhammaṃ paṭicca kusalo dhammo uppajjeyya hetupaccayā. Siyā akusalaṃ dhammaṃ paṭicca abyākato dhammo uppajjeyya hetupaccayā. Siyā akusalaṃ dhammaṃ paṭicca kusalo ca abyākato ca dhammā uppajjeyyuṃ hetupaccayā. Siyā akusalaṃ dhammaṃ paṭicca akusalo ca abyākato ca dhammā uppajjeyyuṃ hetupaccayā. Siyā akusalaṃ dhammaṃ paṭicca kusalo ca akusalo ca dhammā uppajjeyyuṃ hetupaccayā. Siyā akusalaṃ dhammaṃ paṭicca kusalo ca akusalo ca abyākato ca dhammā uppajjeyyuṃ hetupaccayā.

1.3.1.1.3. Abyākatapada

Siyā abyākataṃ dhammaṃ paṭicca abyākato dhammo uppajjeyya hetupaccayā. Siyā abyākataṃ dhammaṃ paṭicca kusalo dhammo uppajjeyya hetupaccayā. Siyā abyākataṃ dhammaṃ paṭicca akusalo dhammo uppajjeyya hetupaccayā. Siyā abyākataṃ dhammaṃ paṭicca kusalo ca abyākato ca dhammā uppajjeyyuṃ hetupaccayā. Siyā abyākataṃ dhammaṃ paṭicca akusalo ca abyākato ca dhammā uppajjeyyuṃ hetupaccayā. Siyā abyākataṃ dhammaṃ paṭicca kusalo ca akusalo ca dhammā uppajjeyyuṃ hetupaccayā. Siyā abyākataṃ dhammaṃ paṭicca kusalo ca akusalo ca abyākato ca dhammā uppajjeyyuṃ hetupaccayā.

1.3.1.1.4. Kusalābyākatapada

Siyā kusalañca abyākatañca dhammaṃ paṭicca kusalo dhammo uppajjeyya hetupaccayā. Siyā kusalañca abyākatañca dhammaṃ paṭicca akusalo dhammo uppajjeyya hetupaccayā. Siyā kusalañca abyākatañca dhammaṃ paṭicca abyākato dhammo uppajjeyya hetupaccayā. Siyā kusalañca abyākatañca dhammaṃ paṭicca kusalo ca abyākato ca dhammā uppajjeyyuṃ hetupaccayā. Siyā kusalañca abyākatañca dhammaṃ paṭicca akusalo ca abyākato ca dhammā uppajjeyyuṃ hetupaccayā. Siyā kusalañca abyākatañca dhammaṃ paṭicca kusalo ca akusalo ca dhammā uppajjeyyuṃ hetupaccayā. Siyā kusalañca abyākatañca dhammaṃ paṭicca kusalo ca akusalo ca abyākato ca dhammā uppajjeyyuṃ hetupaccayā.

1.3.1.1.5. Akusalābyākatapada

Siyā akusalañca abyākatañca dhammaṃ paṭicca kusalo dhammo uppajjeyya hetupaccayā. Siyā akusalañca abyākatañca dhammaṃ paṭicca akusalo dhammo uppajjeyya hetupaccayā. Siyā akusalañca abyākatañca dhammaṃ paṭicca abyākato dhammo uppajjeyya hetupaccayā. Siyā akusalañca abyākatañca dhammaṃ paṭicca kusalo ca abyākato ca dhammā uppajjeyyuṃ hetupaccayā. Siyā akusalañca abyākatañca dhammaṃ paṭicca akusalo ca abyākato ca dhammā uppajjeyyuṃ hetupaccayā. Siyā akusalañca abyākatañca dhammaṃ paṭicca kusalo ca akusalo ca dhammā uppajjeyyuṃ hetupaccayā. Siyā akusalañca abyākatañca dhammaṃ paṭicca kusalo ca akusalo ca abyākato ca dhammā uppajjeyyuṃ hetupaccayā.

1.3.1.1.6. Kusalākusalapada

Siyā kusalañca akusalañca dhammaṃ paṭicca kusalo dhammo uppajjeyya hetupaccayā. Siyā kusalañca akusalañca dhammaṃ paṭicca akusalo dhammo uppajjeyya hetupaccayā. Siyā kusalañca akusalañca dhammaṃ paṭicca abyākato dhammo uppajjeyya hetupaccayā. Siyā kusalañca akusalañca dhammaṃ paṭicca kusalo ca abyākato ca dhammā uppajjeyyuṃ hetupaccayā. Siyā kusalañca akusalañca dhammaṃ paṭicca akusalo ca abyākato ca dhammā uppajjeyyuṃ hetupaccayā. Siyā kusalañca akusalañca dhammaṃ paṭicca kusalo ca akusalo ca dhammā uppajjeyyuṃ hetupaccayā. Siyā kusalañca akusalañca dhammaṃ paṭicca kusalo ca akusalo ca abyākato ca dhammā uppajjeyyuṃ hetupaccayā.

1.3.1.1.7. Kusalākusalābyākatapada

Siyā kusalañca akusalañca abyākatañca dhammaṃ paṭicca kusalo dhammo uppajjeyya hetupaccayā. Siyā kusalañca akusalañca abyākatañca dhammaṃ paṭicca akusalo dhammo uppajjeyya hetupaccayā. Siyā kusalañca akusalañca abyākatañca dhammaṃ paṭicca abyākato dhammo uppajjeyya hetupaccayā. Siyā kusalañca akusalañca abyākatañca dhammaṃ paṭicca kusalo ca abyākato ca dhammā uppajjeyyuṃ hetupaccayā. Siyā kusalañca akusalañca abyākatañca dhammaṃ paṭicca akusalo ca abyākato ca dhammā uppajjeyyuṃ hetupaccayā. Siyā kusalañca akusalañca abyākatañca dhammaṃ paṭicca kusalo ca akusalo ca dhammā uppajjeyyuṃ hetupaccayā. Siyā kusalañca akusalañca abyākatañca dhammaṃ paṭicca kusalo ca akusalo ca abyākato ca dhammā uppajjeyyuṃ hetupaccayā.

Hetupaccayavāro.

Siyā kusalaṃ dhammaṃ paṭicca kusalo dhammo uppajjeyya ārammaṇapaccayā.

(Yathā hetupaccayo vitthārito, evaṃ ārammaṇapaccayopi vitthāretabbo vācanāmaggena.)

Siyā kusalaṃ dhammaṃ paṭicca kusalo dhammo uppajjeyya adhipatipaccayā … anantarapaccayā … samanantarapaccayā … sahajātapaccayā … aññamaññapaccayā … nissayapaccayā … upanissayapaccayā … purejātapaccayā … pacchājātapaccayā … āsevanapaccayā … kammapaccayā … vipākapaccayā … āhārapaccayā … indriyapaccayā … jhānapaccayā … maggapaccayā … sampayuttapaccayā … vippayuttapaccayā … atthipaccayā … natthipaccayā … vigatapaccayā.

Siyā kusalaṃ dhammaṃ paṭicca kusalo dhammo uppajjeyya avigatapaccayā …pe… akusalaṃ dhammaṃ paṭicca … abyākataṃ dhammaṃ paṭicca … kusalañca abyākatañca dhammaṃ paṭicca … akusalañca abyākatañca dhammaṃ paṭicca … kusalañca akusalañca dhammaṃ paṭicca … kusalañca akusalañca abyākatañca dhammaṃ paṭicca kusalo dhammo uppajjeyya … akusalo dhammo uppajjeyya … abyākato dhammo uppajjeyya … kusalo ca abyākato ca dhammā uppajjeyyuṃ … akusalo ca abyākato ca dhammā uppajjeyyuṃ … kusalo ca akusalo ca dhammā uppajjeyyuṃ … kusalo ca akusalo ca abyākato ca dhammā uppajjeyyuṃ avigatapaccayā.

(Yathā hetupaccayo vitthārito, evaṃ avigatapaccayopi vitthāretabbo vācanāmaggena.)

Ekamūlakaṃ.

1.3.1.3. Hetumūlaka

Siyā kusalaṃ dhammaṃ paṭicca kusalo dhammo uppajjeyya hetupaccayā ārammaṇapaccayā …pe… siyā kusalañca akusalañca abyākatañca dhammaṃ paṭicca kusalo ca akusalo ca abyākato ca dhammā uppajjeyyuṃ hetupaccayā ārammaṇapaccayā.

Siyā kusalaṃ dhammaṃ paṭicca kusalo dhammo uppajjeyya hetupaccayā adhipatipaccayā …pe… hetupaccayā anantarapaccayā … hetupaccayā samanantarapaccayā …pe… hetupaccayā avigatapaccayā.

Dumūlakaṃ.

Siyā kusalaṃ dhammaṃ paṭicca kusalo dhammo uppajjeyya hetupaccayā ārammaṇapaccayā adhipatipaccayā …pe… hetupaccayā ārammaṇapaccayā anantarapaccayā …pe… hetupaccayā ārammaṇapaccayā avigatapaccayā.

Timūlakaṃ.

Siyā kusalaṃ dhammaṃ paṭicca kusalo dhammo uppajjeyya hetupaccayā ārammaṇapaccayā adhipatipaccayā anantarapaccayā …pe… hetupaccayā ārammaṇapaccayā adhipatipaccayā avigatapaccayā.

Catumūlakaṃ.

(Pañcamūlakādikā saṅkhittā. Ekamūlakaṃ, dumūlakaṃ, timūlakaṃ, catumūlakaṃ, pañcamūlakaṃ, sabbamūlakaṃ asammuyhantena vitthāretabbaṃ.)

Hetumūlakaṃ.

1.3.1.4. Ārammaṇamūlakādi

Siyā kusalaṃ dhammaṃ paṭicca kusalo dhammo uppajjeyya ārammaṇapaccayā hetupaccayā … ārammaṇapaccayā adhipatipaccayā …pe… ārammaṇapaccayā avigatapaccayā.

Siyā kusalaṃ dhammaṃ paṭicca kusalo dhammo uppajjeyya adhipatipaccayā … anantarapaccayā … samanantarapaccayā … sahajātapaccayā … aññamaññapaccayā …pe… avigatapaccayā hetupaccayā … avigatapaccayā ārammaṇapaccayā … avigatapaccayā adhipatipaccayā …pe… avigatapaccayā vigatapaccayā.

Dumūlakaṃ.

Siyā kusalaṃ dhammaṃ paṭicca kusalo dhammo uppajjeyya avigatapaccayā hetupaccayā ārammaṇapaccayā … avigatapaccayā hetupaccayā adhipatipaccayā … avigatapaccayā hetupaccayā anantarapaccayā …pe… avigatapaccayā hetupaccayā vigatapaccayā.

Siyā kusalaṃ dhammaṃ paṭicca kusalo dhammo uppajjeyya avigatapaccayā hetupaccayā ārammaṇapaccayā adhipatipaccayā … avigatapaccayā hetupaccayā ārammaṇapaccayā anantarapaccayā …pe… vigatapaccayā.

(Ekekassa padassa ekamūlakaṃ, dumūlakaṃ, timūlakaṃ, catumūlakaṃ, pañcamūlakaṃ, sabbamūlakaṃ asammuyhantena vitthāretabbaṃ.)

Tikañca paṭṭhānavaraṃ dukuttamaṃ,

Dukaṃ tikañceva tikaṃ dukañca;

Tikaṃ tikañceva dukaṃ dukañca,

Cha anulomamhi nayā sugambhīrāti.

1.1.3.2. Paccayapaccanīya

Siyā kusalaṃ dhammaṃ paṭicca kusalo dhammo uppajjeyya nahetupaccayā.

(Yathā anulome hetupaccayo vitthārito, evaṃ paccanīyepi nahetupaccayo vitthāretabbo.)

Siyā kusalaṃ dhammaṃ paṭicca kusalo dhammo uppajjeyya naārammaṇapaccayā … naadhipatipaccayā … naanantarapaccayā … nasamanantarapaccayā … nasahajātapaccayā … naaññamaññapaccayā … nanissayapaccayā … naupanissayapaccayā … napurejātapaccayā … napacchājātapaccayā … naāsevanapaccayā … nakammapaccayā … navipākapaccayā … naāhārapaccayā … naindriyapaccayā … najhānapaccayā … namaggapaccayā … nasampayuttapaccayā … navippayuttapaccayā … noatthipaccayā … nonatthipaccayā … novigatapaccayā … noavigatapaccayā.

Siyā kusalaṃ dhammaṃ paṭicca kusalo dhammo uppajjeyya nahetupaccayā naārammaṇapaccayā ….

(Yathā anulome ekekassa padassa ekamūlakaṃ, dumūlakaṃ, timūlakaṃ, catumūlakaṃ, yāva tevīsatimūlakaṃ evaṃ paccanīyepi vitthāretabbaṃ.)

Tikañca paṭṭhānavaraṃ dukuttamaṃ,

Dukaṃ tikañceva tikaṃ dukañca;

Tikaṃ tikañceva dukaṃ dukañca,

Cha paccanīyamhi nayā sugambhīrāti.

1.1.3.3. Paccayānulomapaccanīya

Siyā kusalaṃ dhammaṃ paṭicca kusalo dhammo uppajjeyya hetupaccayā naārammaṇapaccayā … siyā kusalaṃ dhammaṃ paṭicca akusalo dhammo uppajjeyya hetupaccayā naārammaṇapaccayā.

(Yathā anulome hetupaccayo vitthārito, evaṃ anulomapaccanīyepi padaṃ vitthāretabbaṃ.)

Siyā kusalaṃ dhammaṃ paṭicca kusalo dhammo uppajjeyya hetupaccayā naadhipatipaccayā … hetupaccayā naanantarapaccayā …pe… hetupaccayā noavigatapaccayā.

Siyā kusalaṃ dhammaṃ paṭicca kusalo dhammo uppajjeyya hetupaccayā ārammaṇapaccayā naadhipatipaccayā … hetupaccayā ārammaṇapaccayā naanantarapaccayā …pe… hetupaccayā ārammaṇapaccayā noavigatapaccayā.

Hetupaccayā ārammaṇapaccayā adhipatipaccayā naanantarapaccayā …pe… hetupaccayā ārammaṇapaccayā adhipatipaccayā noavigatapaccayā.

Hetupaccayā ārammaṇapaccayā adhipatipaccayā anantarapaccayā nasamanantarapaccayā …pe… hetupaccayā ārammaṇapaccayā adhipatipaccayā anantarapaccayā noavigatapaccayā …pe….

Hetupaccayā ārammaṇapaccayā adhipatipaccayā anantarapaccayā samanantarapaccayā sahajātapaccayā aññamaññapaccayā nissayapaccayā upanissayapaccayā purejātapaccayā pacchājātapaccayā āsevanapaccayā kammapaccayā vipākapaccayā āhārapaccayā indriyapaccayā jhānapaccayā maggapaccayā sampayuttapaccayā vippayuttapaccayā atthipaccayā natthipaccayā vigatapaccayā noavigatapaccayā.

Siyā kusalaṃ dhammaṃ paṭicca kusalo dhammo uppajjeyya ārammaṇapaccayā … adhipatipaccayā … anantarapaccayā …pe… avigatapaccayā nahetupaccayā … avigatapaccayā naārammaṇapaccayā …pe… avigatapaccayā novigatapaccayā.

Avigatapaccayā hetupaccayā naārammaṇapaccayā …pe… avigatapaccayā hetupaccayā novigatapaccayā.

Avigatapaccayā hetupaccayā ārammaṇapaccayā naadhipatipaccayā …pe… avigatapaccayā hetupaccayā ārammaṇapaccayā novigatapaccayā.

Avigatapaccayā hetupaccayā ārammaṇapaccayā adhipatipaccayā anantarapaccayā samanantarapaccayā sahajātapaccayā …pe… novigatapaccayā.

Tikañca paṭṭhānavaraṃ dukuttamaṃ,

Dukaṃ tikañceva tikaṃ dukañca;

Tikaṃ tikañceva dukaṃ dukañca,

Cha anulomapaccanīyamhi nayā sugambhīrāti.

1.1.3.4. Paccayapaccanīyānuloma

Siyā kusalaṃ dhammaṃ paṭicca kusalo dhammo uppajjeyya nahetupaccayā ārammaṇapaccayā. Siyā kusalaṃ dhammaṃ paṭicca kusalo dhammo uppajjeyya nahetupaccayā adhipatipaccayā …pe… nahetupaccayā avigatapaccayā.

Siyā kusalaṃ dhammaṃ paṭicca kusalo dhammo uppajjeyya nahetupaccayā naārammaṇapaccayā adhipatipaccayā …pe… avigatapaccayā.

Nahetupaccayā naārammaṇapaccayā naadhipatipaccayā …pe… avigatapaccayā.

Nahetupaccayā naārammaṇapaccayā naadhipatipaccayā naanantarapaccayā nasamanantarapaccayā …pe… noatthipaccayā nonatthipaccayā novigatapaccayā avigatapaccayā.

Siyā kusalaṃ dhammaṃ paṭicca kusalo dhammo uppajjeyya naārammaṇapaccayā hetupaccayā.

Siyā kusalaṃ dhammaṃ paṭicca kusalo dhammo uppajjeyya naārammaṇapaccayā adhipatipaccayā …pe… naārammaṇapaccayā avigatapaccayā …pe… noavigatapaccayā hetupaccayā … noavigatapaccayā ārammaṇapaccayā …pe… noavigatapaccayā vigatapaccayā.

Noavigatapaccayā nahetupaccayā ārammaṇapaccayā …pe… noavigatapaccayā nahetupaccayā vigatapaccayā.

Noavigatapaccayā nahetupaccayā naārammaṇapaccayā naadhipatipaccayā …pe… noatthipaccayā nonatthipaccayā vigatapaccayā.

Tikañca paṭṭhānavaraṃ dukuttamaṃ,

Dukaṃ tikañceva tikaṃ dukañca;

Tikaṃ tikañceva dukaṃ dukañca,

Cha paccanīyānulomamhi nayā sugambhīrāti.

Paṇṇattivāro.

Niddesavāre tevīsatipaccayā.

Nguyên văn Pāli: Paṭṭhāna: Kusalattika, Paṭiccavāra (phần đầu)Bản Mahāsaṅgīti (SuttaCentral)

Paṭṭhānapakaraṇa

Dhammānuloma (1), Tikapaṭṭhānapāḷi (1)

1.2. Kusalattika

Vibhaṅgavāra

Anuloma-hetu

Kusalaṃ dhammaṃ paṭicca kusalo dhammo uppajjati hetupaccayā—kusalaṃ ekaṃ khandhaṃ paṭicca tayo khandhā, tayo khandhe paṭicca eko khandho, dve khandhe paṭicca dve khandhā. Kusalaṃ dhammaṃ paṭicca abyākato dhammo uppajjati hetupaccayā—kusale khandhe paṭicca cittasamuṭṭhānaṃ rūpaṃ. Kusalaṃ dhammaṃ paṭicca kusalo ca abyākato ca dhammā uppajjanti hetupaccayā—kusalaṃ ekaṃ khandhaṃ paṭicca tayo khandhā cittasamuṭṭhānañca rūpaṃ, tayo khandhe paṭicca eko khandho cittasamuṭṭhānañca rūpaṃ, dve khandhe paṭicca dve khandhā cittasamuṭṭhānañca rūpaṃ.

Akusalaṃ dhammaṃ paṭicca akusalo dhammo uppajjati hetupaccayā—akusalaṃ ekaṃ khandhaṃ paṭicca tayo khandhā, tayo khandhe paṭicca eko khandho, dve khandhe paṭicca dve khandhā. Akusalaṃ dhammaṃ paṭicca abyākato dhammo uppajjati hetupaccayā—akusale khandhe paṭicca cittasamuṭṭhānaṃ rūpaṃ. Akusalaṃ dhammaṃ paṭicca akusalo ca abyākato ca dhammā uppajjanti hetupaccayā—akusalaṃ ekaṃ khandhaṃ paṭicca tayo khandhā cittasamuṭṭhānañca rūpaṃ, tayo khandhe paṭicca eko khandho cittasamuṭṭhānañca rūpaṃ, dve khandhe paṭicca dve khandhā cittasamuṭṭhānañca rūpaṃ.

Abyākataṃ dhammaṃ paṭicca abyākato dhammo uppajjati hetupaccayā— vipākābyākataṃ kiriyābyākataṃ ekaṃ khandhaṃ paṭicca tayo khandhā cittasamuṭṭhānañca rūpaṃ, tayo khandhe paṭicca eko khandho cittasamuṭṭhānañca rūpaṃ, dve khandhe paṭicca dve khandhā cittasamuṭṭhānañca rūpaṃ; paṭisandhikkhaṇe vipākābyākataṃ ekaṃ khandhaṃ paṭicca tayo khandhā kaṭattā ca rūpaṃ, tayo khandhe paṭicca eko khandho kaṭattā ca rūpaṃ, dve khandhe paṭicca dve khandhā kaṭattā ca rūpaṃ; khandhe paṭicca vatthu, vatthuṃ paṭicca khandhā; ekaṃ mahābhūtaṃ paṭicca tayo mahābhūtā, tayo mahābhūte paṭicca ekaṃ mahābhūtaṃ, dve mahābhūte paṭicca dve mahābhūtā, mahābhūte paṭicca cittasamuṭṭhānaṃ rūpaṃ kaṭattārūpaṃ upādārūpaṃ.

Kusalañca abyākatañca dhammaṃ paṭicca abyākato dhammo uppajjati hetupaccayā— kusale khandhe ca mahābhūte ca paṭicca cittasamuṭṭhānaṃ rūpaṃ.

Akusalañca abyākatañca dhammaṃ paṭicca abyākato dhammo uppajjati hetupaccayā— akusale khandhe ca mahābhūte ca paṭicca cittasamuṭṭhānaṃ rūpaṃ.

Ārammaṇa

Kusalaṃ dhammaṃ paṭicca kusalo dhammo uppajjati ārammaṇapaccayā—kusalaṃ ekaṃ khandhaṃ paṭicca tayo khandhā, tayo khandhe paṭicca eko khandho, dve khandhe paṭicca dve khandhā.

Akusalaṃ dhammaṃ paṭicca akusalo dhammo uppajjati ārammaṇapaccayā—akusalaṃ ekaṃ khandhaṃ paṭicca tayo khandhā, tayo khandhe paṭicca eko khandho, dve khandhe paṭicca dve khandhā.

Abyākataṃ dhammaṃ paṭicca abyākato dhammo uppajjati ārammaṇapaccayā— vipākābyākataṃ kiriyābyākataṃ ekaṃ khandhaṃ paṭicca tayo khandhā, tayo khandhe paṭicca eko khandho, dve khandhe paṭicca dve khandhā; paṭisandhikkhaṇe vipākābyākataṃ ekaṃ khandhaṃ paṭicca tayo khandhā, tayo khandhe paṭicca eko khandho, dve khandhe paṭicca dve khandhā, vatthuṃ paṭicca khandhā.

Adhipati

Kusalaṃ dhammaṃ paṭicca kusalo dhammo uppajjati adhipatipaccayā—kusalaṃ ekaṃ khandhaṃ paṭicca tayo khandhā, tayo khandhe paṭicca eko khandho, dve khandhe paṭicca dve khandhā. Kusalaṃ dhammaṃ paṭicca abyākato dhammo uppajjati adhipatipaccayā—kusale khandhe paṭicca cittasamuṭṭhānaṃ rūpaṃ. Kusalaṃ dhammaṃ paṭicca kusalo ca abyākato ca dhammā uppajjanti adhipatipaccayā— kusalaṃ ekaṃ khandhaṃ paṭicca tayo khandhā cittasamuṭṭhānañca rūpaṃ, tayo khandhe paṭicca eko khandho cittasamuṭṭhānañca rūpaṃ, dve khandhe paṭicca dve khandhā cittasamuṭṭhānañca rūpaṃ.

Akusalaṃ dhammaṃ paṭicca akusalo dhammo uppajjati adhipatipaccayā—akusalaṃ ekaṃ khandhaṃ paṭicca tayo khandhā, tayo khandhe paṭicca eko khandho, dve khandhe paṭicca dve khandhā. Akusalaṃ dhammaṃ paṭicca abyākato dhammo uppajjati adhipatipaccayā—akusale khandhe paṭicca cittasamuṭṭhānaṃ rūpaṃ. Akusalaṃ dhammaṃ paṭicca akusalo ca abyākato ca dhammā uppajjanti adhipatipaccayā— akusalaṃ ekaṃ khandhaṃ paṭicca tayo khandhā cittasamuṭṭhānañca rūpaṃ, tayo khandhe paṭicca eko khandho cittasamuṭṭhānañca rūpaṃ, dve khandhe paṭicca dve khandhā cittasamuṭṭhānañca rūpaṃ.

Abyākataṃ dhammaṃ paṭicca abyākato dhammo uppajjati adhipatipaccayā— vipākābyākataṃ kiriyābyākataṃ ekaṃ khandhaṃ paṭicca tayo khandhā cittasamuṭṭhānañca rūpaṃ, tayo khandhe paṭicca eko khandho cittasamuṭṭhānañca rūpaṃ, dve khandhe paṭicca dve khandhā cittasamuṭṭhānañca rūpaṃ; ekaṃ mahābhūtaṃ paṭicca tayo mahābhūtā, tayo mahābhūte paṭicca ekaṃ mahābhūtaṃ, dve mahābhūte paṭicca dve mahābhūtā, mahābhūte paṭicca cittasamuṭṭhānaṃ rūpaṃ upādārūpaṃ.

Kusalañca abyākatañca dhammaṃ paṭicca abyākato dhammo uppajjati adhipatipaccayā—kusale khandhe ca mahābhūte ca paṭicca cittasamuṭṭhānaṃ rūpaṃ.

Akusalañca abyākatañca dhammaṃ paṭicca abyākato dhammo uppajjati adhipatipaccayā—akusale khandhe ca mahābhūte ca paṭicca cittasamuṭṭhānaṃ rūpaṃ.

Anantara-samanantara

Kusalaṃ dhammaṃ paṭicca kusalo dhammo uppajjati anantarapaccayā … samanantarapaccayā—kusalaṃ ekaṃ khandhaṃ paṭicca tayo khandhā. (Anantarampi samanantarampi ārammaṇapaccayasadisaṃ.)

Sahajāta

Kusalaṃ dhammaṃ paṭicca kusalo dhammo uppajjati sahajātapaccayā—kusalaṃ ekaṃ khandhaṃ paṭicca tayo khandhā, tayo khandhe paṭicca eko khandho, dve khandhe paṭicca dve khandhā. Kusalaṃ dhammaṃ paṭicca abyākato dhammo uppajjati sahajātapaccayā—kusale khandhe paṭicca cittasamuṭṭhānaṃ rūpaṃ. Kusalaṃ dhammaṃ paṭicca kusalo ca abyākato ca dhammā uppajjanti sahajātapaccayā— kusalaṃ ekaṃ khandhaṃ paṭicca tayo khandhā cittasamuṭṭhānañca rūpaṃ, tayo khandhe paṭicca eko khandho cittasamuṭṭhānañca rūpaṃ, dve khandhe paṭicca dve khandhā cittasamuṭṭhānañca rūpaṃ.

Akusalaṃ dhammaṃ paṭicca akusalo dhammo uppajjati sahajātapaccayā—akusalaṃ ekaṃ khandhaṃ paṭicca tayo khandhā, tayo khandhe paṭicca eko khandho, dve khandhe paṭicca dve khandhā. Akusalaṃ dhammaṃ paṭicca abyākato dhammo uppajjati sahajātapaccayā—akusale khandhe paṭicca cittasamuṭṭhānaṃ rūpaṃ. Akusalaṃ dhammaṃ paṭicca akusalo ca abyākato ca dhammā uppajjanti sahajātapaccayā— akusalaṃ ekaṃ khandhaṃ paṭicca tayo khandhā cittasamuṭṭhānañca rūpaṃ, tayo khandhe paṭicca eko khandho cittasamuṭṭhānañca rūpaṃ, dve khandhe paṭicca dve khandhā cittasamuṭṭhānañca rūpaṃ.

Abyākataṃ dhammaṃ paṭicca abyākato dhammo uppajjati sahajātapaccayā— vipākābyākataṃ kiriyābyākataṃ ekaṃ khandhaṃ paṭicca tayo khandhā cittasamuṭṭhānañca rūpaṃ, tayo khandhe paṭicca eko khandho cittasamuṭṭhānañca rūpaṃ, dve khandhe paṭicca dve khandhā cittasamuṭṭhānañca rūpaṃ; paṭisandhikkhaṇe vipākābyākataṃ ekaṃ khandhaṃ paṭicca tayo khandhā kaṭattā ca rūpaṃ, tayo khandhe paṭicca eko khandho kaṭattā ca rūpaṃ, dve khandhe paṭicca dve khandhā kaṭattā ca rūpaṃ; khandhe paṭicca vatthu, vatthuṃ paṭicca khandhā; ekaṃ mahābhūtaṃ paṭicca tayo mahābhūtā, tayo mahābhūte paṭicca ekaṃ mahābhūtaṃ, dve mahābhūte paṭicca dve mahābhūtā, mahābhūte paṭicca cittasamuṭṭhānaṃ rūpaṃ kaṭattārūpaṃ upādārūpaṃ; bāhiraṃ ekaṃ mahābhūtaṃ paṭicca tayo mahābhūtā, tayo mahābhūte paṭicca ekaṃ mahābhūtaṃ, dve mahābhūte paṭicca dve mahābhūtā, mahābhūte paṭicca upādārūpaṃ; āhārasamuṭṭhānaṃ ekaṃ mahābhūtaṃ paṭicca tayo mahābhūtā, tayo mahābhūte paṭicca ekaṃ mahābhūtaṃ, dve mahābhūte paṭicca dve mahābhūtā, mahābhūte paṭicca upādārūpaṃ; utusamuṭṭhānaṃ ekaṃ mahābhūtaṃ paṭicca tayo mahābhūtā, tayo mahābhūte paṭicca ekaṃ mahābhūtaṃ, dve mahābhūte paṭicca dve mahābhūtā, mahābhūte paṭicca upādārūpaṃ; asaññasattānaṃ ekaṃ mahābhūtaṃ paṭicca tayo mahābhūtā, tayo mahābhūte paṭicca ekaṃ mahābhūtaṃ, dve mahābhūte paṭicca dve mahābhūtā, mahābhūte paṭicca kaṭattārūpaṃ upādārūpaṃ.

Kusalañca abyākatañca dhammaṃ paṭicca abyākato dhammo uppajjati sahajātapaccayā—kusale khandhe ca mahābhūte ca paṭicca cittasamuṭṭhānaṃ rūpaṃ.

Akusalañca abyākatañca dhammaṃ paṭicca abyākato dhammo uppajjati sahajātapaccayā—akusale khandhe ca mahābhūte ca paṭicca cittasamuṭṭhānaṃ rūpaṃ.

Aññamañña

Kusalaṃ dhammaṃ paṭicca kusalo dhammo uppajjati aññamaññapaccayā—kusalaṃ ekaṃ khandhaṃ paṭicca tayo khandhā, tayo khandhe paṭicca eko khandho, dve khandhe paṭicca dve khandhā.

Akusalaṃ dhammaṃ paṭicca akusalo dhammo uppajjati aññamaññapaccayā—akusalaṃ ekaṃ khandhaṃ paṭicca tayo khandhā, tayo khandhe paṭicca eko khandho, dve khandhe paṭicca dve khandhā.

Abyākataṃ dhammaṃ paṭicca abyākato dhammo uppajjati aññamaññapaccayā— vipākābyākataṃ kiriyābyākataṃ ekaṃ khandhaṃ paṭicca tayo khandhā, tayo khandhe paṭicca eko khandho, dve khandhe paṭicca dve khandhā; paṭisandhikkhaṇe vipākābyākataṃ ekaṃ khandhaṃ paṭicca tayo khandhā vatthu ca, tayo khandhe paṭicca eko khandho vatthu ca, dve khandhe paṭicca dve khandhā vatthu ca; khandhe paṭicca vatthu, vatthuṃ paṭicca khandhā; ekaṃ mahābhūtaṃ paṭicca tayo mahābhūtā, tayo mahābhūte paṭicca ekaṃ mahābhūtaṃ, dve mahābhūte paṭicca dve mahābhūtā; bāhiraṃ … āhārasamuṭṭhānaṃ … utusamuṭṭhānaṃ … asaññasattānaṃ ekaṃ mahābhūtaṃ paṭicca tayo mahābhūtā, tayo mahābhūte paṭicca ekaṃ mahābhūtaṃ, dve mahābhūte paṭicca dve mahābhūtā.

Nissaya

Kusalaṃ dhammaṃ paṭicca kusalo dhammo uppajjati nissayapaccayā—kusalaṃ ekaṃ khandhaṃ paṭicca …. (Nissayapaccayaṃ sahajātapaccayasadisaṃ.)

Upanissaya

Kusalaṃ dhammaṃ paṭicca kusalo dhammo uppajjati upanissayapaccayā—kusalaṃ ekaṃ khandhaṃ paṭicca …. (Upanissayapaccayaṃ ārammaṇapaccayasadisaṃ.)

Purejāta

Kusalaṃ dhammaṃ paṭicca kusalo dhammo uppajjati purejātapaccayā—kusalaṃ ekaṃ khandhaṃ paṭicca tayo khandhā, tayo khandhe paṭicca eko khandho, dve khandhe paṭicca dve khandhā. Vatthuṃ purejātapaccayā.

Akusalaṃ dhammaṃ paṭicca akusalo dhammo uppajjati purejātapaccayā—akusalaṃ ekaṃ khandhaṃ paṭicca tayo khandhā, tayo khandhe paṭicca eko khandho, dve khandhe paṭicca dve khandhā. Vatthuṃ purejātapaccayā.

Abyākataṃ dhammaṃ paṭicca abyākato dhammo uppajjati purejātapaccayā— vipākābyākataṃ kiriyābyākataṃ ekaṃ khandhaṃ paṭicca tayo khandhā, tayo khandhe paṭicca eko khandho, dve khandhe paṭicca dve khandhā. Vatthuṃ purejātapaccayā.

Āsevana

Kusalaṃ dhammaṃ paṭicca kusalo dhammo uppajjati āsevanapaccayā—kusalaṃ ekaṃ khandhaṃ paṭicca tayo khandhā, tayo khandhe paṭicca eko khandho, dve khandhe paṭicca dve khandhā.

Akusalaṃ dhammaṃ paṭicca akusalo dhammo uppajjati āsevanapaccayā—akusalaṃ ekaṃ khandhaṃ paṭicca tayo khandhā, tayo khandhe paṭicca eko khandho, dve khandhe paṭicca dve khandhā.

Abyākataṃ dhammaṃ paṭicca abyākato dhammo uppajjati āsevanapaccayā— kiriyābyākataṃ ekaṃ khandhaṃ paṭicca tayo khandhā, tayo khandhe paṭicca eko khandho, dve khandhe paṭicca dve khandhā.

Kamma

Kusalaṃ dhammaṃ paṭicca kusalo dhammo uppajjati kammapaccayā—kusalaṃ ekaṃ khandhaṃ paṭicca … tīṇi.

Akusalaṃ dhammaṃ paṭicca … tīṇi.

Abyākataṃ dhammaṃ paṭicca abyākato dhammo uppajjati kammapaccayā— vipākābyākataṃ kiriyābyākataṃ ekaṃ khandhaṃ paṭicca …pe… paṭisandhikkhaṇe …pe… ekaṃ mahābhūtaṃ paṭicca tayo mahābhūtā …pe… mahābhūte paṭicca cittasamuṭṭhānaṃ rūpaṃ kaṭattārūpaṃ upādārūpaṃ; asaññasattānaṃ ekaṃ mahābhūtaṃ paṭicca tayo mahābhūtā …pe… mahābhūte paṭicca kaṭattārūpaṃ upādārūpaṃ.

Kusalañca abyākatañca dhammaṃ paṭicca abyākato dhammo uppajjati kammapaccayā— kusale khandhe ca mahābhūte ca paṭicca cittasamuṭṭhānaṃ rūpaṃ.

Akusalañca abyākatañca dhammaṃ paṭicca abyākato dhammo uppajjati kammapaccayā— akusale khandhe ca mahābhūte ca paṭicca cittasamuṭṭhānaṃ rūpaṃ.

Vipāka

Abyākataṃ dhammaṃ paṭicca abyākato dhammo uppajjati vipākapaccayā— vipākābyākataṃ ekaṃ khandhaṃ paṭicca tayo khandhā cittasamuṭṭhānañca rūpaṃ, tayo khandhe paṭicca eko khandho cittasamuṭṭhānañca rūpaṃ, dve khandhe paṭicca dve khandhā cittasamuṭṭhānañca rūpaṃ; paṭisandhikkhaṇe vipākābyākataṃ ekaṃ khandhaṃ paṭicca tayo khandhā kaṭattā ca rūpaṃ, tayo khandhe paṭicca eko khandho kaṭattā ca rūpaṃ, dve khandhe paṭicca dve khandhā kaṭattā ca rūpaṃ; khandhe paṭicca vatthu, vatthuṃ paṭicca khandhā; ekaṃ mahābhūtaṃ paṭicca tayo mahābhūtā; tayo mahābhūte paṭicca ekaṃ mahābhūtaṃ, dve mahābhūte paṭicca dve mahābhūtā, mahābhūte paṭicca cittasamuṭṭhānaṃ rūpaṃ kaṭattārūpaṃ upādārūpaṃ.

Āhāra

Kusalaṃ dhammaṃ paṭicca kusalo dhammo uppajjati āhārapaccayā—kusalaṃ ekaṃ khandhaṃ paṭicca … tīṇi.

Akusalaṃ dhammaṃ paṭicca akusalo dhammo uppajjati āhārapaccayā—akusalaṃ ekaṃ khandhaṃ paṭicca … tīṇi.

Abyākataṃ dhammaṃ paṭicca abyākato dhammo uppajjati āhārapaccayā— vipākābyākataṃ kiriyābyākataṃ ekaṃ khandhaṃ paṭicca …pe… paṭisandhikkhaṇe …pe… ekaṃ mahābhūtaṃ paṭicca tayo mahābhūtā …pe… mahābhūte paṭicca cittasamuṭṭhānaṃ rūpaṃ kaṭattārūpaṃ upādārūpaṃ; āhārasamuṭṭhānaṃ ekaṃ mahābhūtaṃ paṭicca …pe… mahābhūte paṭicca upādārūpaṃ.

Chánh tạng Paṭṭhāna, Paccayuddesa, Paccayaniddesa, Kusalattika Chú giải Atthasālinī, Nidānakathā; Pañcappakaraṇa-aṭṭhakathā Sớ giải Ledi Sayadaw, Paṭṭhānuddesa-dīpanī Chương trình Abhidhammajotika, Lớp 9 (Mahā-Abhidhammika-eka)

◎ Paramatthadhamma · Paññatti

Bảng Chi Pháp: cả Vi Diệu Pháp trên một trang

Tattha vuttābhidhammatthā, catudhā paramatthato.
Cittaṃ cetasikaṃ rūpaṃ, nibbānamiti sabbathā.

Các pháp được nói trong Vi Diệu Pháp, xét theo chân đế, gồm bốn loại: tâm, tâm sở, sắc và Níp-bàn.

Abhidhammatthasaṅgaha, §2

Tô màu theo

Tìm trên bảng

Đố nhanh từ bảng

Mỗi câu hỏi được sinh từ dữ liệu của bảng

Bảng dựng lại từ "Bảng Chi Pháp" (bản in mặt trước) mà nhiều lớp Vi Diệu Pháp tiếng Việt đang dùng. Màu thọ được chọn lại (khác bản in) để dễ phân biệt với màu cõi: cam là hỷ, xám là xả, lam là ưu, đỏ là khổ, lục là lạc. Trên bản in, tâm sở được gọi là "sở hữu". Mọi con số đều được tính lại từ quy tắc phối hợp ở chương 2 Saṅgaha và khớp với bản in.

Giáo trình Abhidhammatthasaṅgaho I–III, VI–VIII (bản Chaṭṭha Saṅgāyana) Sớ giải Abhidhammatthavibhāvinī (tên các loại chế định) Chú giải Atthasālinī; Visuddhimagga XIV (bốn đặc điểm của tâm sở) Bảng gốc Bảng Chi Pháp, mặt trước (bản đã duyệt)

☸ Visuddhimagga · sách liên kết

Thanh Tịnh Đạo Dễ Hiểu

Sách đi tiếp sau bộ này: giáo trình Visuddhimagga của Ngài Buddhaghosa, 23 chương theo ba phần Giới, Định, Tuệ. Mỗi chương kèm nguyên văn Pāli Chánh tạng, Chú giải, Sớ giải đã đối chiếu từng chữ, có mô phỏng tương tác, và đặt lời dạy của Ngài Pa-Auk Sayadaw bên cạnh để đối chiếu.

Mở sách Thanh Tịnh Đạo Dễ Hiểu ↗

Những gì đã học ở đây được dùng lại ở đâu

Thanh Tịnh Đạo gọi uẩn, xứ, giới, quyền, đế và duyên khởi là "đất của tuệ". Phần lớn đất ấy chính là Vi Diệu Pháp; các bảng của Ngài Pa-Auk cũng đếm danh sắc theo đúng 52 tâm sở và 28 sắc ở Bảng Chi Pháp phía trên.

Bài 1–2 · Tâm, tâm sởChương 14 (năm uẩn: 89 tâm, 52 tâm sở) và chương 18 (kiến thanh tịnh: 34 danh pháp của tâm sơ thiền).
Bài 6 · Sắc pháp & Níp-bànChương 14 (28 sắc), chương 18 (54 sắc trong một con mắt), chương 16 (Níp-bàn có thật).
Bài 4 · Lộ trình tâmTrang "Các bảng của Ngài Pa-Auk": lộ trình thiền, ý môn, ngũ môn, chết và tái sinh; chương 22 (lộ trình đạo).
Bài 7 · Tổng hợp các phápChương 15 (12 xứ, 18 giới), chương 16 (22 quyền, bốn Thánh đế), chương 22 (37 pháp giác ngộ).
Bài 8 · DuyênChương 17 (duyên khởi, 24 duyên của Paṭṭhāna) và chương 19 (nắm bắt nhân duyên).
Bài 9 · Thiền chỉ & quánChương 3–13 (40 đề mục thiền chỉ) và chương 18–23 (bảy thanh tịnh, 16 tuệ).

Sách mở trong thẻ mới. Cùng người biên soạn: Upāsaka Pupphāputta Suddharatana (Thanh Ngô).

+ Pāli · Việt · English

Phụ lục

Bảng thuật ngữ

Tìm thuật ngữ

Pāli	Việt	English	Bài

Thư mục

Chánh tạng · Tipiṭaka

Tạng Vi Diệu Pháp: Dhammasaṅgaṇī, Vibhaṅga, Dhātukathā, Puggalapaññatti, Kathāvatthu, Yamaka, Paṭṭhāna (bản Chaṭṭha Saṅgāyana).
Kinh được dẫn: MN 10 Satipaṭṭhāna; MN 24 Rathavinīta; MN 135 Cūḷakammavibhaṅga; SN 12.1; AN 3.70; AN 6.63; Udāna 8.3.

Chú giải · Aṭṭhakathā

Buddhaghosa, Atthasālinī (Chú giải Bộ Pháp Tụ).
Buddhaghosa, Sammohavinodanī (Chú giải Bộ Phân Tích).
Pañcappakaraṇa-aṭṭhakathā (Chú giải năm bộ còn lại).
Buddhaghosa, Visuddhimagga (Thanh Tịnh Đạo).

Sớ giải · Ṭīkā

Ānanda, Mūlaṭīkā; Dhammapāla, Anuṭīkā.
Dhammapāla, Paramatthamañjūsā (Sớ giải Thanh Tịnh Đạo).
Sumaṅgala, Abhidhammatthavibhāvinī-ṭīkā.
Ledi Sayadaw, Paramatthadīpanī; Paṭṭhānuddesa-dīpanī.

Giáo trình

Anuruddha, Abhidhammattha Saṅgaha (nguyên bản Pāli).
Bhikkhu Bodhi (chủ biên), A Comprehensive Manual of Abhidhamma, BPS, 1993.
Nārada Mahāthera, A Manual of Abhidhamma; bản Việt Vi Diệu Pháp Toát Yếu, Phạm Kim Khánh dịch.
Dr. Mehm Tin Mon, The Essence of Buddha Abhidhamma, 1995; Buddha Abhidhamma: Ultimate Science.
Nina van Gorkom, Abhidhamma in Daily Life; Nyanaponika Thera, Abhidhamma Studies.
Thắng Pháp Tập Yếu Luận, bản dịch Việt của HT. Thích Minh Châu.